Ευρώπη: η Παιδική εργασία στον Καπιταλισμό

Ευρώπη: η Παιδική εργασία στον Καπιταλισμό

  Ο όρος «Παιδική εργασία» & η ιστορία του

Η παιδική εργασία αποτελεί για τους ιστορικούς την αμειβόμενη εργασία και άλλες μορφές οικονομικής απασχόλησης σε όσους είναι κάτω των 14 ετών.

 Ως όρος εμφανίστηκε τον ύστερο 18ο αι. στη Β.Δ. Ευρώπη, αλλά με την εξάπλωση της αντίληψης για την παιδική ηλικία, ως προστατευμένη περίοδο της ζωής, η παιδική εργασία αναδείχτηκε σε θέμα δημόσιας συζήτησης. Τον 19ο Π-1αι., στις εκβιομηχανιζόμενες ευρωπαϊκές χώρες, η παιδική εργασία σήμαινε την απασχόληση στη βιομηχανία, σε εργοστάσια, υφαντουργία, ορυχεία.

Η παιδική εργασία δεν είναι προϊόν της εκβιομηχάνισης, καθώς υπήρχε και στις προβιομηχανικές οικονομίες. Μάλιστα, στην περίοδο της βρετανικής εκβιομηχάνισης η παιδική εργασία αποτελούσε κοινωνικό & οικονομικό πρόβλημα.

Κατά το Μεσαίωνα και σε όλη τη Νεότερη περίοδο τα παιδιά απασχολούνταν σε όλους τους οικονομικούς κλάδους. Τα παιδιά προέρχονταν από τα κατώτερα στρώματα των πόλεων και της υπαίθρου και από οικογένειες αγροτών, τεχνιτών και μικρεμπόρων. Εργάζονταν στο πλαίσιο της οικογενειακής οικονομίας ή εκτός αυτής, στην αυτοκαταναλωτική οικονομία ή στην εγχρήματη οικονομία, δίπλα στους γονείς τους, σε ανάδοχους γονείς, σε συγγενείς ή άλλους εργοδότες, στους οποίους μεταβιβάζονταν κατά κάποιο τρόπο η γονεϊκή εξουσία. Στην οικογενειακή οικονομία, η συμβολή των παιδιών ήταν αυτονόητη και αποτελούσε μέρος της ανατροφής τους, γεγονός που συνδέονταν με το υψηλό ποσοστό τους στην στον ευρωπαϊκό πληθυσμό της νεότερης Ευρώπης. Άλλωστε, μέχρι τα τέλη του 19ου αι, το σχολείο κατείχε ελάχιστο ή περιορισμένο ρόλο στη ζωή τους.

Σε μεγάλο βαθμό η αμειβόμενη παιδική εργασία συνδέονταν με κοινωνική κινητικότητα ή και μετανάστευση, καθώς τα παιδιά διακινούνταν μέσω πραγματικών αγορών εργασίας.

Προ της βιομηχανικής εργασίας τα παιδιά αμείβονταν με διαμονή στο σπίτι του εργοδότη και σε είδος.

Η παιδική εργασία δεν θεωρούνταν ιδιαίτερα παραγωγική, ενώ η αμοιβή της, στην Αγγλία των αρχών του 19ου αι, κυμαίνονταν μεταξύ 30-50% του μισθού των ενηλίκων. Επιπλέον, ο καταμερισμός της καθορίζονταν από την ηλικία και το φύλο. Ιδιαίτερα στα μεγαλύτερα παιδιά, ήταν εμφανής ο διαφυλικός καταμερισμός, με τα κορίτσια να αναλαμβάνουν οικιακές εργασίες και τα αγόρια τις εξωτερικές.

  Εκβιομηχάνιση

Στην 1η φάση της Βιομηχανικής Επανάστασης, οι εργοδότες αναζήτησαν πειθαρχημένο & φθηνό εργατικό δυναμικό, έτσι τα παιδιά αποτέλεσαν σημαντικό τμήμα του δυναμικού.

  Τα Παιδιά σε διάφορους κλάδους της παραγωγής

Στα πρώτα βήματα της βρετανικής Β. Επ., ο ρόλος των παιδιών ήταν κεντρικός, καθώς υπήρχαν κλάδοι που

αποτελούσαν σημαντικό τμήμα του εργατικού δυναμικού, κυρίως στην υφαντουργία.Π-2

Ο ρόλος των παιδιών που εργάζονταν στα εργοστάσια υπήρξε σημαντικός στην οικονομική ανάπτυξη της Βρετανίας, νωρίτερα από άλλες χώρες. Ωστόσο, η παιδική εργασία υπήρξε θεμελιώδης στη βιομηχανική ανάπτυξη όλων των ευρωπαϊκών χωρών.

Εξάλλου, τα παιδιά έπαιξαν ρόλο στο δευτερογενή τομέα της οικονομίας, σε χώρες όπως η Γερμανία, η Αυστρία, η Σκανδιναβία, κατά τον 19ο αι.

Στα τέλη του 18ου αι. οι εργοστασιάρχες, επιστράτευαν την παιδική εργασία από ιδρύματα εργασίας & ορφανοτροφεία.

 Αίτια της απασχόλησης των Παιδιών & Δημόσιος Λόγος 

Οι βασικοί λόγοι της παιδικής απασχόλησης στον δευτερογενή τομέα τον 19ο αι., ήταν παρόμοιοι σ’ όλες τις περιπτώσεις. Προϋπόθεση ήταν πως τα παιδιά ήταν κατάλληλα για την διεκπεραίωση συγκεκριμένων εργασιών, και η απασχόληση τους συνέφερε οικονομικά τους επιχειρηματίες, εφόσον κόστιζαν λιγότερο και ήταν πειθαρχημένα.

  Ιστοριογραφική έρευνα σχετικά με τη μείωση της Παιδικής εργασίας. 

Η παιδική εργασία υποχωρεί στα τέλη του 19ου αι, όπως δείχνουν τα αυξανόμενα ποσοστά της σχολικής παρακολούθησής. Επίσης την ίδια περίοδο γίνονταν έρευνες σχετικά με την παιδική εργασία, αρχικά από δασκάλους και ανθρωπιστικές οργανώσεις και στη συνέχεια από το κράτος.

Το 1912, τα παιδιά δεν εργάζονταν πλέον στα εργοστάσια, απασχολούνταν λιγότερες ώρες, ενώ προτεραιότητα αποτελούσε το σχολείο.

Η τεχνολογική πρόοδος συνέβαλε στη μείωση της παιδικής εργασίας στα εργοστάσια, εκτός των περιπτώσεων που η τεχνολογία απλοποίησε τη παραγωγική διαδικασία.

Τις παραμονές του Μεγάλου Πολέμου, τα παιδιά εργάζονταν πολύ λιγότερο στα εργοστάσια, αν και υπήρχαν κλάδοι όπως η υαλουργία ή η πλινθοποιία που ευνοούσαν την παιδική εργασία. Επίσης, η μείωση της παιδικής εργασίας στα εργοστάσια, συνοδεύτηκε από ανάλογη μείωση στο δευτερογενή τομέα.

Στα τέλη του 19ου αι & αρχές 20ου αι, στη Γερμανία & Αυστρία σημειώθηκε μετατόπιση του παιδικού εργατικού δυναμικού από τα εργοστάσια στο σπίτι και την οικοτεχνία. Ιδιαίτερα σε περιόδους οικονομικής κρίσης, οι επιχειρηματίες επέλεγαν την οικοτεχνία για μείωση του κόστους παραγωγής. Αξιοσημείωτο είναι πως η μετατόπιση της παιδικής εργασίας στην οικοτεχνία, σηματοδοτούσε προσπάθεια παράκαμψης των νόμων. Ωστόσο, οι νόμοι για περιορισμό της παιδικής εργασίας είχαν αμφίβολα αποτελέσματα, εξάλλου αρκετοί ψηφίστηκαν όταν δεν υπήρχε πλέον η ανάγκη της παιδικής εργασίας.

Η υποχρεωτική σχολική εκπαίδευση, αύξησε τα όρια που επιτρέπονταν η πλήρης απασχόληση και συνέβαλε στην απομάκρυνση των παιδιών από την εργατική δύναμη. Όμως και σ’ αυτή την περίπτωση οι νόμοι ψηφίστηκαν όταν δεν υπήρχε πλέον η ανάγκη της πλήρους απασχόλησης. Εξάλλου, πιθανή αλλαγή των νοοτροπιών των εργατικών οικογενειών, έδωσε μεγαλύτερη βαρύτητα στη σχολική εκπαίδευση.

Συμπερασματικά, η μείωση της παιδικής εργασίας οφείλονταν σε πολλούς παράγοντες.

 Πέρα από τον κλάδο της Δευτερογενούς παραγωγής: εργαζόμενα Παιδιά

 Αγροτική οικονομία

Π-3Στις χώρες που μέχρι το Μεσοπόλεμο, η πλειοψηφία του εργατικού δυναμικού απασχολούνταν στον πρωτογενή τομέα, τα παιδιά εξακολουθούσαν να παίζουν σημαντικό ρόλο. Ειδικά στην Κεντρική Ευρώπη που κυριαρχούσε η ανταλλακτική οικονομία. Τα παιδιά φτωχών ακτημόνων και αγροτών έμπαιναν στην υπηρεσία των αγροτικών οικογενειών.

Ειδικά σε Αυστρία & Γερμανία δεν υπήρχαν περιοριστικοί νόμοι, και όταν ψηφίστηκαν ήταν αρκετά ελαστικοί.

Οι ρυθμοί εκμηχάνισης του αγροτικού τομέα και η μετανάστευση των ενηλίκων στις πόλεις δεν επέτρεψαν τη μείωση της παιδικής εργασίας.

  Ευκαιριακές εργασίες

Εμφάνιση περιθωριακής παιδικής εργασίας, όπως τα θελήματα, μικροπωλητές κ.λ.π., με στόχο την επιβίωση των φτωχών οικογενειών. Ωστόσο, στα τέλη 19ου & αρχές 20ου αι., ιδιαίτερα τ’ αγόρια αποκτούν θέσεις κλειδιά στις υπηρεσίες και η παιδική εργασία έπαιξε κεντρικό ρόλο σε νέους πρωτοποριακούς και καλά οργανωμένους τομείς της επίσημης οικονομίας, όπως η προώθηση προϊόντων (εφημερίδες, γάλα).

  Ο ρόλος των Παιδιών στην οικογενειακή οικονομία

Η οικονομική ανάπτυξη σχετίζεται στενά με την άτυπη οικονομία & την μη αμειβομένη εργασία.      

Στην «αναπαραγωγική εργασία», κυρίως τα κορίτσια έπρεπε να φροντίζουν τ’ αδέλφια τους, να πλένουν, να Π-4καθαρίζουν, να μαγειρεύουν κ.λ.π.

Η επίσημη οικονομία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ανεπίσημη και οι οικιακές εργασίες, αποτελούν ζωτικό τομέα της οικονομίας, απ’ τον οποίο εξαρτάται έντονα η «οικονομική ανάπτυξη».

Η εξέλιξη της οικιακής τεχνολογίας συνέβαλε στη λιγότερο εντατική ανάμειξη των παιδιών της Δύσης στη οικιακή οικονομία.

  Παρόν & Παρελθόν

Τα παιδιά έπαιξαν κεντρικό ρόλο στην οικονομική ανάπτυξη των ευρωπαϊκών κρατών. Τα κράτη προσπάθησαν να συμβιβάσουν την κυρίαρχη αντίληψη της προστασίας των παιδιών με τις ανάγκες της οικονομίας.

Π-5 Στην ουσία υπήρξε σύγκρουση κρατικών πολιτικών περιορισμού της παιδικής εργασίας και προώθησης της εκπαίδευσης με τις οικονομικές πρακτικές.

Η οικονομική ανάπτυξη, μοιάζει να οδήγησε στη μείωση της αμειβόμενης παιδικής εργασίας. Ωστόσο, σήμερα υπάρχουν παιδιά στην Β. Ευρώπη που εργάζονται για το χαρτζιλίκι και παιδιά στη Ν Ευρώπη που εργάζονται παράνομα σε κατασκευές υποδημάτων κ.λ.π

Επιπλέον, η οικονομία της Ευρώπης και της Δύσης γενικότερα, επωφελείται συχνά από την εκτεταμένη παιδική εργασία των χωρών του Τρίτου Κόσμου.

 ΠΗΓΕΣ

  1. AldcroftDVilleS. επιμ., Η Ευρωπαϊκή Οικονομία 1750-1914, εκδ. Αλεξάνδρεια, μτφρ. Ν. Σταματάκης, Αθήνα 2005

  2. Δρίτσα Μαργαρ. (επίμ)/ Θέματα οικονομικής και κοινωνικής ιστορίας της Ευρώπης/ Εκδ. ΕΑΠ/ Πάτρα 2008

 

Advertisements

Ευρώπη: Επιστήμη-Αποσύνθεση της Μεσαιωνικής κοσμοαντίληψης τον 14ο αι.

Αποσύνθεση της Μεσαιωνικής κοσμοαντίληψης τον 14ο αι.

Το Κοινωνικό πλαίσιο

οκκαμ14ος αι. περίοδος ανασχηματισμών. Δημογραφική στασιμότητα, πανούκλα, εκατονταετής πόλεμος. Τα ανώτερα αστικά στρώματα συμμάχησαν με τις παραδοσιακές δυνάμεις, ευγενείς και κλήρο και σχηματίζουν πολιτικό μπλοκ που στηρίζει το κατεστημένο. Οι λόγιοι βρέθηκαν στις αυλές και διανοούμενος μεταμορφώνεται σε νέου τύπου λόγιο, τον ουμανιστή αριστοκράτη. Ο λόγιος του Ύστερου μεσαίωνα του 15ου αι. προδίδει την ίδια τη φύση του και μεταβάλλεται σε ουμανιστή των κλειστών κύκλων.

               Το Διανοητικό πλαίσιο

Ο 14ος αιώνας είναι μια περίοδος ανάπτυξης της φυσικής φιλοσοφίας μακριά από τη φύση, μιας φυσικής φιλοσοφίας βασισμένης στη Λογική

Κατά τον Όκκαμ, κατεξοχήν εκπρόσωπο του νομιναλισμού του 14ου αι., δεν μπορούμε να βγάζουμε συμπεράσματα από την εμπειρία και το λόγο σχετικά με ζητήματα που τα υπερβαίνουν (φύση του Θεού, ανθρώπινη ψυχή). 

Κύριο χαρακτηριστικό της νέας περιόδου είναι η άρνηση της ύπαρξης κοινού ερμηνευτικού σχήματος αρμονίας μεταξύ του ανθρώπινου νου και της πραγματικότητας.

Αυτή η αρμονία εκφράζεται με την αξιοποίηση καθολικών εννοιών για την ερμηνεία της πραγματικότητας με όρους καθολικούς, που μπορεί να είναι ουσίες ή μορφές δημιουργημένες από καθολικά γενικά αρχέτυπα ή θεϊκές ιδέες προερχόμενες από τη Θεία Φώτιση ή μέσω αφαίρεσης.      

Γουλιέλμος του Ockham
Γουλιέλμος του Ockham

Από την εποχή του Αυγουστίνου μέχρι τον θάνατο του Ακινάτη, ίσχυε η παραδοχή ότι υπήρχε μια λογική και κατανοητή ερμηνεία του σύμπαντος και μια ανάλυση του ανθρώπου και των δυνατοτήτων του που θα μπορούσε να ανακαλυφθεί και να είναι η τελική για όλους τους ανθρώπους.

 

Κατά τον Όκκαμ το σύμπαν ούτε είναι αναγκαίοι ούτε μπορεί να υπαχθεί σε μία ερμηνεία. Μπορεί να είναι εμπειρικά αισθητό αλλά όχι κατανοητό.

Η αποσύνθεση αυτή οδήγησε σε νέες συνάφειες στη Via Moderna, όπου η μέγιστη πρόοδος συντελέστηκε στα μαθηματικά, στη φυσική θεωρία και τη λογική

Οι διαφορές της ViaModerna από τη ViaAntigua του 14ου αιώνα, μπορούν να ταξινομηθούν στις ακόλουθες περιοχές.

  1. Η πρώτη αφορά τη φύση του γνώσιμου και τις πηγές της γνώσης, τα οποία ο Όκκαμ ταύτισε με ατομικά αντικείμενα που υπάρχουν έξω από τον νου και αποτελούν την μοναδική οντολογική πραγματικότητα, οδηγώντας σε ασυμμετρία ανάμεσα στο εννοιολογικό και στο πραγματικό.

Γενική γνώση υπάρχει, αλλά είναι εφικτή μόνο μέσα από τη γνώση των ατομικών και τελικά αφορά μόνο αυτά.

Κατά συνέπεια τα καθολικά είναι αυτά που μελετώνται σε έναν απόλυτα ατομικό κόσμο. Η μεταφυσική τάξη πρέπει να αντικατασταθεί από τη λογική τάξη και οι καθολικές έννοιες γίνονται αντικείμενο μελέτης στο βαθμό που το νόημά τους εξαρτάται από γραμματικούς τύπους και από το λογικό περιεχόμενο των σχετικών όρων. 

  1. Η δεύτερη περιοχή διαφορών ανάμεσα στις δύο θεωρήσεις αφορά θέματα πίστης και γνώσης. Ανεξάρτητα από την παραδοχή ή μη των αντιλήψεων του Όκκαμ και του 14ου αιώνα, οι χριστιανοί πίστευαν στην εγγενή αβεβαιότητα και στο τυχαίο όλων των όντων πλην του Θεού.

    Οι 2 πλευρές της θεϊκής γνώση οδήγησαν σε αντινομία ανάμεσα στο πραγματικό και το πιθανό σε θέματα γνώσης της φύσης, συνεπώς ο ρόλος της λογικής γίνεται κυρίαρχος στην αναζήτηση αναγκαίων προτάσεων ή αποδείξεων.

    Κατά τον Νικόλαο της Ωτρεκούρτ βέβαιη γνώση είναι αυτή που δεν μπορεί ταυτόχρονα να επιβεβαιωθεί και να απορριφθεί.

    Η προσπάθεια ερμηνείας με χρήση γενικών όρων και εννοιών εγκαταλείφθηκε. Η προσπάθεια μελέτης των ατομικών όντων προσαρμόστηκε στην έκφρασή τους μέσω καθολικών λέξεων, αντί της καθολικής φύσης. Έτσι ο 14ος αι. οδηγείται σε νέους δρόμους έρευνας

    Η έμφαση στη θεολογία δίνεται στο μη φυσικά γνώσιμο και την εξάρτηση από τη Θεία βούληση.

    • Ο 14ος αιώνας οδήγησε, ύστερα από μερικούς αιώνες το άτομο, να γίνει πια κύριο της ατομικότητάς του.

    • Ο Moody στο σημαντικό άρθρο του «Εμπειρισμός και Μεταφυσική στη Μεσαιωνική Φιλοσοφία» (1958) καταλήγει σε δύο συμπεράσματα σχετικά με τον μεσαιωνικό σχολαστικισμό :

    α) ότι η βασική αντιμεταφυσική τάση της εκκλησίας οδήγησε την τελευταία σε επιτυχημένες εμπειρικές αντιλήψεις, μέσα όμως στο πλαίσιο της σχολαστικής παράδοσης, και

    β) ότι, οι μεσαιωνικοί θεολόγοι μέσα από την κριτική της ελληνικής και αραβικής φιλοσοφίας μετασχημάτισαν τελικά τη φιλοσοφία από κυρίαρχη κοσμολογική ελληνική αντίληψη σε δραστηριότητα στην οποία πρωτεύοντα ρόλο έχουν αναλυτικές μορφές φιλοσοφικής αναζήτησης.

    • Η κίνηση ταξινομείται στον Αριστοτέλη ως εξής : εάν η μεταβολή αφορά την ποιότητα της ουσίας έχουμε αλλοίωση, ενώ εάν αφορά την ποσότητά της έχουμε αύξηση ή φθίση και τέλος – εάν αφορά τον τόπο της έχουμε φορά (με τη σημερινή έννοια της κίνησης).

    Ουίλιαμ Όκκαμ

    Ο Όκκαμ έγινε φραγκισκανός μοναχός σε νεαρή ηλικία και σπούδασε θεολογία στην Οξφόρδη. Ο Όκκαμ έχει ως βασικό αξίωμα της φυσικής του θεωρίας την παραδοχή ότι μόνο απόλυτα πράγματα (resabsolutae) υπάρχουν στη φύση και αυτά είναι δύο ειδών : ουσίες και ποιότητες .

    Με τον όρο «ποιότητες» εννοεί αυτά που γίνονται αντιληπτά με τις αισθήσεις, π.χ. μέγεθος, μορφή, βάρος, χρώμα και με τον όρο «ποσότητες», εννοεί την κίνηση τον χρόνο, τα αίτια, τα οποία όμως δεν υπάρχουν ανεξάρτητα από τα αντικείμενα, συνεπώς δεν έχουν ανεξάρτητη ύπαρξη.

    Θα αποδείξει πως η μεταβολή δεν είναι κάτι ανεξάρτητο από τα απόλυτα πράγματα. Η διαδικασία μεταβολής δεν είναι ούτε ουσία, ούτε ποιότητα, ούτε ποσότητα.

    Επίσης, η μετατόπιση είναι το κινητό στις διάφορες θέσεις,

    Επειδή ο Όκκαμ αρνείται να χρησιμοποιήσει τα μαθηματικά σε συνδυασμό με τις οντότητες για να εξηγήσει την κίνηση, οι θέσεις του είναι κενές από φυσική άποψη.

    Ενδιαφέρον έχει η διαφοροποίηση των calculatoriαπό τον Όκκαμ. Ενώ ο Όκκαμ ενδιαφερόταν

    παραδοχή ή μη των αντιλήψεων του Όκκαμ και του 14ου αιώνα, οι χριστιανοί πίστευαν στην εγγενή αβεβαιότητα και στο τυχαίο όλων των όντων πλην του Θεού.

  2. Κατά τον Duns Scotus υπάρχουν 2 είδη δυνάμεων του Θεού: Α) Η συνήθης
    Duns Scotus
    Duns Scotus

    διατεταγμένη δύναμη (poentiaordinate)που εκφράζεται από τους νόμους για τα επίγεια που έδωσε ο Θεός. Β) Η απόλυτη δύναμη (poentiaabsoluta), ως έκφραση της θεϊκής παντοδυναμίας, με μοναδικό περιορισμό την ύπαρξη λογικών αντιφάσεων. Η poentiaabsoluta του Θεού και η συνακόλουθη τυχαιότητα της Δημιουργίας οδηγούν στην κυριαρχία της εμπειρικής γνώσης, εφόσον η γνώσιμη νοητή τάξη των ουσιών παύει να θεωρείται δυνατή.

Οι 2 πλευρές της θεϊκής γνώση οδήγησαν σε αντινομία ανάμεσα στο πραγματικό και το πιθανό σε θέματα γνώσης της φύσης, συνεπώς ο ρόλος της λογικής γίνεται κυρίαρχος στην αναζήτηση αναγκαίων προτάσεων ή αποδείξεων.

Κατά τον Νικόλαο της Ωτρεκούρτ βέβαιη γνώση είναι αυτή που δεν μπορεί ταυτόχρονα να επιβεβαιωθεί και να απορριφθεί.

Η προσπάθεια ερμηνείας με χρήση γενικών όρων και εννοιών εγκαταλείφθηκε. Η προσπάθεια μελέτης των ατομικών όντων προσαρμόστηκε στην έκφρασή τους μέσω καθολικών λέξεων, αντί της καθολικής φύσης. Έτσι ο 14ος αι. οδηγείται σε νέους δρόμους έρευνας

Η έμφαση στη θεολογία δίνεται στο μη φυσικά γνώσιμο και την εξάρτηση από τη Θεία βούληση.

  • Ο 14ος αιώνας οδήγησε, ύστερα από μερικούς αιώνες το άτομο, να γίνει πια κύριο της ατομικότητάς του.

  • Ο Moody στο σημαντικό άρθρο του «Εμπειρισμός και Μεταφυσική στη Μεσαιωνική Φιλοσοφία» (1958) καταλήγει σε δύο συμπεράσματα σχετικά με τον μεσαιωνικό σχολαστικισμό :

α) ότι η βασική αντιμεταφυσική τάση της εκκλησίας οδήγησε την τελευταία σε επιτυχημένες εμπειρικές αντιλήψεις, μέσα όμως στο πλαίσιο της σχολαστικής παράδοσης, και

β) ότι, οι μεσαιωνικοί θεολόγοι μέσα από την κριτική της ελληνικής και αραβικής φιλοσοφίας μετασχημάτισαν τελικά τη φιλοσοφία από κυρίαρχη κοσμολογική ελληνική αντίληψη σε δραστηριότητα στην οποία πρωτεύοντα ρόλο έχουν αναλυτικές μορφές φιλοσοφικής αναζήτησης.

  • Η κίνηση ταξινομείται στον Αριστοτέλη ως εξής : εάν η μεταβολή αφορά την ποιότητα της ουσίας έχουμε αλλοίωση, ενώ εάν αφορά την ποσότητά της έχουμε αύξηση ή φθίση και τέλος – εάν αφορά τον τόπο της έχουμε φορά (με τη σημερινή έννοια της κίνησης).

Ουίλιαμ Όκκαμ

Ο Όκκαμ έγινε φραγκισκανός μοναχός σε νεαρή ηλικία και σπούδασε θεολογία στην Οξφόρδη. Ο Όκκαμ έχει ως βασικό αξίωμα της φυσικής του θεωρίας την παραδοχή ότι μόνο απόλυτα πράγματα (resabsolutae) υπάρχουν στη φύση και αυτά είναι δύο ειδών : ουσίες και ποιότητες .

Με τον όρο «ποιότητες» εννοεί αυτά που γίνονται αντιληπτά με τις αισθήσεις, π.χ. μέγεθος, μορφή, βάρος, χρώμα και με τον όρο «ποσότητες», εννοεί την κίνηση τον χρόνο, τα αίτια, τα οποία όμως δεν υπάρχουν ανεξάρτητα από τα αντικείμενα, συνεπώς δεν έχουν ανεξάρτητη ύπαρξη.

Θα αποδείξει πως η μεταβολή δεν είναι κάτι ανεξάρτητο από τα απόλυτα πράγματα. Η διαδικασία μεταβολής δεν είναι ούτε ουσία, ούτε ποιότητα, ούτε ποσότητα.

Επίσης, η μετατόπιση είναι το κινητό στις διάφορες θέσεις,

Επειδή ο Όκκαμ αρνείται να χρησιμοποιήσει τα μαθηματικά σε συνδυασμό με τις οντότητες για να εξηγήσει την κίνηση, οι θέσεις του είναι κενές από φυσική άποψη.

Ενδιαφέρον έχει η διαφοροποίηση των calculatoriαπό τον Όκκαμ. Ενώ ο Όκκαμ ενδιαφερόταν

να αναγάγει οτιδήποτε έχει πραγματική σημασία στα ατομικά πράγματα, ο Heytesbury του Μέρτον θεώρησε ότι πέρα από τα πραγματικά υπάρχουν και οι φυσικομαθηματικές έννοιες: σημείο, γραμμή, επιφάνεια, στιγμή, χρόνος κίνηση και οδηγήθηκε σε νέους υπολογισμούς και νέες ακρίβειες. 

 Ζαν Μπουριντάν

jean-buridan
Jean Buridan

Αξιοσημείωτη είναι η αντίληψη του Μπουριντάν για την αριστοτελική έννοια του χώρου και η κριτική του στον ριζοσπάστη φιλόσοφο Νικόλαο της Ωτρεκούρτ.

Ο Μπουριντάν διακρίνει δύο πλευρές στον αριστοτελικό χώρο:

  1. τον χώρο με την έννοια του περιβάλλοντος χώρου ο οποίος κινείται μαζί με το περιεχόμενό του, και

  2. αυτόν ο οποίος δεν κινείται π.χ. ο πύργος της Νοτρ Νταμ (ακίνητος), αντίθετα με τον περιβάλλοντα χώρο – αέρας (κινητός). 

 Νικόλαος της Ώτρεκουρτ

Σπούδασε νομικά και θεολογία στο πανεπιστήμιο του Παρισιού και ήταν οπαδός του Όκκαμ.

Η κεντρική του θέση αφορά τη μη ύπαρξη ορίου στον φιλοσοφικό σκεπτικισμό για την ύπαρξη αντικειμένων τα οποία υπάρχουν έξω από τον νου μας.

Οι απόψεις του δεν ήταν κυρίαρχες στην εποχή του, παρά υπογράμμισαν μέσω της εσωτερικής κριτικής τον απόηχο της σκέψης της εποχής του. 

Νικόλαος Ορέμ

nicole-oresme
Nicole Oresme

Ο Γάλλος Νικόλαος Ορέμ, μαθητής του Μπουριντάν, σε μια πλευρά του έργου του διατυπώνει την άποψη ότι οι κινήσεις των ουράνιων σωμάτων είτε είναι σύμμετρες μεταξύ τους είτε σε ορισμένες περιπτώσεις παρουσιάζουν ασυμμετρότητα.

Σύμφωνα με την άποψη αυτή διαχωρίζονται τα μαθηματικά από την αστρονομία της πράξης καθώς τα πρώτα αφορούν ακριβή μεγέθη ενώ η αστρονομία αξιοποιεί μετρήσεις, ώστε να μην είναι δυνατή πλήρης ακρίβεια με τη βοήθεια κανενός πίνακα.

Ο Νικόλαος Ορέμ, ως ένας από τους ευφυέστερους επιστήμονες του 14ου αιώνα δεν υπερβαίνει τα όρια του αριστοτελικού πυρήνα και διατηρεί τον διαχωρισμό μεταξύ υπερσελήνιου – γήινου κόσμου.  

ΠΗΓΕΣ

  1.       Ασημακόπουλος Μ.- Τσιαντούλας Α., Οι Επιστήμες της φύσης και του ανθρώπου στην Ευρώπη τ.Α, Εκδ. Ε.Α.Π., Πάτρα 2001.
  2.       Crombie A.C., Από τον Αυγουστίνο στον Γαλιλαίο, τ. Α, Εκδ. Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, μτφρ. Θ Τσίρη- Ι. Αρζόγλου, Αθήνα 1994.
  3.      Lindberg D., Οι απαρχές της Δυτικής Επιστήμης, Εκδ. Ε.Μ.Π, μτφρ. Η. Μαρκολέφας, Αθήνα2 1997.

                          

Ευρώπη: η Παιδική εργασία στον Καπιταλισμό

Ευρώπη: η Παιδική εργασία στον Καπιταλισμό

  Ο όρος «Παιδική εργασία» & η ιστορία του

Η παιδική εργασία αποτελεί για τους ιστορικούς την αμειβόμενη εργασία και άλλες μορφές οικονομικής απασχόλησης σε όσους είναι κάτω των 14 ετών.

 Ως όρος εμφανίστηκε τον ύστερο 18ο αι. στη Β.Δ. Ευρώπη, αλλά με την εξάπλωση της αντίληψης για την παιδική ηλικία, ως προστατευμένη περίοδο της ζωής, η παιδική εργασία αναδείχτηκε σε θέμα δημόσιας συζήτησης. Τον 19ο Π-1αι., στις εκβιομηχανιζόμενες ευρωπαϊκές χώρες, η παιδική εργασία σήμαινε την απασχόληση στη βιομηχανία, σε εργοστάσια, υφαντουργία, ορυχεία.

Η παιδική εργασία δεν είναι προϊόν της εκβιομηχάνισης, καθώς υπήρχε και στις προβιομηχανικές οικονομίες. Μάλιστα, στην περίοδο της βρετανικής εκβιομηχάνισης η παιδική εργασία αποτελούσε κοινωνικό & οικονομικό πρόβλημα.

Κατά το Μεσαίωνα και σε όλη τη Νεότερη περίοδο τα παιδιά απασχολούνταν σε όλους τους οικονομικούς κλάδους. Τα παιδιά προέρχονταν από τα κατώτερα στρώματα των πόλεων και της υπαίθρου και από οικογένειες αγροτών, τεχνιτών και μικρεμπόρων. Εργάζονταν στο πλαίσιο της οικογενειακής οικονομίας ή εκτός αυτής, στην αυτοκαταναλωτική οικονομία ή στην εγχρήματη οικονομία, δίπλα στους γονείς τους, σε ανάδοχους γονείς, σε συγγενείς ή άλλους εργοδότες, στους οποίους μεταβιβάζονταν κατά κάποιο τρόπο η γονεϊκή εξουσία. Στην οικογενειακή οικονομία, η συμβολή των παιδιών ήταν αυτονόητη και αποτελούσε μέρος της ανατροφής τους, γεγονός που συνδέονταν με το υψηλό ποσοστό τους στην στον ευρωπαϊκό πληθυσμό της νεότερης Ευρώπης. Άλλωστε, μέχρι τα τέλη του 19ου αι, το σχολείο κατείχε ελάχιστο ή περιορισμένο ρόλο στη ζωή τους.

Σε μεγάλο βαθμό η αμειβόμενη παιδική εργασία συνδέονταν με κοινωνική κινητικότητα ή και μετανάστευση, καθώς τα παιδιά διακινούνταν μέσω πραγματικών αγορών εργασίας.

Προ της βιομηχανικής εργασίας τα παιδιά αμείβονταν με διαμονή στο σπίτι του εργοδότη και σε είδος.

Η παιδική εργασία δεν θεωρούνταν ιδιαίτερα παραγωγική, ενώ η αμοιβή της, στην Αγγλία των αρχών του 19ου αι, κυμαίνονταν μεταξύ 30-50% του μισθού των ενηλίκων. Επιπλέον, ο καταμερισμός της καθορίζονταν από την ηλικία και το φύλο. Ιδιαίτερα στα μεγαλύτερα παιδιά, ήταν εμφανής ο διαφυλικός καταμερισμός, με τα κορίτσια να αναλαμβάνουν οικιακές εργασίες και τα αγόρια τις εξωτερικές.

  Εκβιομηχάνιση

Στην 1η φάση της Βιομηχανικής Επανάστασης, οι εργοδότες αναζήτησαν πειθαρχημένο & φθηνό εργατικό δυναμικό, έτσι τα παιδιά αποτέλεσαν σημαντικό τμήμα του δυναμικού.

  Τα Παιδιά σε διάφορους κλάδους της παραγωγής

Στα πρώτα βήματα της βρετανικής Β. Επ., ο ρόλος των παιδιών ήταν κεντρικός, καθώς υπήρχαν κλάδοι που

αποτελούσαν σημαντικό τμήμα του εργατικού δυναμικού, κυρίως στην υφαντουργία.Π-2

Ο ρόλος των παιδιών που εργάζονταν στα εργοστάσια υπήρξε σημαντικός στην οικονομική ανάπτυξη της Βρετανίας, νωρίτερα από άλλες χώρες. Ωστόσο, η παιδική εργασία υπήρξε θεμελιώδης στη βιομηχανική ανάπτυξη όλων των ευρωπαϊκών χωρών.

Εξάλλου, τα παιδιά έπαιξαν ρόλο στο δευτερογενή τομέα της οικονομίας, σε χώρες όπως η Γερμανία, η Αυστρία, η Σκανδιναβία, κατά τον 19ο αι.

Στα τέλη του 18ου αι. οι εργοστασιάρχες, επιστράτευαν την παιδική εργασία από ιδρύματα εργασίας & ορφανοτροφεία.

 Αίτια της απασχόλησης των Παιδιών & Δημόσιος Λόγος 

Οι βασικοί λόγοι της παιδικής απασχόλησης στον δευτερογενή τομέα τον 19ο αι., ήταν παρόμοιοι σ’ όλες τις περιπτώσεις. Προϋπόθεση ήταν πως τα παιδιά ήταν κατάλληλα για την διεκπεραίωση συγκεκριμένων εργασιών, και η απασχόληση τους συνέφερε οικονομικά τους επιχειρηματίες, εφόσον κόστιζαν λιγότερο και ήταν πειθαρχημένα.

  Ιστοριογραφική έρευνα σχετικά με τη μείωση της Παιδικής εργασίας. 

Η παιδική εργασία υποχωρεί στα τέλη του 19ου αι, όπως δείχνουν τα αυξανόμενα ποσοστά της σχολικής παρακολούθησής. Επίσης την ίδια περίοδο γίνονταν έρευνες σχετικά με την παιδική εργασία, αρχικά από δασκάλους και ανθρωπιστικές οργανώσεις και στη συνέχεια από το κράτος.

Το 1912, τα παιδιά δεν εργάζονταν πλέον στα εργοστάσια, απασχολούνταν λιγότερες ώρες, ενώ προτεραιότητα αποτελούσε το σχολείο.

Η τεχνολογική πρόοδος συνέβαλε στη μείωση της παιδικής εργασίας στα εργοστάσια, εκτός των περιπτώσεων που η τεχνολογία απλοποίησε τη παραγωγική διαδικασία.

Τις παραμονές του Μεγάλου Πολέμου, τα παιδιά εργάζονταν πολύ λιγότερο στα εργοστάσια, αν και υπήρχαν κλάδοι όπως η υαλουργία ή η πλινθοποιία που ευνοούσαν την παιδική εργασία. Επίσης, η μείωση της παιδικής εργασίας στα εργοστάσια, συνοδεύτηκε από ανάλογη μείωση στο δευτερογενή τομέα.

Στα τέλη του 19ου αι & αρχές 20ου αι, στη Γερμανία & Αυστρία σημειώθηκε μετατόπιση του παιδικού εργατικού δυναμικού από τα εργοστάσια στο σπίτι και την οικοτεχνία. Ιδιαίτερα σε περιόδους οικονομικής κρίσης, οι επιχειρηματίες επέλεγαν την οικοτεχνία για μείωση του κόστους παραγωγής. Αξιοσημείωτο είναι πως η μετατόπιση της παιδικής εργασίας στην οικοτεχνία, σηματοδοτούσε προσπάθεια παράκαμψης των νόμων. Ωστόσο, οι νόμοι για περιορισμό της παιδικής εργασίας είχαν αμφίβολα αποτελέσματα, εξάλλου αρκετοί ψηφίστηκαν όταν δεν υπήρχε πλέον η ανάγκη της παιδικής εργασίας.

Η υποχρεωτική σχολική εκπαίδευση, αύξησε τα όρια που επιτρέπονταν η πλήρης απασχόληση και συνέβαλε στην απομάκρυνση των παιδιών από την εργατική δύναμη. Όμως και σ’ αυτή την περίπτωση οι νόμοι ψηφίστηκαν όταν δεν υπήρχε πλέον η ανάγκη της πλήρους απασχόλησης. Εξάλλου, πιθανή αλλαγή των νοοτροπιών των εργατικών οικογενειών, έδωσε μεγαλύτερη βαρύτητα στη σχολική εκπαίδευση.

Συμπερασματικά, η μείωση της παιδικής εργασίας οφείλονταν σε πολλούς παράγοντες.

 Πέρα από τον κλάδο της Δευτερογενούς παραγωγής: εργαζόμενα Παιδιά

 Αγροτική οικονομία

Π-3Στις χώρες που μέχρι το Μεσοπόλεμο, η πλειοψηφία του εργατικού δυναμικού απασχολούνταν στον πρωτογενή τομέα, τα παιδιά εξακολουθούσαν να παίζουν σημαντικό ρόλο. Ειδικά στην Κεντρική Ευρώπη που κυριαρχούσε η ανταλλακτική οικονομία. Τα παιδιά φτωχών ακτημόνων και αγροτών έμπαιναν στην υπηρεσία των αγροτικών οικογενειών.

Ειδικά σε Αυστρία & Γερμανία δεν υπήρχαν περιοριστικοί νόμοι, και όταν ψηφίστηκαν ήταν αρκετά ελαστικοί.

Οι ρυθμοί εκμηχάνισης του αγροτικού τομέα και η μετανάστευση των ενηλίκων στις πόλεις δεν επέτρεψαν τη μείωση της παιδικής εργασίας.

  Ευκαιριακές εργασίες

Εμφάνιση περιθωριακής παιδικής εργασίας, όπως τα θελήματα, μικροπωλητές κ.λ.π., με στόχο την επιβίωση των φτωχών οικογενειών. Ωστόσο, στα τέλη 19ου & αρχές 20ου αι., ιδιαίτερα τ’ αγόρια αποκτούν θέσεις κλειδιά στις υπηρεσίες και η παιδική εργασία έπαιξε κεντρικό ρόλο σε νέους πρωτοποριακούς και καλά οργανωμένους τομείς της επίσημης οικονομίας, όπως η προώθηση προϊόντων (εφημερίδες, γάλα).

  Ο ρόλος των Παιδιών στην οικογενειακή οικονομία

Η οικονομική ανάπτυξη σχετίζεται στενά με την άτυπη οικονομία & την μη αμειβομένη εργασία.      

Στην «αναπαραγωγική εργασία», κυρίως τα κορίτσια έπρεπε να φροντίζουν τ’ αδέλφια τους, να πλένουν, να Π-4καθαρίζουν, να μαγειρεύουν κ.λ.π.

Η επίσημη οικονομία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ανεπίσημη και οι οικιακές εργασίες, αποτελούν ζωτικό τομέα της οικονομίας, απ’ τον οποίο εξαρτάται έντονα η «οικονομική ανάπτυξη».

Η εξέλιξη της οικιακής τεχνολογίας συνέβαλε στη λιγότερο εντατική ανάμειξη των παιδιών της Δύσης στη οικιακή οικονομία.

  Παρόν & Παρελθόν

Τα παιδιά έπαιξαν κεντρικό ρόλο στην οικονομική ανάπτυξη των ευρωπαϊκών κρατών. Τα κράτη προσπάθησαν να συμβιβάσουν την κυρίαρχη αντίληψη της προστασίας των παιδιών με τις ανάγκες της οικονομίας.

Π-5 Στην ουσία υπήρξε σύγκρουση κρατικών πολιτικών περιορισμού της παιδικής εργασίας και προώθησης της εκπαίδευσης με τις οικονομικές πρακτικές.

Η οικονομική ανάπτυξη, μοιάζει να οδήγησε στη μείωση της αμειβόμενης παιδικής εργασίας. Ωστόσο, σήμερα υπάρχουν παιδιά στην Β. Ευρώπη που εργάζονται για το χαρτζιλίκι και παιδιά στη Ν Ευρώπη που εργάζονται παράνομα σε κατασκευές υποδημάτων κ.λ.π

Επιπλέον, η οικονομία της Ευρώπης και της Δύσης γενικότερα, επωφελείται συχνά από την εκτεταμένη παιδική εργασία των χωρών του Τρίτου Κόσμου.

 ΠΗΓΕΣ

  1. AldcroftDVilleS. επιμ., Η Ευρωπαϊκή Οικονομία 1750-1914, εκδ. Αλεξάνδρεια, μτφρ. Ν. Σταματάκης, Αθήνα 2005

  2. Δρίτσα Μαργαρ. (επίμ)/ Θέματα οικονομικής και κοινωνικής ιστορίας της Ευρώπης/ Εκδ. ΕΑΠ/ Πάτρα 2008

 

George Orwell: «Σημασία έχει να παραμένεις άνθρωπος, όχι ζωντανός»

Τζ. ΟΡΓΟΥΕΛ
Τζ. ΟΡΓΟΥΕΛ

Στις 25 Ιουνίου του 1903 γεννήθηκε ο μεγάλος συγγραφέας και δημοσιογράφος Eric Arthur Blair, γνωστός ως George Orwell. Τα δύο όψιμα και γνωστότερα έργα του, η πολιτική σάτιρα «Φάρμα των Ζώων» και το «1984», έχουν προκαλέσει πολλές και επίμονες συζητήσεις γύρω από τα πολιτικά πιστεύω του Βρετανού συγγραφέα, αδικώντας συχνά την ευρύτερη σημασία του έργου του.

Ο Eric Arthur Blair, γεννήθηκε στην τότε αποικιακή κτήση της Βρετανίας, Βεγγάλη της Ινδίας, όπου δεν έμεινε πