Ευρώπη: Επιστήμη-Αποσύνθεση της Μεσαιωνικής κοσμοαντίληψης τον 14ο αι.

Αποσύνθεση της Μεσαιωνικής κοσμοαντίληψης τον 14ο αι.

Το Κοινωνικό πλαίσιο

οκκαμ14ος αι. περίοδος ανασχηματισμών. Δημογραφική στασιμότητα, πανούκλα, εκατονταετής πόλεμος. Τα ανώτερα αστικά στρώματα συμμάχησαν με τις παραδοσιακές δυνάμεις, ευγενείς και κλήρο και σχηματίζουν πολιτικό μπλοκ που στηρίζει το κατεστημένο. Οι λόγιοι βρέθηκαν στις αυλές και διανοούμενος μεταμορφώνεται σε νέου τύπου λόγιο, τον ουμανιστή αριστοκράτη. Ο λόγιος του Ύστερου μεσαίωνα του 15ου αι. προδίδει την ίδια τη φύση του και μεταβάλλεται σε ουμανιστή των κλειστών κύκλων.

               Το Διανοητικό πλαίσιο

Ο 14ος αιώνας είναι μια περίοδος ανάπτυξης της φυσικής φιλοσοφίας μακριά από τη φύση, μιας φυσικής φιλοσοφίας βασισμένης στη Λογική

Κατά τον Όκκαμ, κατεξοχήν εκπρόσωπο του νομιναλισμού του 14ου αι., δεν μπορούμε να βγάζουμε συμπεράσματα από την εμπειρία και το λόγο σχετικά με ζητήματα που τα υπερβαίνουν (φύση του Θεού, ανθρώπινη ψυχή). 

Κύριο χαρακτηριστικό της νέας περιόδου είναι η άρνηση της ύπαρξης κοινού ερμηνευτικού σχήματος αρμονίας μεταξύ του ανθρώπινου νου και της πραγματικότητας.

Αυτή η αρμονία εκφράζεται με την αξιοποίηση καθολικών εννοιών για την ερμηνεία της πραγματικότητας με όρους καθολικούς, που μπορεί να είναι ουσίες ή μορφές δημιουργημένες από καθολικά γενικά αρχέτυπα ή θεϊκές ιδέες προερχόμενες από τη Θεία Φώτιση ή μέσω αφαίρεσης.      

Γουλιέλμος του Ockham
Γουλιέλμος του Ockham

Από την εποχή του Αυγουστίνου μέχρι τον θάνατο του Ακινάτη, ίσχυε η παραδοχή ότι υπήρχε μια λογική και κατανοητή ερμηνεία του σύμπαντος και μια ανάλυση του ανθρώπου και των δυνατοτήτων του που θα μπορούσε να ανακαλυφθεί και να είναι η τελική για όλους τους ανθρώπους.

 

Κατά τον Όκκαμ το σύμπαν ούτε είναι αναγκαίοι ούτε μπορεί να υπαχθεί σε μία ερμηνεία. Μπορεί να είναι εμπειρικά αισθητό αλλά όχι κατανοητό.

Η αποσύνθεση αυτή οδήγησε σε νέες συνάφειες στη Via Moderna, όπου η μέγιστη πρόοδος συντελέστηκε στα μαθηματικά, στη φυσική θεωρία και τη λογική

Οι διαφορές της ViaModerna από τη ViaAntigua του 14ου αιώνα, μπορούν να ταξινομηθούν στις ακόλουθες περιοχές.

  1. Η πρώτη αφορά τη φύση του γνώσιμου και τις πηγές της γνώσης, τα οποία ο Όκκαμ ταύτισε με ατομικά αντικείμενα που υπάρχουν έξω από τον νου και αποτελούν την μοναδική οντολογική πραγματικότητα, οδηγώντας σε ασυμμετρία ανάμεσα στο εννοιολογικό και στο πραγματικό.

Γενική γνώση υπάρχει, αλλά είναι εφικτή μόνο μέσα από τη γνώση των ατομικών και τελικά αφορά μόνο αυτά.

Κατά συνέπεια τα καθολικά είναι αυτά που μελετώνται σε έναν απόλυτα ατομικό κόσμο. Η μεταφυσική τάξη πρέπει να αντικατασταθεί από τη λογική τάξη και οι καθολικές έννοιες γίνονται αντικείμενο μελέτης στο βαθμό που το νόημά τους εξαρτάται από γραμματικούς τύπους και από το λογικό περιεχόμενο των σχετικών όρων. 

  1. Η δεύτερη περιοχή διαφορών ανάμεσα στις δύο θεωρήσεις αφορά θέματα πίστης και γνώσης. Ανεξάρτητα από την παραδοχή ή μη των αντιλήψεων του Όκκαμ και του 14ου αιώνα, οι χριστιανοί πίστευαν στην εγγενή αβεβαιότητα και στο τυχαίο όλων των όντων πλην του Θεού.

    Οι 2 πλευρές της θεϊκής γνώση οδήγησαν σε αντινομία ανάμεσα στο πραγματικό και το πιθανό σε θέματα γνώσης της φύσης, συνεπώς ο ρόλος της λογικής γίνεται κυρίαρχος στην αναζήτηση αναγκαίων προτάσεων ή αποδείξεων.

    Κατά τον Νικόλαο της Ωτρεκούρτ βέβαιη γνώση είναι αυτή που δεν μπορεί ταυτόχρονα να επιβεβαιωθεί και να απορριφθεί.

    Η προσπάθεια ερμηνείας με χρήση γενικών όρων και εννοιών εγκαταλείφθηκε. Η προσπάθεια μελέτης των ατομικών όντων προσαρμόστηκε στην έκφρασή τους μέσω καθολικών λέξεων, αντί της καθολικής φύσης. Έτσι ο 14ος αι. οδηγείται σε νέους δρόμους έρευνας

    Η έμφαση στη θεολογία δίνεται στο μη φυσικά γνώσιμο και την εξάρτηση από τη Θεία βούληση.

    • Ο 14ος αιώνας οδήγησε, ύστερα από μερικούς αιώνες το άτομο, να γίνει πια κύριο της ατομικότητάς του.

    • Ο Moody στο σημαντικό άρθρο του «Εμπειρισμός και Μεταφυσική στη Μεσαιωνική Φιλοσοφία» (1958) καταλήγει σε δύο συμπεράσματα σχετικά με τον μεσαιωνικό σχολαστικισμό :

    α) ότι η βασική αντιμεταφυσική τάση της εκκλησίας οδήγησε την τελευταία σε επιτυχημένες εμπειρικές αντιλήψεις, μέσα όμως στο πλαίσιο της σχολαστικής παράδοσης, και

    β) ότι, οι μεσαιωνικοί θεολόγοι μέσα από την κριτική της ελληνικής και αραβικής φιλοσοφίας μετασχημάτισαν τελικά τη φιλοσοφία από κυρίαρχη κοσμολογική ελληνική αντίληψη σε δραστηριότητα στην οποία πρωτεύοντα ρόλο έχουν αναλυτικές μορφές φιλοσοφικής αναζήτησης.

    • Η κίνηση ταξινομείται στον Αριστοτέλη ως εξής : εάν η μεταβολή αφορά την ποιότητα της ουσίας έχουμε αλλοίωση, ενώ εάν αφορά την ποσότητά της έχουμε αύξηση ή φθίση και τέλος – εάν αφορά τον τόπο της έχουμε φορά (με τη σημερινή έννοια της κίνησης).

    Ουίλιαμ Όκκαμ

    Ο Όκκαμ έγινε φραγκισκανός μοναχός σε νεαρή ηλικία και σπούδασε θεολογία στην Οξφόρδη. Ο Όκκαμ έχει ως βασικό αξίωμα της φυσικής του θεωρίας την παραδοχή ότι μόνο απόλυτα πράγματα (resabsolutae) υπάρχουν στη φύση και αυτά είναι δύο ειδών : ουσίες και ποιότητες .

    Με τον όρο «ποιότητες» εννοεί αυτά που γίνονται αντιληπτά με τις αισθήσεις, π.χ. μέγεθος, μορφή, βάρος, χρώμα και με τον όρο «ποσότητες», εννοεί την κίνηση τον χρόνο, τα αίτια, τα οποία όμως δεν υπάρχουν ανεξάρτητα από τα αντικείμενα, συνεπώς δεν έχουν ανεξάρτητη ύπαρξη.

    Θα αποδείξει πως η μεταβολή δεν είναι κάτι ανεξάρτητο από τα απόλυτα πράγματα. Η διαδικασία μεταβολής δεν είναι ούτε ουσία, ούτε ποιότητα, ούτε ποσότητα.

    Επίσης, η μετατόπιση είναι το κινητό στις διάφορες θέσεις,

    Επειδή ο Όκκαμ αρνείται να χρησιμοποιήσει τα μαθηματικά σε συνδυασμό με τις οντότητες για να εξηγήσει την κίνηση, οι θέσεις του είναι κενές από φυσική άποψη.

    Ενδιαφέρον έχει η διαφοροποίηση των calculatoriαπό τον Όκκαμ. Ενώ ο Όκκαμ ενδιαφερόταν

    παραδοχή ή μη των αντιλήψεων του Όκκαμ και του 14ου αιώνα, οι χριστιανοί πίστευαν στην εγγενή αβεβαιότητα και στο τυχαίο όλων των όντων πλην του Θεού.

  2. Κατά τον Duns Scotus υπάρχουν 2 είδη δυνάμεων του Θεού: Α) Η συνήθης
    Duns Scotus
    Duns Scotus

    διατεταγμένη δύναμη (poentiaordinate)που εκφράζεται από τους νόμους για τα επίγεια που έδωσε ο Θεός. Β) Η απόλυτη δύναμη (poentiaabsoluta), ως έκφραση της θεϊκής παντοδυναμίας, με μοναδικό περιορισμό την ύπαρξη λογικών αντιφάσεων. Η poentiaabsoluta του Θεού και η συνακόλουθη τυχαιότητα της Δημιουργίας οδηγούν στην κυριαρχία της εμπειρικής γνώσης, εφόσον η γνώσιμη νοητή τάξη των ουσιών παύει να θεωρείται δυνατή.

Οι 2 πλευρές της θεϊκής γνώση οδήγησαν σε αντινομία ανάμεσα στο πραγματικό και το πιθανό σε θέματα γνώσης της φύσης, συνεπώς ο ρόλος της λογικής γίνεται κυρίαρχος στην αναζήτηση αναγκαίων προτάσεων ή αποδείξεων.

Κατά τον Νικόλαο της Ωτρεκούρτ βέβαιη γνώση είναι αυτή που δεν μπορεί ταυτόχρονα να επιβεβαιωθεί και να απορριφθεί.

Η προσπάθεια ερμηνείας με χρήση γενικών όρων και εννοιών εγκαταλείφθηκε. Η προσπάθεια μελέτης των ατομικών όντων προσαρμόστηκε στην έκφρασή τους μέσω καθολικών λέξεων, αντί της καθολικής φύσης. Έτσι ο 14ος αι. οδηγείται σε νέους δρόμους έρευνας

Η έμφαση στη θεολογία δίνεται στο μη φυσικά γνώσιμο και την εξάρτηση από τη Θεία βούληση.

  • Ο 14ος αιώνας οδήγησε, ύστερα από μερικούς αιώνες το άτομο, να γίνει πια κύριο της ατομικότητάς του.

  • Ο Moody στο σημαντικό άρθρο του «Εμπειρισμός και Μεταφυσική στη Μεσαιωνική Φιλοσοφία» (1958) καταλήγει σε δύο συμπεράσματα σχετικά με τον μεσαιωνικό σχολαστικισμό :

α) ότι η βασική αντιμεταφυσική τάση της εκκλησίας οδήγησε την τελευταία σε επιτυχημένες εμπειρικές αντιλήψεις, μέσα όμως στο πλαίσιο της σχολαστικής παράδοσης, και

β) ότι, οι μεσαιωνικοί θεολόγοι μέσα από την κριτική της ελληνικής και αραβικής φιλοσοφίας μετασχημάτισαν τελικά τη φιλοσοφία από κυρίαρχη κοσμολογική ελληνική αντίληψη σε δραστηριότητα στην οποία πρωτεύοντα ρόλο έχουν αναλυτικές μορφές φιλοσοφικής αναζήτησης.

  • Η κίνηση ταξινομείται στον Αριστοτέλη ως εξής : εάν η μεταβολή αφορά την ποιότητα της ουσίας έχουμε αλλοίωση, ενώ εάν αφορά την ποσότητά της έχουμε αύξηση ή φθίση και τέλος – εάν αφορά τον τόπο της έχουμε φορά (με τη σημερινή έννοια της κίνησης).

Ουίλιαμ Όκκαμ

Ο Όκκαμ έγινε φραγκισκανός μοναχός σε νεαρή ηλικία και σπούδασε θεολογία στην Οξφόρδη. Ο Όκκαμ έχει ως βασικό αξίωμα της φυσικής του θεωρίας την παραδοχή ότι μόνο απόλυτα πράγματα (resabsolutae) υπάρχουν στη φύση και αυτά είναι δύο ειδών : ουσίες και ποιότητες .

Με τον όρο «ποιότητες» εννοεί αυτά που γίνονται αντιληπτά με τις αισθήσεις, π.χ. μέγεθος, μορφή, βάρος, χρώμα και με τον όρο «ποσότητες», εννοεί την κίνηση τον χρόνο, τα αίτια, τα οποία όμως δεν υπάρχουν ανεξάρτητα από τα αντικείμενα, συνεπώς δεν έχουν ανεξάρτητη ύπαρξη.

Θα αποδείξει πως η μεταβολή δεν είναι κάτι ανεξάρτητο από τα απόλυτα πράγματα. Η διαδικασία μεταβολής δεν είναι ούτε ουσία, ούτε ποιότητα, ούτε ποσότητα.

Επίσης, η μετατόπιση είναι το κινητό στις διάφορες θέσεις,

Επειδή ο Όκκαμ αρνείται να χρησιμοποιήσει τα μαθηματικά σε συνδυασμό με τις οντότητες για να εξηγήσει την κίνηση, οι θέσεις του είναι κενές από φυσική άποψη.

Ενδιαφέρον έχει η διαφοροποίηση των calculatoriαπό τον Όκκαμ. Ενώ ο Όκκαμ ενδιαφερόταν

να αναγάγει οτιδήποτε έχει πραγματική σημασία στα ατομικά πράγματα, ο Heytesbury του Μέρτον θεώρησε ότι πέρα από τα πραγματικά υπάρχουν και οι φυσικομαθηματικές έννοιες: σημείο, γραμμή, επιφάνεια, στιγμή, χρόνος κίνηση και οδηγήθηκε σε νέους υπολογισμούς και νέες ακρίβειες. 

 Ζαν Μπουριντάν

jean-buridan
Jean Buridan

Αξιοσημείωτη είναι η αντίληψη του Μπουριντάν για την αριστοτελική έννοια του χώρου και η κριτική του στον ριζοσπάστη φιλόσοφο Νικόλαο της Ωτρεκούρτ.

Ο Μπουριντάν διακρίνει δύο πλευρές στον αριστοτελικό χώρο:

  1. τον χώρο με την έννοια του περιβάλλοντος χώρου ο οποίος κινείται μαζί με το περιεχόμενό του, και

  2. αυτόν ο οποίος δεν κινείται π.χ. ο πύργος της Νοτρ Νταμ (ακίνητος), αντίθετα με τον περιβάλλοντα χώρο – αέρας (κινητός). 

 Νικόλαος της Ώτρεκουρτ

Σπούδασε νομικά και θεολογία στο πανεπιστήμιο του Παρισιού και ήταν οπαδός του Όκκαμ.

Η κεντρική του θέση αφορά τη μη ύπαρξη ορίου στον φιλοσοφικό σκεπτικισμό για την ύπαρξη αντικειμένων τα οποία υπάρχουν έξω από τον νου μας.

Οι απόψεις του δεν ήταν κυρίαρχες στην εποχή του, παρά υπογράμμισαν μέσω της εσωτερικής κριτικής τον απόηχο της σκέψης της εποχής του. 

Νικόλαος Ορέμ

nicole-oresme
Nicole Oresme

Ο Γάλλος Νικόλαος Ορέμ, μαθητής του Μπουριντάν, σε μια πλευρά του έργου του διατυπώνει την άποψη ότι οι κινήσεις των ουράνιων σωμάτων είτε είναι σύμμετρες μεταξύ τους είτε σε ορισμένες περιπτώσεις παρουσιάζουν ασυμμετρότητα.

Σύμφωνα με την άποψη αυτή διαχωρίζονται τα μαθηματικά από την αστρονομία της πράξης καθώς τα πρώτα αφορούν ακριβή μεγέθη ενώ η αστρονομία αξιοποιεί μετρήσεις, ώστε να μην είναι δυνατή πλήρης ακρίβεια με τη βοήθεια κανενός πίνακα.

Ο Νικόλαος Ορέμ, ως ένας από τους ευφυέστερους επιστήμονες του 14ου αιώνα δεν υπερβαίνει τα όρια του αριστοτελικού πυρήνα και διατηρεί τον διαχωρισμό μεταξύ υπερσελήνιου – γήινου κόσμου.  

ΠΗΓΕΣ

  1.       Ασημακόπουλος Μ.- Τσιαντούλας Α., Οι Επιστήμες της φύσης και του ανθρώπου στην Ευρώπη τ.Α, Εκδ. Ε.Α.Π., Πάτρα 2001.
  2.       Crombie A.C., Από τον Αυγουστίνο στον Γαλιλαίο, τ. Α, Εκδ. Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, μτφρ. Θ Τσίρη- Ι. Αρζόγλου, Αθήνα 1994.
  3.      Lindberg D., Οι απαρχές της Δυτικής Επιστήμης, Εκδ. Ε.Μ.Π, μτφρ. Η. Μαρκολέφας, Αθήνα2 1997.

                          

Advertisements

«Ο άνθρωπος διακατέχεται από ανώτερα αισθήματα» μια παραδοχή και τόσα ερωτήματα

προβλημα-4   Τις προάλλες πίναμε με τον an avloni τον καφέ μας κι ο προβληματισμός του ήταν έντονος σε σχέση με κάποιες παραδοχές που κάνουμε οι άνθρωποι για το είδος μας, όπως στην προκειμένη το «Ο άνθρωπος διακατέχεται από ανώτερα αισθήματα». Τον ρώτησα ποιος ήταν ο λόγος του τόσο έντονου προβληματισμού του κι αυθόρμητα μου απάντησε επίσης  με ερώτηση «έχεις αναρωτηθεί τάχα, πόσα ερωτήματα μπορεί να κρύβονται πίσω από κάθε τέτοια παραδοχή; Λοιπόν θα σου κάνω μερικά«. Έτσι πριν προφτάσω να το σκεφτώ, ξεκίνησε ο προβληματισμός του

προβλημα

an avlonis: Ο άνθρωπος με τι έχει συγκριθεί και διαπιστώθηκε πως διαθέτει ανώτερα αισθήματα?

Δ.Κ: Με το σύνολο ή έστω με μέρος του συνόλου των άλλων έμβιων όντων όσον αφορά την ποιότητα των αισθημάτων του, απάντησα δίχως να το πολυσκεφτώ.

an avlonis: Αν λοιπόν η σύγκριση περιλαμβάνει από την μία τα ανώτερα ανθρώπινα αισθήματα, σε σχέση με ποιο χαρακτηριστικό των υπόλοιπων έμβιων όντων ανταγωνίζεται?

Δ.Κ: Επειδή κατά τον Δημόκριτο «το τίποτα παράγει τίποτα», για να έχει λογική βάση η σύγκριση δεν αρκεί απλά η απουσία ανώτερων αισθημάτων από τα υπόλοιπα έμβια όντα, αλλά οφείλουν να κατέχουν μια ποιότητα ως μια έστω ελάχιστη βάση, όπως αυτή των ταπεινών ενστίκτων.

προβλημα-2

Μάλλον του άρεσε η απάντησή μου γιατί γέλασε. Όπως συνηθίζει όμως δε μου άφησε χρόνο να ανασάνω και συνέχισε απτόητος

an avlonis: Και πως κατά τη γνώμη σου, γίνονται διακριτά αυτά τα ανώτερα αισθήματα από τα ταπεινά κίνητρα?

Δ.Κ: Σκέφτηκα λίγο κι αποκρίθηκα «Προφανώς μέσω της παρατήρησης και της ερμηνείας συμπεριφορών του ανθρώπου απέναντι στον εαυτό, στους ομοίους του και στα υπόλοιπα όντα, αλλά κι αντίστοιχη σύγκριση συμπεριφορών των υπόλοιπων έμβιων όντων ή έστω κάποιων εξ’ αυτών».

an avlonis: Πάλι το περίφημο ‘προφανώς» σάρκασε, αλλά πριν προλάβω να εξηγήσω οτιδήποτε με πρόλαβε. Από ποιον λοιπόν έχουν παρατηρηθεί και διαπιστωθεί τα ανθρώπινα ανώτερα αισθήματα κι ακολούθως συγκριθεί με τα ταπεινά ένστικτα?

Δ.Κ: Η απάντησή μου ξεκίνησε με το «Προφανώς», αλλά καθώς γελάσαμε κι οι δύο το διόρθωσα «ευνόητα πάλι από άνθρωπο (εκτός κι αν διευρύνουμε σε παρα-φυσικά θέματα), ώστε να είναι λογικά εφικτή η γνώση της διαφορετικότητας του ανθρώπου και κάποιου αριθμού έμβιων όντων, αλλά και της ομοιότητας που ανιχνεύει ο παρατηρητής μεταξύ εαυτού και ομοίων του. Δηλαδή, οι αξιολογήσεις γίνονται στα πλαίσια ενός αξιακού συστήματος που έχει δομήσει ο ίδιος άνθρωπος για τον εαυτό και τους ομοίους του. Με αυτήν την έννοια η αρχική διαπίστωση-(αυτό)παραδοχή, μεροληπτεί ποικιλότροπα, καθώς είναι δομημένη από ένα μονάχα μέρος του συνόλου κι  αντανακλά τις πεποιθήσεις του συγκεκριμένου μέρους ως συνολική αξία.

an avlonis: Αυτή η μεροληψία να δεις «προφανώς» που σηκώνει, κάγχασε! Συνεπώς ποια είναι τα προαπαιτούμενα ώστε κάποιος να φτάσει στην παραπάνω λογική παραδοχή?
Δ.Κ: Σκέφτηκα λίγο κι άρχισα να απαριθμώ » πρώτον η γνώση εκ μέρους του παρατηρητή, της συμπεριφοράς τόσο του ανθρώπινου είδους, όσο κι άλλων έμβιων όντων, αλλά και δεύτερον η γνώση μεταξύ του παρατηρητή και του εαυτού (επίγνωση), ώστε να αναγνωρίζει και να μην παραγνωρίζει μεταξύ των συγκεκριμένων παρατηρήσεων».

προβλημα-3

an avlonis: Ο άνθρωπος υπερέχει όλων των υπόλοιπων έμβιων όντων ή ευλόγως μόνο όσων ο παρατηρητής γνωρίζει?

Δ.Κ: Θα μπορούσε να είναι κι ερώτηση παγίδα, όμως δεν φιλτράρισα τη δική μου απάντηση «Η προφανής λογική  της παραδοχής γέρνει προς το 2ο σκέλος, εκτός κι αν έχουμε διαφορετική διατύπωση όπως «Μόνο ο άνθρωπος» ή ακόμα «ο άνθρωπος σε αντιδιαστολή με τα ζώα». Ωστόσο, αν θέλουμε να αποφύγουμε την μαθηματικά άτοπη (παράδοξη) σύγκριση με άπειρο αριθμό έμβιων όντων, οφείλουμε να περιορίσουμε τη σύγκριση είτε με αριθμητική διατύπωση, είτε  με συγκεκριμένα ποιοτικά χαρακτηριστικά που παραπέμπουν σε μετρήσιμους αριθμούς όπως το «πρωτεύοντα θηλαστικά»».

an avlonis: Λοιπόν, κάποιες σκέψεις σου, τις κάνω μεγάλο κέφι κι αυτό αποτελεί παραδοχή που δεν σηκώνει πάντα «προφανώς», αστειεύτηκε και συνέχισε «η διατύπωση καθιστά απαγορευτική τη δυνατότητα να αισθάνονται κι άλλα έμβια όντα ανώτερα αισθήματα»?

Δ,Κ: Η λογική απάντηση είναι ‘Όχι, εκτός κι αν έχουμε διαφορετική διατύπωση όπως εξήγησα πριν

an avlonis: Η κατοχή ανώτερων (ανθρωπίνων) αισθημάτων, συνεπάγεται απώλεια ταπεινών ενστίκτων πάλι για τον άνθρωπό?

Δ.Κ: Δεν ήμουν βέβαιος αν η ερώτηση είχε και μια λεπτή ειρωνεία,  αλλά δεν έδωσα μεγαλύτερη σημασία «πρώτον ο άνθρωπος σαν μονάδα διακατέχεται –ας επικαλεστώ τον μηχανισμό της καλλιέργειας- από τα ανώτερα αισθήματα. Δεύτερον, διαθέτει και τα δύο, ανάλογα με την περίσταση. Τρίτον, το ανθρώπινο είδος διαθέτει ανώτερα αισθήματα, δίχως το προηγούμενο να σημαίνει πως δε διαθέτει και ταπεινά ένστικτα την ίδια ή άλλη στιγμή. Και τέλος, το ανθρώπινο είδος διαθέτει μόνο το πρώτο.

προβλημα-5

an avlonis: με βάση τις δικές σου παραδοχές λοιπόν «Γιάννης κερνάει και Γιάννης πίνει», σε ότι έχει να κάνει με τις μεγάλες, τις πανανθρώπινες παραδοχές! Βέβαια, σε περιπτώσεις όπως το λιντσάρισμα ενός ανθρώπου από «φιλήσυχους-νοικοκυραίους» σε κοσμηματοπωλείο, δεν είμαι σίγουρος αν ταιριάζει αυτή που συζητάμε ή «το πιο αιμοβόρο θεριό είναι ο άνθρωπος», είπε μελαγχολικά.

Βρήκα την ευκαιρία κι άλλαξα θέμα «έχεις και γι’ αυτό τόσες ερωτήσεις;»

Με κοίταξε μ’ ένα βλέμμα σκοτεινό κι είπε πικρά «Πάντα έχω ερωτήσεις. Ακόμα κι όταν η απάντηση είναι ένα επιπόλαιο «Προφανώς»

 

Επιμέλεια-συγγραφή

Δ.Κ.

Περί τρέλας, συλλογικό από εκδ. Κοβάλτιο

   Περί τρέλας, συλλογικό από εκδ. Κοβάλτιο

 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Περί τρέλας

Εκδόσεις Κοβάλτιο ▪ Νοέμβριος 2016 (α΄ έκδοση)

Μετάφραση: Λαμπριάνα Οικονόμου – Μιχάλης Παπαντωνόπουλος

Αριθμός σελίδων:128 ▪ Τιμή: €12,19

ISBN: 978-618-82781-1-0

%cf%80%ce%b5%cf%81%ce%b9-%cf%84%cf%81%ce%ad%ce%bb%ce%b1%cf%82

Με την κυκλοφορία του βιβλίου «Περί τρέλας» (μτφρ.: Λαμπριάνα Οικονόμου – Μιχάλης Παπαντωνόπουλος) εγκαινιάζεται η σειρά De Natura Hominis από τις Εκδόσεις Κοβάλτιο. Η έκδοση περιλαμβάνει επιστολές των Αντονέν Αρτώ, Βιρτζίνια Γουλφ, Φρήντριχ Νίτσε, Έντγκαρ Άλλαν Πόε και Μαίρη Σέλλεϋ.

Πέντε από τις σημαντικότερες διάνοιες της παγκόσμιας λογοτεχνίας και φιλοσοφίας αποκαλύπτουν, αποτυπώνουν, εμβαθύνουν ή βυθίζονται στην ψυχική τους κατάρρευση με εξομολογητικό τόνο.

Ο Αρτώ γράφει από την ψυχιατρική κλινική του Ροντέζ, όπου νοσηλεύεται, στους γιατρούς και στη μητέρα του (1943-1945). Η Γουλφ αποτυπώνει την εμπειρία της ψυχικής διαταραχής στη φίλη της Έθελ Σμάιθ (1930), ενώ με τα σημειώματά της στον Λέοναρντ Γουλφ και στην αδελφή της Βανέσσα Μπελ, λίγες μέρες πριν αυτοκτονήσει, δηλώνει αποφασισμένη «να βάλει τέλος σε αυτή την τρέλα». Ο Νίτσε συντάσσει τα περίφημα «Γράμματα τρέλας» τις πρώτες μέρες του 1889, μετά την κατάρρευσή του στο Τορίνο, υπογράφοντας άλλοτε ως Διόνυσος και άλλοτε ως Εσταυρωμένος. Ο Πόε αποκαλύπτει το «τρομερό κακό» που έχει παραλύσει τη συνείδησή του − για μοναδική φορά στο πλαίσιο της ιδιωτικής του αλληλογραφίας. Η Σέλλεϋ, με την ήδη κλονισμένη ψυχική της υγεία, σκιαγραφεί τον εφιάλτη της κατάθλιψης μετά τον θάνατο του συζύγου της και Άγγλου ποιητή Πέρσυ Μπυς Σέλλεϋ.

Τριάντα τέσσερις επιστολές που συνθέτουν την αγωνιώδη κραυγή του απόκληρου πνεύματος προς την κοινωνία.

Την έκδοση συμπληρώνει «Αντί προλόγου» η «Επιστολή στους Ιατρικούς Διευθυντές των Ψυχιατρείων», που δημοσιεύθηκε το 1925 στο περιοδικό των Γάλλων υπερρεαλιστών «La Révolution Surréaliste».

Εκδόσεις Κοβάλτιο

Ιφικράτους 64 ▪ Αθήνα 116 33

Τηλ.: +30 6945731197

E-mail: kovaltioeds@gmail.com

http://www.facebook.com/ekdoseis.kovaltio

K. Mαρξ (1818 -1883) «Δεν είμαι μαρξιστής». Αφιέρωμα στο Γερμανό Φιλόσοφο

K. Mαρξ (1818 -1883) «Δεν είμαι μαρξιστής». Αφιέρωμα στο Γερμανό Φιλόσοφο

marx

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Ανεξάρτητα από τις γενικότερες αξιολογήσεις του Έλληνα κοινωνιολόγου Νικόλαου Τάτση για το έργο του Γερμανού φιλόσοφου, υπάρχει μια θέση που δύσκολα θα μπορούσε κάποιος να διαφωνήσει μαζί του. Δηλαδή πως όταν μιλάμε για τον Κ. Μαρξ, αναφερόμαστε συνάμα στο πλέον φορτισμένο όνομα-είτε με θετικό, είτε με αρνητικό πρόσημο- των Νέων Χρόνων. Νομίζουμε πως δεν απέχει από την πραγματικότητα η αντίληψη, πως σε κάθε αναφορά στο όνομα του Μαρξ, σχεδόν αυτόματα ο συνομιλητής εστιάζει αμέσως την προσοχή του, ώστε να εντοπίσει εάν ο ομιλούντας αναφέρει το όνομα με θετική ή αρνητική χροιά, όποιες κι αν είναι οι δικές του πεποιθήσεις για τον ίδιο τον Μάρξ και το έργο του ( ΤΑΤΣΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ/ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Α’ΤΟΜΟΣ/Εκδ. ΟΔΥΣΣΕΑΣ).

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Ο Κ. Μαρξ γεννήθηκε στις 5 Μαίου του 1818 στην πόλη Τρηρ της Γερμανίας, έλαβε ευρύτατη μόρφωση, σπουδάζοντας αρχικά νομικά, αλλά σύντομα έδειξε το ενδιαφέρον του με αξιοσημείωτες επιδόσεις και σε άλλες εκφάνσεις της ανθρώπινης διανόησης, όπως η Φιλοσοφία. Σ’ αυτό το δεύτερο πεδίο, έδειξε αρχικά μεγάλο ενδιαφέρον για το έργο του Έγγελου, του μεγαλύτερου και πιθανά δημοφιλέστερου Γερμανού φιλόσοφου έως τότε, εντασσόμενος στο ρεύμα των (αριστερών) νεο Χεγκελιανών. Επαγγελματικά στα χρόνια της νεότητας ασχολήθηκε με τη δημοσιογραφία, ενώ παράλληλα εκδήλωσε έντονο ενδιαφέρον για την πολιτική. Βέβαια, οι πεπθήσεις του, η δράση του και το (πρώιμο) έργο του, ήταν αδύνατο να γίνουν ανεκτά από τους συντηρητικούς πνευματικούς κύκλους, αλλά και την κυβέρνηση της γενέτειράς του, η οποία ασκούσε έντονη λογοκρισία. Τα γεγονότα αυτά τον οδήγησαν στη διαμονή του στη γειτονική Γαλλία (Παρίσι), όπου και γνώρισε τον κατοπινό πιστότερο φίλο του και στενότερο του συνεργάτη στη συγγραφή αρκετών έργων, Φρίντριχ Έγκελς. Συνάμα, ήρθε σε επαφή και γνώρισε το έργο αρκετών Γάλλων Σοσιαλιστών. Ωστόσο η “αιχμηρή πένα” του δεν έγινε ανεκτή ούτε στη Γαλλία με αποτέλεσμα την απέλασή του το 1845, ενώ μια σειρά από άλλες χώρες: το Βέλγιο (απελάθηκε το 1848), η Γερμανία, Η Πρωσία (απελάθηκε  το 1949), και η Ελβετία αρνούνται να του προσφέρουν φιλοξενία ή να ανεχθούν τα έργα του. Τελικά, βρήκε καταφύγιο στο Λονδίνο, όπου έζησε μέχρι το τέλος της ζωής του (1883), Στην ίδια πόλη, διαδραμάτισε πρωταγωνιστικό ρόλο στην ίδρυση της πρώτης Διεθνούς το 1864, σε μία προσπάθεια διεθνούς συντονισμού και δράσης του παγκόσμιου εργατικού κινήματος. Ωστόσο, κάτω από τη διαρκώς αυξανόμενη επιρροή των αναρχικών και τη διάδοση των ιδεών του Ρώσου αναρχικού Μιχαήλ Μπακούνιν, με τον οποίο ο Μαρξ είχε αναπτύξει ανοιχτή αντιπαλότητα, επέρχεται διάσπαση της Διεθνούς και η έδρα της μεταφέρεται το 1872 στη Νέα Υόρκη, όπως επεδίωξαν Μαρξ και Ένγκελς. Τέλος, αξίζει να επισημάνουμε πως κατά τη διαβίωσή του στο Λονδίνο, ο Μαρξ  βρέθηκε συχνά κάτω από ιδιαίτερα δύσκολες βιοποριστικές συνθήκες, στις οποίες μπόρεσε να αντεπεξέλθει μονάχα χάρη στην διαχρονική και γενναιόδωρη αρωγή του επιστήθιου φίλου του Φ. Ένγκελς

ΤΟ ΕΡΓΟ

Ο ίδιος ο Μαρξ, πέραν της θεμελίωσης σε φιλοσοφικό επίπεδο του Διαλεκτικού Υλισμού και της ανάδειξης του στον αντιπροσωπευτικότερο εκπρόσωπο της ιδεολογίας του Κομμουνισμού, διεκδικεί αυτοδίκαια μέσα από το πολυσχιδές έργο του και μια σειρά άλλες ιδιότητες, όπως του Κοινωνιολόγου, του Ιστορικού, του Πολιτικού Οικονομολόγου κ.α. Πραγματικά, άφησε πίσω του σπουδαία βιβλιογραφική παραγωγή όπου μπορεί να καταταχθεί ανάλογα με τη θεματολογία της και το αντικείμενο μελέτης και στις τρεις προηγούμενες κατηγορίες. Παραθέτουμε ενδεικτικά ορισμένα, κάποια από τα οποία φέρουν και την υπογραφή του Φ. Ένγκελς.

  • «Κριτική της Θεωρίας του Κράτους του Χέγκελ» (1843)
  • Οικονομικά και Φιλοσοφικά Χειρόγραφα» (1844)
  • «Θέσεις για το Φόιερμπαχ» (1845)
  • «Η Γερμανική Ιδεολογία» (1845-46), σε συνεργασία με τον Ένγκελς
  • «Μανιφέστο του Κομμουνιστικού Κόμματος» (1847-48), σε συνεργασία με τον Ένγκελς
  • «Εισαγωγή στην κριτική της Πολιτικής Οικονομίας» (1857-58)
  • «Κριτική της Πολιτικής Οικονομίας» (1859)
  • «Κεφάλαιο», τόμος πρώτος (1867)
  • «Η Κομμούνα του Παρισιού» (1871), σε συνεργασία με τον Ένγκελς
  • «Κριτική του Προγράμματος της Γκότα» (1875)
  • «Κεφάλαιο», τόμος δεύτερος (1885)
  • «Κεφάλαιο’, τόμος τρίτος (1894)
Marx, Karl - Politician, Philosopher, Revolutionalist, D *05.05.1818-14.03.1883+  - group picture of the family, with his daughters Jenny, Eleanor, Laura and Friedrich Engels (l.)  - reproduction of a daguerreotype  Vintage property of ullstein bild
Ο Μαρξ με τις τρεις κόρες του κι ο Ένγκελς

1848 ΕΤΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ-ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΣΚΕΨΗ

Το 1848 μπορεί να θεωρηθεί ως ένα σημαντικό έτος στη ζωή του Καρλ Μαρξ από τις εξής απόψεις:

α) Είναι η χρονιά που μια θύελλα Επαναστάσεων συγκλονίζουν όλη σχεδόν την Ευρώπη. Τα γεγονότα δε θα μπορούσαν να αφήσουν ανεπηρέαστο το μεγάλο διανοητή κι έτσι, με μια σειρά από έργα προσπαθεί αργότερα να εξηγήσει την κοινωνικό-πολιτική κατάσταση στη Γαλλία και τους λόγους της πορείας των γεγονότων. Τα έργα αυτά είναι: «18η Μπρυμέρ του Λουδοβίκου Βοναπάρτη» , «Οι ταξικοί αγώνες στη Γαλλία» , «Ο εμφύλιος πόλεμος στη Γαλλία» .

Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΚΕΨΗ

β) Ωστόσο το ίδιο έτος εκδίδει σε συνεργασία με τον Ένγκελς το βιβλίο-σταθμό, στην ιστορία του κομμουνιστικού κινήματος “Το μανιφέστο του κομμουνιστικού κόμματος”, το οποίο δεν αποτελεί απλά το πλέον διαδεδομένο ανάγνωσμα της κομμουνιστικής ιδεολογίας, αλλά ένα από τα πλέον πολυδιαβασμένα βιβλία στην ιστορία της Ανθρωπότητας. Σ’ αυτό το έργο ορόσημο, ο Μαρξ αναλύει και εξηγεί, απλά και ευσύνοπτα, την άποψή του για την πολιτική πραγματικότητα της εποχής του. Τον κοινωνικό μετασχηματισμό από τη φεουδαρχία στον καπιταλισμό και τη συνακόλουθη εμφάνιση δύο νέων τάξεων με ανταγωνιστικά συμφέροντα, της αστικής και της εργατικής. Τα διάφορα είδη σοσιαλισμού και τη διαφορά των κομμουνιστών απ’ αυτά. Ενώ αναδεικνύει την άποψή του για τον κινητήριο μοχλό της εξελικτικής πορείας της ανθρωπότητας, με μια αξιομνημόνευτη εκφραστική δεινότητα:

Η ιστορία όλων των ως τώρα κοινωνιών, είναι η ιστορία ταξικών αγώνων.

Ελεύθερος και δούλος, πατρίκιος και πληβείος, βαρόνος και δουλοπάροικος, μάστορας και κάλφας, με μια λέξη, καταπιεστής και καταπιεζόμενος, βρίσκονταν σε ακατάπαυστη αντίθεση μεταξύ τους, έκαναν αδιάκοπο αγώνα, πότε καλυμμένο, πότε ανοιχτό, έναν αγώνα που τελείωνε κάθε φορά με έναν επαναστατικό μετασχηματισμό ολόκληρης της κοινωνίας ή με την από κοινού καταστροφή των τάξεων που αγωνίζονταν”.

Όλο αυτό το ευσύνοπτο εγχειρίδιο, μπορεί να ιδωθεί και σαν την πολιτική πρόταση του Μαρξ προς την εργατική τάξη της εποχής του και μια προτροπή για δράση. Γραμμένο με τρόπο ώστε να γίνει κατανοητό στους εργάτες και με ύφος σχεδόν επικό που συνεγείρει, δημιουργώντας ενθουσιασμό στους φιλικά προσκείμενους αναγνώστες. Ας παραθέσουμε την τελευταία παράγραφο από το μνημειώδες αυτό έργο:

Οι κομμουνιστές θεωρούν ανάξιο τους να κρύβουν τις απόψεις και τις προθέσεις τους. Δηλώνουν ανοιχτά ότι οι σκοποί τους μπορούν να πραγματοποιηθούν μονάχα με τη βίαιη ανατροπή όλου του σημερινού κοινωνικού καθεστώτος.

Ας τρέμουν οι κυρίαρχες τάξεις μπροστά σε μια κομμουνιστική επανάσταση. Οι προλετάριοι δεν έχουν να χάσουν σ’ αυτήν τίποτε άλλο, εκτός από τις αλυσίδες τους. Έχουν να κερδίσουν έναν κόσμο ολόκληρο”.

ΠΡΟΛΕΤΑΡΙΟΙ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΧΩΡΩΝ, ΕΝΩΘΕΙΤΕ! (Κομμουνιστικό Μανιφέστο/Κ. Μαρξ-Φ. Ένγκελς/εκδ. Σύγχρονη εποχή)

Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΚΕΨΗ

Τα κυριότερα έργα με θέμα την οικονομία, ο Μαρξ τα έγραψε κατά την περίοδο της διαμονής του στο Λονδίνο. Μπορούμε να ξεχωρίσουμε το «Κριτική της πολιτικής οικονομίας» (1859) και βέβαια το «Το κεφάλαιο» (1867), το οποίο θεωρείται από τα πλέον πολύτιμα κληροδοτήματα της σκέψης του Γερμανού διανοητή. Βασική θέση του Μαρξ αποτελεί πως το θεμέλιο για την κατανόηση μιας κοινωνίας, εδράζεται στην εξέταση και απάντηση οικονομικών ερωτημάτων, όπως: Τι παράγει; Ποιος παράγει; Ποιος ελέγχει τα μέσα παραγωγής; Δηλαδή, με οικονομικούς όρους, η εξέταση των παραγωγικών δυνάμεων (π,χ μέσα παραγωγής) και των παραγωγικών σχέσεων (π.χ, σχέσεις εργοστασιάρχη και εργατών).

Στον καπιταλισμό, είναι η αστική τάξη που κατέχει τα μέσα παραγωγής και η εργατική τάξη που πουλάει την εργατική της δύναμη για να επιβιώσει. Για τον Μαρξ ο καπιταλισμός επέφερε μια διπλή ελευθερία: 1η. Ελευθερία από τα δεσμά της φεουδαρχίας και 2η. Ελευθερία “επιλογής” να πουλήσεις την εργατική σου δύναμη ή να πεθάνεις από την πείνα.

Με απλά λόγια μπορούμε να πούμε πως ο εργάτης πουλάει στον εργοδότη την εργατική του δύναμη, με αντίτιμο τα στοιχειώδη μέσα για να επιβιώσει. Ωστόσο, ο εργοδότης δεν αμείβει τον εργάτη με το σύνολο της αξίας που παράγει, αλλά με ένα μικρό μέρος της. Το υπόλοιπο το καρπώνεται ο ίδιος ο εργοδότης και αποτελεί την λεγόμενη “υπεραξία”. Η τελευταία, κατά ένα μέρος επανεπενδύεται με σκοπό την ακόμα μεγαλύτερη μεγιστοποίηση του κέρδους, ενώ μέρος της μπορεί να ξοδεύεται σε άλλους σκοπούς, όπως η πολυτελής διαβίωση του εργοδότη.

Όμως μια καινοτόμος σύλληψη του Μαρξ υπήρξε πως στον καπιταλισμό παρουσιάζεται η λεγόμενη Πτωτική τάση του ποσοστού κέρδους, η οποία μπορεί να οφείλεται σε παράγοντες όπως η τεχνολογική καινοτομία, την οποία δύναται να αξιοποιήσει ένας μεμονωμένος εργοδότης έναντι των ανταγωνιστών του (με συνέπεια να αυξάνει και το ποσοστό υπεραξίας, λόγω μεγαλύτερης παραγωγής), σε συνδυασμό με τη συσσώρευση κεφαλαίου. Βέβαια, επειδή το συγκεκριμένο θέμα μάς εισάγει σε μια θεματολογία που αποτελεί ξεχωριστή εργασία από μόνη της, θα περιοριστούμε εδώ περιγράφοντας αμέσως παρακάτω κάποιους άλλους βασικούς πυλώνες σε αδρές γραμμές.

ΜΑΡΞ-ΕΝΓΚΕΛς
Μαρξ και Ένγκελς (σκιτσογραφική απεικόνιση)

Ο ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΜΕΤΑΞΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΚΡΑΤΩΝ

Εν τω μεταξύ, δυνάμεις όπως ο ανταγωνισμός μεταξύ των κεφαλαιοκρατών για μεγιστοποίηση του κέρδους και η επικράτηση κάποιων έναντι των ανταγωνιστών τους, οδηγούν σε δύο χαρακτηριστικές αντιδράσεις: 1ον. πίεση των εργατών ώστε στις ίδιες ώρες εργασίας να παράγουν περισσότερο προϊόν (ένταση εργασίας), 2ον. ακόμα μεγαλύτερη απόσπαση υπεραξίας από τους εργάτες (π.χ μέσω  μείωσης μισθών), ώστε να καταστήσουν τα προϊόντα τους ανταγωνιστικά.

Ωστόσο, αυτές οι πρακτικές μπορεί να αποβούν αποτελεσματικές σε μεμονωμένους εργοδότες. Όμως στο σύνολο της αγοράς, αργά ή γρήγορα, επενεργούν αρνητικά, καθότι υπάρχει μια υπερμεγεθυμένη παραγωγή πλούτου, λόγω του πρώτου λόγου, στη βάση όμως καταλήγει να μην υπάρχει αγοραστική ικανότητα λόγω του δεύτερου λόγου. Με αυτόν τον τρόπο οδηγούμαστε στο συμπέρασμα πως ενώ σε παλαιότερα συστήματα όπως η φεουδαρχία, οι κρίσεις και οι λιμοί οφείλονταν σε έλλειψη αγαθών, λόγω θεομηνιών, λοιμών, διαφόρων φυσικών καταστροφών κ.ο.κ. Αντίθετα, στον καπιταλισμό οι κρίσεις οφείλονται στο ακριβώς αντίθετο, δηλαδή στην υπερπαραγωγή. Η δομή δε του συστήματος είναι τέτοια που καθιστά τις κρίσεις εγγενείς και αναπόφευκτες.

Αποτέλεσμα αυτής αέναης διαδικασίας, οδηγεί τελικά σε προσπάθειες ξεπεράσματος της κρίσης, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την καταστροφή παραγωγικών μέσων και διάλυση παραγωγικών σχέσεων (π.χ. μέσω πολέμων), ώστε το σύστημα να ξανασταθεροποιηθεί και να ξαναρχίσει να στήνεται απ’ την αρχή, μέχρι την επόμενη κρίση.

Δύο άλλους μηχανισμούς που διαπίστωσε ο Μαρξ στον καπιταλισμό, είναι η Συγκέντρωση και η Συγκεντροποίηση. Δηλαδή, πρώτον τη συσσώρευση του πλούτου σε όλο και λιγότερα χέρια και δεύτερον την απορρόφηση ασθενέστερων παραγωγικών δυνάμεων από πιο δυναμικές. (Άλεξ Καλίνικος/ Οι επαναστατικές σκέψεις του Μαρξ/ εκδ. Εργατική Δημοκρατία).

ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗ: στην συγκεκριμένη ενότητα, καταβλήθηκε η προσπάθεια να περιγραφούν σε αδρές γραμμές και με τρόπο κατανοητό, κάποιοι βασικοί πυλώνες της οικονομικής σκέψης του Κ. Μαρξ. Τούτο δε σημαίνει πως καλύφθηκε το σύνολο της ή δεν υπάρχουν εξελίξεις στο οικονομικό πεδίο, στις οποίες θα μπορούσε να εστιάσει ένας πολιτικός οικονομολόγος, αλλά ούτε πως οι βασικοί πυλώνες της μαρξιστικής σκέψης έχουν χάσει τη διαχρονικότητα και επικαιρότητά τους.

Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΚΕΨΗ

Στο φιλοσοφικό πεδίο ο Μαρξ υπήρξε ο θεμελιωτής του διαλεκτικού υλισμού. Έχοντας μελετήσει τη διαλεκτική σκέψη του Έγγελου αλλά και μεταγενέστερων όπως ο Φόιερμπαχ, μπορούμε να πούμε πως δημιούργησε μια “αντιστροφή”, θεωρώντας πως είναι οι υλικοί όροι αυτοί που δημιουργούν τη πυρήνα κάθε ουσίας και καθορίζουν τη συνείδηση κι όχι το αντίστροφο, καθώς η ύλη αποτελεί a-priori μια αντικειμενική πραγματικότητα που είναι ανεξάρτητη από από τη συνείδηση κι όποια παράγωγά της. Με αναγωγή στο κοινωνικό πεδίο, η Κοινωνική Συνείδηση καθορίζει το κοινωνικό Είναι, αντί το Είναι τη Συνείδηση.

Άλλωστε μια άλλη έκφανση της διαφορετικής αντιμετώπισης της φιλοσοφίας ως πνευματική δραστηριότητα, μπορούμε να εντοπίσουμε στην περίφημη διαπίστωση του Μαρξ πως “οι φιλόσοφοι μας εξήγησαν τον κόσμο με διάφορους τρόπους. Το ζήτημα είναι να τον αλλάξουμε” (Οι θέσεις για τον Φόιερμπαχ/Κ. Μαρξ/εκδ. Ερατώ). Με αυτήν την ενδέκατη θέση, ο Μαρξ εισάγει στην φιλοσοφία, τη σημασία που διαδραματίζει το δρων υποκείμενο. Για λόγους συνοχής, να επισημάνουμε πως στον καπιταλισμό ο Γερμανός στοχαστής, ως υποκείμενο της επερχόμενης κοινωνικής αλλαγής, θεωρεί την εργατική τάξη.

ΜΑΡΞ: ΔΕΝ ΕΙΜΑΙ ΜΑΡΞΙΣΤΗΣ

Πως οφείλουμε να αντιμετωπίσουμε σήμερα τον πολιτικό φιλόσοφο, έπειτα κι από τις εμπειρίες του 20ου αιώνα και τα κοσμοϊστορικά γεγονότα που έλαβαν χώρα υπό την επίκληση του έργου του. Η αποστροφή του ίδιου “δεν είμαι μαρξιστής”, φαντάζει προφητική ή τουλάχιστον προειδοποίηση, ενάντια σε κάθε δογματική χρήση των “ισμών”, συμπεριλαμβανομένου και του δικού του έργου. Ας αναλογιστούμε πως κάτω από την ομπρέλα του μαρξισμού, παρήγαγε πνευματικό έργο ο Αντόνιο Γκράμσι και δράση ο Πολ-Ποτ. Υπερασπιζόμενη τη μαρξιστική ιδεολογία πέθανε η Ρ. Λούξεμπουργκ και εκτελούσε ανθρώπους δίχως αναστολές ο Μπέρια. Εγκατέλειψε την ασφάλεια της Κούβας και πέθανε με το όραμα μιας Λατινικής Αμερικής με κοινωνική δικαιοσύνη ο Τσε, ενώ ακόμα και σήμερα η “δυναστεία” της Βόρειας Κορέας αυτοπροσδιορίζεται ως κομμουνιστική. Στο μεγαλύτερο ιστορικό γεγονός του 20ου αιώνα, μπολσεβικισμός και σταλινισμός παρουσιάζονται ως φυσιολογική ιστορική συνέχεια, ο δεύτερος του πρώτου (στο blog υπάρχει ειδικό θέμα που εξετάζει αν το συγκεκριμένο γεγονός υπήρξε τελικά συνέχεια ή τομή).

Στις μέρες μας βέβαια, ειδικά μετά την κατάρρευση του ανατολικού μπλοκ, μπορούμε κι ενδεχομένως να οφείλουμε, να ανατρέξουμε στο καθαρό έργο του ίδιου του φιλόσοφου, δίχως τις στρεβλώσεις που επέφεραν πολλοί επίγονοι. Από την άλλη, υπάρχουν διανοητές που διεκδικούν το ρόλο της εξέλιξης του έργου του.

Όπως και να έχει, η μεγαλύτερη ίσως προσφορά του ίδιου του Μαρξ, αποτελεί το κληροδότημα ενός συνεκτικού τρόπου σκέψης και ανάλυσης του υπάρχοντος συστήματος που χαρακτηρίζεται από εκπληκτική εμβρίθεια. Με αυτήν την έννοια, πιθανές αστοχίες ή ευστοχίες ως ενδεχόμενες ιστορικές προβλέψεις, έχουν δευτερεύοντα ρόλο και μάλλον λειτουργούν αποπροσανατολιστικά. Εκείνο που έχει μεγαλύτερη σημασία να εστιάσουμε, είναι το κατά πόσο τα εργαλεία σκέψης, αναλύουν σε βάθος τον καπιταλισμό και διατηρούν τη διαχρονικότητά τους.

Εν τέλει όπως δείχνουν τα γεγονότα, ειδικά σ’ αυτή τη σκοτεινή περίοδο, ακόμα κι αν υπάρχουν πιθανές αστοχίες σε κάποια δευτερεύοντα θέματα, αυτή η ίδια η πορεία της ιστορίας μοιάζει τελικά να δικαιώνει το βαθύτερο πυρήνα της σκέψης τού Κ. Μαρξ. Εξακολουθούμε να βιώνουμε τις τραγικές συνέπειες ενός συστήματος καταδικασμένου σε μια εναλλαγή υφέσεων και κρίσεων από τη μία και περιόδων ανάκαμψης κι ανάπτυξης από την άλλη, ώστε να μπορεί να ισορροπήσει. Όπως θα έλεγε κι ο ίδιος “η ιστορία επαναλαμβάνεται πάντα δύο φορές. Την πρώτη ως τραγωδία, τη δεύτερη ως φάρσα” (Κ. Μαρξ/18η Μπρυμαίρ του Λουδοβίκου Βοναπάρτη/εκδ. Σύγχρονη εποχή).

ΜΑΡΞ-ΤΖΕΝΗ
Καρλ και Τζένη Μαρξ

ΕΠΙΛΟΓΟΣ: Η ΛΙΓΟΤΕΡΟ ΠΡΟΒΕΒΛΗΜΕΝΗ ΠΤΥΧΗ ΤΟΥ ΜΑΡΞ

Επιχειρήσαμε μια συνοπτική παρουσίαση του έργου του Μαρξ και μια αποτίμηση της διαχρονικότητάς του. Ωστόσο, το blog Ιστορία-Τέχνες-Πολιτισμός από την ίδια του τη “φύση”, θα ήταν αδύνατο να μην εστιάσει σε μια ελάχιστα προβεβλημένη, αλλά βαθιά ανθρώπινη πτυχή του ίδιου του βίου του. Αυτή αφορά την πρώτη νεότητα κι όχι μόνο. Μια λιγότερο αναδειγμένη πτυχή λοιπόν, είναι πως ο μεγάλος φιλόσοφος αγαπούσε το έργο του Ποιητή Χάινε που αποτελούσε νεανικό του πρότυπο. Έτσι καταπιάνονταν με τη μητέρα των τεχνών, γράφοντας στίχους υπό τη μουσική υπόκρουση των Σούμπερτ, Σούμαν και Μέντελσον. Όπως κάθε ποιητής λοιπόν, είχε τη δική του μούσα ως σημείο αναφοράς και έμπνευσης. Το όνομά της ήταν Τζένη κι όπως έγραφε γι’ αυτήν «Είμαι ερωτευμένος από την κορυφή ως τα νύχια». Παρά τη δύσκολη και γεμάτη στερήσεις ζωή στο Λονδίνο, η Τζένη αποτελούσε μούσα, πηγή έμπνευσης και στήριγμά του σε όλο το βίο του, καθώς όπως μαρτυρά ο καλύτερος φίλος του Ένγκελς «Ο θάνατός της σκότωσε κάθε κίνητρο ζωής γι’ αυτόν».(www.sansimera.gr) Έτσι στον επικήδειο του Μαρξ που εκφώνησε ο ίδιος ο Ένγκελς, ανέφερε προφητικά «Στις 14 του Μάρτη στις 3 παρά τέταρτο το απόγευμα,ο μεγαλύτερος εν ζωή στοχαστής έπαψε να σκέφτεται. Είχε αφεθεί μόνος για μόλις δύο λεπτά,και όταν γυρίσαμε τον βρήκαμε στην πολυθρόνα του ειρηνικά κοιμισμένο, αλλά για πάντα. Μια ανυπολόγιστη απώλεια έχουν υποστεί και το μαχητικό προλεταριάτο της Ευρώπης και της Αμερικής και η ιστορική επιστήμη, με το θάνατο αυτού του ανθρώπου. Το κενό που έχει μείνει με την αναχώρηση αυτού του ρωμαλέου πνεύματος αρκετά σύντομα θα γίνει αισθητό”.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

  1. Κοινωνιολογία Α’ Τόμος/ Τάτσης Νικόλαος/ Εκδόσεις Οδυσσέας
  2. Κομμουνιστικό Μανιφέστο/Κ. Μαρξ-Φ. Ένγκελς/εκδόσεις Σύγχρονη εποχή
  3. 18η Μπρυμαίρ του Λουδοβίκου Βοναπάρτη/Κ. Μαρξ/ εκδόσεις Σύγχρονη εποχή
  4. Οι θέσεις για τον Φόιερμπαχ/Κ. Μαρξ/εκδόσεις Ερατώ
  5. Οι επαναστατικές σκέψεις του Μαρξ/ Άλεξ Καλίνικος/ εκδόσεις Εργατική Δημοκρατία
  6. Καρλ Μαρξ (βιογραφία)/http://www.sansimera.gr (ηλεκτρονική πηγή) 

 

 

.

Κορνήλιος Καστοριάδης – μεταρρύθμιση ή μετασχηματισμός;…

ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ-Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΔΙΑΙΤΕΡΌΤΉΤΑ. ΣΤΟ ΔΊΛΗΜΜΑ ΤΗΣ Ρ. ΛΟΎΞΕΜΠΟΥΡΓΚ «ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ Ή ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ» ΤΟΠΟΘΕΤΕΤΑΙΙ ΕΝΑ ΕΞΙΣΟΥ ΔΙΛΗΜΜΑΤΙΚΟ ΔΙΠΟΛΟ «ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ Ή ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ». ΑΠΟ ΤΟ «ΑΠΕΡΑΝΤΟ ΓΑΛΑΖΙΟ», ΜΙΑ ΑΚΟΜΑ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΥΣΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

απέραντο γαλάζιο

Απόσπασμα από το βιβλίο Η Ελληνική Ιδιαιτερότητα (τόμος ΙΙΙ – Θουκυδίδης, η ισχύς και το δίκαιο). Σεμινάριο της 19ης Δεκεμβρίου 1984 σ.113-118 (εκδόσεις Κριτική)
______________________________

Προτού προχωρήσω περισσότερο, θα ήθελα να σταθώ σε ένα ζήτημα που συζητιέται εδώ και πάνω από έναν αιώνα και γενικά παρουσιάζεται με τη μορφή διλήμματος: μεταρρύθμιση ή επανάσταση; Στο πρόταγμα μιας αυτόνομης κοινωνίας που έχω κατά νου, η μετάβαση σε αυτή την κοινωνία συνεπάγεται ριζικό μετασχηματισμό. Μέχρι πού φτάνει αυτός ο μετασχηματισμός; Λέω ευθύς εξαρχής ότι το ερώτημα είναι παραπλανητικό αν διατυπωθεί ως απλά αντίθεση μεταξύ μεταρρύθμισης και επανάστασης. Όπως σημείωνα πρόσφατα, αν ισχυριστούμε ότι μια αλλαγή δεν είναι ποτέ «ριζική» με την έννοια της tabula rasa,διατυπώνουμε μάλλον μια τεράστια κοινοτοπία και μάλιστα ταυτολογία.

Δείτε την αρχική δημοσίευση 1.379 επιπλέον λέξεις

Τα 5 κορυφαία βιβλία με την μεγαλύτερη επιρροή

 Τα 5 κορυφαία βιβλία με την μεγαλύτερη επιρροή [αναδημοσίευση], σε συνδυασμό με βοηθητικές παραπομπές και σχόλια από το blog

ΒΙΒΛΙΟ

Στην ιστορία της ανθρωπότητας, τις εποχές που οι άνθρωποι προσπαθούσαν να κατανοήσουν διάφορα, γράφτηκαν κάποια βιβλία που αναμφισβήτητα προξένησαν μεγάλη εντύπωση, τεράστιες συζητήσεις και υπερβολικές αντιδράσεις. Είναι τα βιβλία με την μεγαλύτερη επιρροή στην ιστορία, και ιδού η λίστα με τα 5 κορυφαία.

ΒΙΒΛΙΟ-2

 

Charles-Darwin_M 1) Charles Darwin – Η Καταγωγή των Ειδών
Στην πρώτη θέση, Η Καταγωγή των Ειδών (On the Origin of Species), είναι έργο του Άγγλου επιστήμονα, Κάρολου Δαρβίνου, που εκδόθηκε στις 24 Νοεμβρίου 1859. Είναι επιστημονικό σύγγραμμα που θεωρείται ότι έθεσε τις βάσεις της εξελικτικής βιολογίας, παρουσιάζοντας μία σειρά από στοιχεία και αποδείξεις ως συμπέρασμα παρατηρήσεων, πειραμάτων και επιστημονικών συζητήσεων. Πιο συγκεκριμένα «Η Καταγωγή των Ειδών» εμπεριέχει δύο βασικές θέσεις: α) ότι όλα τα είδη προήλθαν, μέσω τροποποιήσεων, από κοινά προγονικά είδη και β) ότι οι τροποποιήσεις αυτές οφείλονται στη φυσική επιλογή που δρα πάνω στις διαφορές που υπάρχουν μεταξύ των ατόμων ενός είδους. Εκείνη την εποχή, οι θεωρίες «περί Εξέλιξης» υπονοούσαν δημιουργία χωρίς θεϊκή παρέμβαση, και ο Δαρβίνος απέφυγε τη χρήση των λέξεων «εξέλιξη» και «εξελίσσομαι». Το βιβλίο έκανε μόνο έναν σύντομο υπαινιγμό στην ιδέα ότι και ο άνθρωπος μπορούσε να εξελιχθεί με τον ίδιο τρόπο όπως και οι άλλοι οργανισμοί. Το έργο, παρά τις αρχικές αντιδράσεις, ιδιαίτερα από κύκλους της Εκκλησίας της Αγγλίας προσέλκυσε το γενικό ενδιαφέρον της κοινής γνώμης εκείνης της εποχής καθώς είχε γραφτεί σε ύφος που να γίνεται κατανοητό στον απλό αναγνώστη.
Ο Δαρβίνος και το βιβλίο του «Η Καταγωγή των Ειδών» (On the Origin of Species) του 1859 χαρακτηρίστηκε το βιβλίο που έχει επηρεάσει τον ακαδημαϊκό κόσμο περισσότερο από κάθε άλλο.

ΣΧΟΛΙΟ ΤΟΥ BLOG ΙΣΤΟΡΙΑ-ΤΕΧΝΕΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Όταν μιλάμε για το Δαρβίνο, οφείλουμε να έχουμε κατά νου πως με το έργο του έδωσε το

ΔΑΡΒΙΝΟΣ
ΔΑΡΒΙΝΟΣ

τελειωτικό, θανατηφόρο πλήγμα στην αξίωση της Εκκλησίας να παρεμβαίνει στα Επιστημονικά πράγματα, μέσω του «Δόγματος της διπλής Αλήθειας» [για το συγκεκριμένο υπάρχουν πολλές κατατοπιστικές αναρτήσεις στο blog ΙΣΤΟΡΙΑ-ΤΕΧΝΕΣ-ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ].Επίσης, αν και επιστημονικά δήλωνε αγνωστικιστής, ως προς τη γνώμη του για τη θρησκεία, την έδωσε και έμπρακτα μην μπαίνοντας στην Εκκλησία κατά τη διάρκεια της κηδείας της κόρης του. Βέβαια, αξίζει να επισημάνουμε εμφατικά πως ο όρος «Φονταμενταλισμός» έχει χριστιανική καταγωγή από ακραίους κι επιθετικούς (θεωρία & πράξη) Προτεστάντες, με τρεις δηλωμένους εχθρούς: α) Ισότητα των φύλων (κι απαγόρευση εκτρώσεων), β) τον Κομμουνισμό και γ) την απαγόρευση διδασκαλίας της θεωρίας του Δαρβίνου!. Όταν αργότερα, τα συντριπτικά ευρήματα κατέστησαν τις θέσεις του Δαρβίνου μη αμφισβητίσημες,η Εκκλησία στην προσπάθειά της να στρογγυλέψει τις αιχμές της θεωρίας του & να την εγκολπώσει όσο το δυνατόν πιο ανώδυνα, εκπόνησε τη θεωρία του «Ευφυούς σχεδιασμού»! Δηλαδή, υπάρχει μεν εξέλιξη των ειδών, αλλά οφείλεται στο ότι ο Θεός την είχε σχεδιάσει εξαρχής να γίνει. Τέλος, ας είμαστε υποψιασμένοι, γιατί η Εκκλησία (κυρίως Προτεσταντικοί κ’ δευτερευόντως Καθολικοί κύκλοι) χρηματοδοτεί πλουσιοπάροχα το πείραμα του Cern (βλέπε αναρτήσεις στο blog: (ΜΙΑ ΓΝΩΜΗ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΙΡΑΜΑ ΤΟΥ CERN και το ενδιαφέρον της Εκκλησίας από Δ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ) Ο λόγος είναι πως αν «αποδειχτεί» τι συνέβη τα χιλιοστά των χιλιοστών του δευτερολέπτου μετά τη δημιουργία του σύμπαντος, συνεπαγωγικά καταλήγουμε πως υπήρχε δημιουργία του σύμπαντος και με αυτήν την έννοια ξανανοίγει από την πίσω πόρτα και μάλιστα ενισχυμένο το Δόγμα και η θεϊκή παρέμβαση στη δημιουργία του κόσμου.
 2) Karl Marx & Friedrich Engels – Το Κομμουνιστικό Μανιφέστο
Communist-Manifesto_M Στην δεύτερη θέση Το Μανιφέστο του Κομμουνιστικού Κόμματος που αποτελεί ένα από τα πλέον διαδεδομένα κείμενα της σοσιαλιστικής- κομμουνιστικής φιλολογίας και μπορεί να χαρακτηριστεί πλέον ένα κλασικό πολιτικό κείμενο. Γράφτηκε από τον Κάρλ Μάρξ και τον Φρίντριχ Ένγκελς, από τα τέλη του 1874 μέχρι τις αρχές του 1848. Θεωρείται από τους ιδεολογικούς συνοδοιπόρους του ως ένα θεωρητικό κείμενο για την Καπιταλιστική και την Σοσιαλιστική κοινωνία, αλλά ταυτόχρονα και οδηγός για δράση, οδηγός για την προλεταριακή επανάσταση που θα ανατρέψει την κυριαρχία της Αστικής τάξης και θα εγκαθιδρύσει μιαν αταξική κοινωνία.

ΣΧΟΛΙΟ ΤΟΥ BLOG ΙΣΤΟΡΙΑ-ΤΕΧΝΕΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Όταν μιλάμε για τον Κ. Μαρξ, οφείλουμε να έχουμε κατά νου πως Φιλοσοφικά είναι ο «πατέρας» του Διαλεκτικού Υλισμού. Αποτελεί ίσως την μεγαλύτερη προσωπικότητα των Νέων Χρόνων που και μόνο η αναφορά του ονόματός του προκαλεί φόρτιση, είτε αρνητική, είτε θετική. Στο σύνολο του έργου του, βασίστηκε το μεγαλύτερο κοινωνικό πείραμα του 20ου αιώνα, καθώς αναγνωρίζεται ως Θεμελιωτής της Κομμουνιστικής ιδεολογίας.

Στο blog υπάρχει θέμα με αναφορά στην Μεγάλη Γαλλική Επανάσταση σε συνδυασμό με τα συμπεράσματα του Μαρξ από το έργο του «Η 18η Μρυμαίρ του Λουδοβίκου Βοναπάρτη».
Τα βιβλία ψηφίστηκαν στην διαδικτυακή ψηφοφορία που διοργανώθηκε στη Βρετανία με αφορμή την Ακαδημαϊκή Εβδομάδα Βιβλίου.
SHAKESPEARE-FULL_M 3) William Shakespeare – Τα Άπαντα
Εδώ δεν μας τα λένε καλά οι κ.κ. της Βρετανικής Ακαδημίας. Ενώ μιλούν για βιβλία, στον δικό τους, τον Σαίξπηρ, έβαλαν «Τα άπαντα», σαν να λένε ότι δεν μπόρεσαν να βρουν ένα και μόνο ένα βιβλίο του, που να άσκησε παγκόσμια επιρροή. Εν πάση περιπτώσει ο αγαπημένος Γουϊλιαμ βρέθηκε στην Τρίτη θέση με το σύνολο του έργου του. Ποιητής και θεατρικός συγγραφέας θεωρείται ευρέως ως ο σημαντικότερος συγγραφέας που έγραψε στην αγγλική γλώσσα και ένας από τους σημαντικότερους δραματουργούς παγκοσμίως. Συχνά αποκαλείται εθνικός ποιητής της Αγγλίας ενώ τα σωζόμενα έργα του, συμπεριλαμβανομένων και ορισμένων συνεργασιών, αποτελούνται από περίπου 38 θεατρικά έργα, 154 σονέτες, δύο μεγάλα αφηγηματικά ποιήματα και πολλά άλλα ποιήματα. Τα έργα του έχουν μεταφραστεί στις περισσότερες γλώσσες του κόσμου. Τα έργα του διαπνέονται από μία βαθειά κατανόηση της ανθρώπινης φύσης και παραμένουν επίκαιρα. Η επίδρασή του, ειδικότερα στην Αγγλική λογοτεχνία, θεωρείται τεράστια.

ΣΧΟΛΙΟ ΤΟΥ BLOG ΙΣΤΟΡΙΑ-ΤΕΧΝΕΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Περισσότερες πληροφορίες για τον Σαίξπηρ

α) Κατηγορία: Ιστορία της Ευρωπαϊκής Λογοτεχνίας:

α-1) Η ΑΝΑΔΕΙΞΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ: ΜΠΑΡΟΚ, ΚΛΑΣΙΚΙΣΜΟΣ, ΚΟΜΜΕΝΤΙΑ ΝΤΕ ΛΑ ΑΡΤΕ (μέσα 16ου-αρχές 18ου)

β) Κατηγορία με εργασίες/άρθρα/αφηγήματα του Δ. Κωνσταντίνου:

β-1) Ο. ΣΑΙΞΠΗΡ- Ο ΠΟΛΥΔΙΑΣΤΑΤΟΣ (μια προσπάθεια προσέγγισης από Δ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ)

β-2) Ο. Σαίξπηρ-Καλντερόν: H ζωή είναι όνειρο-Άμλετ-Βασιλιάς Ληρ-ΑΝΆΛΥΣΗ από Δ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ

 

 4) Πλάτωνας – Πολιτεία
Republic-of-Plato1_M Στην 4η θέση Η Πολιτεία (ή Περί δικαίου), που είναι ένα από τα γνωστότερα έργα του Πλάτωνα, και γράφτηκε περίπου το 380 π.Χ, ολοκληρώθηκε γύρω στα 374 π.Χ. κι έχει ασκήσει μεγάλη επιρροή τόσο στη φιλοσοφία όσο και στην Πολιτική θεωρητική. Στην Πολιτεία, ο Σωκράτης και άλλοι εξέχοντες Αθηναίοι και ξένοι συζητούν τη σημασία της δικαιοσύνης και εξετάζουν κατά πόσο είναι πιο ευτυχισμένος ένας δίκαιος άνθρωπος από έναν άδικο, κατασκευάζοντας μια φανταστική πολιτεία, την Καλλίπολη, με φιλόσοφους-βασιλείς. Επίσης, συζητείται η φύση του φιλόσοφου, ή «Περί Ιδεών» θεωρία του Πλάτωνα, η διαμάχη ανάμεσα στη φιλοσοφία και την ποίηση και η αθανασία της ψυχής. Το 380 π.Χ όλα αυτά……

ΣΧΟΛΙΟ ΤΟΥ BLOG ΙΣΤΟΡΙΑ-ΤΕΧΝΕΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Περισσότερες πληροφορίες για τον Πλάτωνα

α) Κατηγορία: Φιλοσοφία:

α-1) ΕΥΡΩΠΗ: ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ: ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΕΝΝΟΙΩΝ ΤΟΥ «ΦΙΛΟΣΟΦΟΥ ΒΑΣΙΛΙΑ» ΤΟΥ ΠΛΑΤΩΝΑ, ΤΟΥ «ΠΟΛΙΤΗ» ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ κ ΤΟΥ «ΠΟΛΙΤΗ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ»ΤΩΝ ΣΤΩΙΚΩΝ κ ΠΙΘΑΝΕΣ ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝΝΟΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΜΑΣ απο Δ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ

α-2) ΕΥΡΩΠΗ: ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ: ΠΛΑΤΩΝΑΣ-Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΕΙΔΩΝ-ΤΑ ΕΠΙΤΕΥΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΡΩΙΜΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ

 

 5) Immanuel Kant – Κριτική του Καθαρού Λόγου
Immanuel-Kant1_M Πέμπτο το βιβλίο του Ιμμάνουελ Καντ, που θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους στοχαστές και φιλοσόφους όλων των εποχών. Τον χαρακτηρίζει η αυτόνομη σκέψη, απαλλαγμένη από τις υπαγορεύσεις και της προκαταλήψεις της έξωθεν πολιτικής εξουσίας. Το έργο του Καντ επέχει θέση συνδετικού κρίκου μεταξύ του Ορθολογισμού και του Εμπειρισμού, φιλοσοφικών ρευμάτων-παραδόσεων του 18ου αιώνα. Είχε, επιπροσθέτως, αποφασιστική επίδραση στο κίνημα του Ρομαντισμού και στη φιλοσοφία του Γερμανικού Ιδεαλισμού του 19ου αιώνα. Το έργο του αποτέλεσε επίσης σημείο εκκίνησης για πολλούς φιλοσόφους του 20ου αιώνα.

ΣΧΟΛΙΟ ΤΟΥ BLOG ΙΣΤΟΡΙΑ-ΤΕΧΝΕΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Περισσότερες πληροφορίες για τον Καντ

α) Κατηγορία: Φιλοσοφία:

α-1) ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ: ΧΕΓΚΕΛ κ’ ΚΑΝΤ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙΣ κ ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΘΕΣΕΙΣ ΤΩΝ 2 ΦΙΛΟΣΟΦΩΝ ΠΕΡΙ ΗΘΙΚΗΣ κ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ από Δ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ

 
α-2) ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ: ΙΜΜΑΝΟΥΕΛ ΚΑΝΤ: Η ΚΟΡΥΦΩΣΗ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΤΟΝ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟ κ Ο ΥΠΕΡΒΑΤΟΛΟΓΙΚΟΣ ΙΔΕΑΛΙΣΜΟΣ

 

Η λίστα των 20 κορυφαίων ακαδημαϊκών βιβλίων καταρτίστηκε με τη συνεργασία εμπειρογνωμόνων, ακαδημαϊκών, βιβλιοπωλών, βιβλιοθηκονόμων και εκδοτών, με αφορμή την Εβδομάδα Ακαδημαϊκού Βιβλίου στη Βρετανία και το κοινό κλήθηκε να ψηφίσει το βιβλίο με την μεγαλύτερη επιρροή.

ΠΗΓΗ: http://www.nikosonline.gr/

Ο ΠΕΤΡΟΣ ΑΒΕΛΑΡΔΟΣ ΩΣ ΦΙΛΟΣΟΦΟΣ

ΠΕΤΡΟΣ ΑΒΕΛΑΡΔΟΣ (Pierre Abe’lard, 1079-1142) (ως επί το πλείστον βιογραφικές πληροφορίες):

Ο ΑΒΕΛΑΡΔΟΣ ΩΣ ΦΙΛΟΣΟΦΟΣ                                                            

Ο Αβελάρδος υπήρξε ένας κορυφαίος διανοητής με ρομαντική ζωή. Στην σταδιοδρομία του γνώρισε τόσο την αναγνώριση όσο και τους διωγμούς. Γεννημένος στη κωμόπολη Παλλέ, κοντά στη Νάντη και γόνος μεσαίας αριστοκρατικής οικογένειας. Αρνήθηκε τη στρατιωτική σταδιοδρομία για να αφιερωθεί στις σπουδές. Παρά την επιτυχία του στον τομέα της φιλοσοφίας αποφασίζει να την εγκαταλείψει για να αχοληθεί με τη θεολογία. Ερμηνεύει τη βίβλο με χαρισματικό τρόπο υπό το πρίσμα της διαλεκτικής. Ωστόσο, δεν ήρθε σε ρήξη με τη σχολαστική φιλοσοφία, αντίθετα της άνοξε νέες δυνατότητες. Αν και η μεθοδολογία του άσκησε τεράστια επίδραση, η θεωρία του δεν βρήκε άμεσους συνεχιστές.

Ο ΑΒΕΛΑΡΔΟΣ ΚΑΙ Η ΕΛΟΪΖΑ                                            

ΑΒΕΛΑΡΔΟΣ κ ΕΛΟΪΖΑ  του Jean Vig

Το 1118 ερωτεύεται την Ελοΐζα και την παντρεύεται κρυφά. Όμως ο θείος της θεωρώντας πως ατίμασε την ανιψιά του ζητά τον ευνουχισμό του. Από εκεί και πέρα οι δύο εραστές κλείνονται σε μοναστήρι. Από την πλευρά του Αβελάρδου εκδηλώνεται μια μεταστροφή, το σαρκικό πάθος μεταμορφώνεται σε χριστιανική στοργή και φροντίδα και προσπαθεί να την οδηγήσει στο δρόμο της πίστης και της ελπίδας. Αντίθετα η Ελοΐζα ότι κάνει είναι για χάρη του συζήγου της, βιώνει μια μοναστική ζωή σκληρή και άψογη, ενώ παραμένει επαναστατημένη ενάντια στι Θεό. Τα γράμματα που αντάλλαξαν μεταξύ τους είναι τραγικά και έξοχα, σ’ αυτά η Ελοΐζα διατυπώνει πως ανήκει περισσότερο στον Αβελάρδο παρά στο Θεό

ΕΡΩΤΗΜΑ: Πως μπορεί να αποκλειστεί με βεβαιότητα πως η μεταστροφή του Αβελάρδου δεν αποτελεί προϊόν μιας – ασυνείδητης έστω – κτητικότητας, η οποία αδυνατώντας πλέον, λόγω του ευνουχισμού του, να εκδηλωθεί σαρκικά μετουσιώνεται σε απόλυτη θρησκευτική πίστη; Πόσο πιθανό είναι, ο αμετάκλητα αποκλεισμένος σωματικός πόθος και η οδύνη ή μειονεξία που προκαλεί να βρίσκει ανακούφιση αλλά και μονοπάτι επαφής μέσω της πνευματικότητας, εκτρέπωντας την αρχικά ερωτική σχέση, σε μια επαφή όπου καθετί σαρκικό μπαίνει στο περιθώριο καθώς θεωρείται εξ όρισμού αμαρτωλό.

Ο ΑΒΕΛΑΡΔΟΣ ΚΑΙ Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ

Οι σχέσεις του Αβελάρδου με την εκκλησία διαταράσσονται λόγω της αδιαλλαξίας του και της έντονης κριτικής του. Αναγκάζεται να εγκαταλείψει το μοναστήρι του Σαιν Ντενί και ασκεί την ιδιότητα του διανοητή και δασκάλου. Όμως η αξιοπρόσεκτη επιτυχία του ανάμεσα στους φοιτητές του στο Παρίσι, ενοχλούν τους θεολόγους που καταφέρνουν να πετύχουν μια πρώτη καταδίκη του από τον Άγιο Βερνάρδο του Κλαιρβώ στη Σύνοδο του Σαν και στη συνέχεια του ίδιου του Πάπα (1140). Ακολουθεί η λογοκρισία, το κάψιμο των βιβλίων του και η αναγκαστική σιωπή. Δεν του απομένει παρά να ζητήσει άσυλο από τον αββά Πέτρο της μονής του Κλυνύ. Αυτός καταφέρνει να τον συμφιλιώσει με τον Άγιο Βερνάρδο και τον Πάπα. Ωστόσο ο κάποτε ανυποχώρητος καθηγητής διακατέχεται πλέον από ταπεινοσύνη. Πεθαίνει το 1142 και η Ελοΐζα τον θάβει και ζητά να ταφεί κι εκείνη κοντά του.

ΠΗΓΕΣ

  1.  Βάρσος Γιώργος, Ιστορία της Ευρωπαϊκής λογοτεχνίας. Από τον 6ο έως τις αρχές του 18ου αιώνα, εκδ. Ε.Α.Π, Πάτρα 1999

  2. Benoit Annick & Fontaine Gay (επιμ.), Ευρωπαϊκά Γράμματα: Ιστορία της Ευρωπαϊκής Λογοτεχνίας Εκδ. Σοκόλη, μτφρ Α. Ζηράς κ.ά., τ. Α, Αθήνα 1999 (Lettres EuropéenesHistoire de la Literature Européene, 1992).

  3. Benoit Annick & Fontaine Gay (επιμ.), Ευρωπαϊκά Γράμματα: Ιστορία της Ευρωπαϊκής Λογοτεχνίας Εκδ. Σοκόλη, μτφρ Α. Ζηράς κ.ά., τ. Β, Αθήνα 1999 (Lettres Européenes: Histoire de la Literature Européene, 1992)

  4. Εγκυκλοπαίδεια, Πάπυρος-LarousseBritannica, εκδ. Πάπυρος, επιμ. Βίκτωρ Αθανασιάδης κ.ά., Αθήνα 21997

ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ: ΟΙ ΠΕΝΤΕ ΕΠΟΧΕΣ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ- ΘΕΟΔΟΣΙΟΣ ΠΕΛΕΓΡΙΝΗΣ

ΠΕΛΕΓΡΙΝΗΣ

 ΟΙ ΠΕΝΤΕ ΕΠΟΧΕΣ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ- ΘΕΟΔΟΣΙΟΣ ΠΕΛΕΓΡΙΝΗΣ (Εκδόσεις Παπαγεωργίου)

Ο Θεοδόσης Πελεγρίνης είναι καθηγητής φιλοσοφίας και γνωστός στο ευρύτερο κοινό έγινε από τη θητεία του ως πρύτανης στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Ωστόσο, αν υπάρχει κάτι που τον διακρίνει, αυτό είναι η αγάπη του για το αντικείμενο που διδάσκει και οι άοκνες προσπάθειές του να καταστήσει τη φιλοσοφία εύληπτη, σε όσο το δυνατόν πλατύτερα ακροατήρια, ακόμα και μέσω της τέχνης και της αξιοποίησης του Θεάτρου (ψυχόδραμα) για το σκοπό αυτόν.

Στο βιβλίο του Οι Πέντε Εποχές της Φιλοσοφίας, επιχειρεί μια συνολική παρουσίαση της Ευρωπαϊκής Φιλοσοφίας από τις απαρχές της που εντοπίζονται στην Αρχαία Ελλάδα έως και τη σύγχρονη εποχή. Από τις πρώτες κιόλας σελίδες του βιβλίου, ο συνδυασμός παράθεσης πραγματολογικών στοιχείων από τη ζωή Φιλοσόφων και η σύνδεσή τους με τη βαθύτερη ουσία της σκέψης τους, γίνεται με τρόπο που βοηθάει τον αναγνώστη να διατηρήσει αδιάπτωτο το ενδιαφέρον του για ένα «δύσκολο» πεδίο του γραπτού λόγου και σκέψης και συνάμα φανερώνει ένα-εκτός των άλλων-  λογοτεχνικό ταλέντο του συγγραφέα.

Όσον αφορά το έργο αυτό καθεαυτό, όπως μαρτυρά και ο τίτλος του, χωρίζεται σε πέντε μεγάλες περιόδους που χαρακτηρίζονται από μετατόπιση του κέντρου βάρους της φιλοσοφικής έρευνας.

Η 1η περίοδος ή «Εποχή των Κοσμολόγων», αναφέρεται στους προσωκρατικούς Αρχαίους Έλληνες Φιλόσοφους και στις προσπάθειές τους να ορίσουν την αρχή και να εξηγήσουν τη δομή του κόσμου. Ο Θαλής, ο Αναξίμανδρος, ο Ηράκλειτος και ο Δημόκριτος εξετάζονται ενδελεχώς.

Στη 2η περίοδο ή «Εποχή των Ανθρωπολόγων», όπου με πρώτους τον Σωκράτη και τους Σοφιστές, το επίκεντρο του φιλοσοφικού ενδιαφέροντος μετατοπίζεται από τον κόσμο στον ίδιο τον άνθρωπο. Σ’ αυτήν την ενότητα εξετάζονται επίσης: το έργο του Πλάτωνα και οι προβληματισμοί που έθεσε με την θεωρία των ιδεών, τη θεωρία της ανάμνησης, την ιδανική πολιτεία, τις απόψεις του για την τέχνη κ.λ.π. Ακολουθεί η παρουσίαση της σκέψης του Αριστοτέλη, γύρω από την ουσία, την Εντελέχεια των πραγμάτων, τη φυσιογνωμία του ανθρώπου και το σκοπό του. Διατυπώνονται οι επιστημολογικές του αρχές και βέβαια οι απόψεις του για την Τέχνη. Η συγκεκριμένη  ενότητα κλείνει με τις διάφορες σωκρατικές σχολές ‘όπως: η Μεγαρική, η Κυνική και η Κυρηναϊκή.

Η 3η περίοδος ή «Εποχή των Σωτήρων», αναφέρεται στην Ελληνιστική περίοδο μετά το θάνατο του Αλεξάνδρου. Εδώ η ειδοποιός διαφορά συγκριτικά με τις 2 προηγούμενες εποχές, εδράζεται στην εστίαση του φιλοσοφικού ενδιαφέροντος από αμιγώς θεωρητικά σε περισσότερο πρακτικά ζητήματα και προβληματισμούς και αναζήτησης τρόπων επίλυσής τους, όπως η ανακούφιση της αγωνίας, της ανασφάλειας και της δυστυχίας.

Στην ενότητα αυτήν εξετάζεται το έργο του Επίκουρου και οι απόψεις του για την ηδονή. Στη συνέχεια, αναλύεται το έργο των Στωικών Φιλοσόφων, γύρω από έννοιες όπως: η Αρετή και η Απάθεια, η Ειμαρμένη και η Ελευθερία, η Φύση και η Συμπάθεια. Αναδεικνύεται η σημασία που έδιναν οι Στωικοί στην Αρετή και στους τρόπους επίτευξής της. Ακολούθως, περιγράφεται το έργο των Σκεπτικών Φιλοσόφων και η αμφισβήτησή τους γύρω από το ζήτημα κατάκτησης τής γνώσης. Στον επίλογο της ενότητας, καταγράφεται το έργο των Νεοπλατωνικών Φιλοσόφων, όπου μαζί τους κλείνει και ο κύκλος της Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας.

Στο σημείο αυτό, ο συγγραφέας κάνει μια πολύ σύντομη αναφορά στη Μεσαιωνική σκέψη και στη σύνδεσή της με τη Θεολογία (για το ζήτημα έχουμε αναφερθεί σε αρκετά άλλα κείμενα του συγκεκριμένου blog, μέσω του Δόγματος της Διπλής Αλήθειας που κυριαρχούσε τη συγκεκριμένη ιστορική περίοδο).

Έτσι, η 4η περίοδος ή «Εποχή των Μάγων», αφορά την ιστορική περίοδο της Αναγέννησης και τη σύνδεση τόσο της Φιλοσοφίας, όσο και της Επιστήμης με τη Μαγεία. Κυρίαρχος είναι ο ρόλος των αλχημιστών και της αναζήτησης της «Φιλοσοφικής Λίθου», ενώ γίνεται εκτενής αναφορά για το ρόλο της Μουσικής και της Ιατρικής, αλλά και της εκπόνησης θεωριών γύρω από την Τέχνη της Μνήμης. Ο συγκεκριμένος κύκλος, κλείνει ιστορικά με την επικράτηση της νέας μηχανικής αντίληψης για το σύμπαν.

Η 5η και τελευταία περίοδος αποτελεί την «Εποχή των Ενδοσκόπων», όπου αφορά την είσοδο στην νεοτερικότητα και αναλύεται η σκέψη φιλοσόφων όπως: του Καμπανέλλα, του Μπέικον, του Ντεκάρτ, του Λοκ, του Μπάρκλεϋ, του Χιουμ, του Καντ, του Χέγκελ, του Σοπενχάουερ και του Νίτσε. Επίσης εξετάζονται οι Υπαρξικοί φιλόσοφοι, μεταξύ των οποίων ο Κίρκεγκωρντ, ο Χάιντεγκερ και ο Σατρ, αλλά και οι Αναλυτικοί, μεταξύ των οποίων έμφαση δίνεται στο έργο του Βιγκεστάιν.

Συμπερασματικά μπορούμε να πούμε πως το βιβλίο του Θ. Πελεγρίνη αποτελεί μια ιδιαίτερα αξιόλογη προσπάθεια παρουσίασης και κατανόησης της Ευρωπαϊκής Φιλοσοφίας.  Ειδικότερα δε, ο τρόπος που είναι γραμμένο το έργο, βοηθάει ώστε ένα αντικείμενο όπως η Φιλοσοφία που φαντάζει και σε αρκετές περιπτώσεις είναι βαρύ, στρυφνό και δύσκολο, να καταστεί ενδιαφέρον, κατανοητό και εύληπτο για τον αναγνώστη. Αυτό αποτελεί ίσως το μεγαλύτερο επίτευγμα στην προσπάθεια του συγγραφέα.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗΣ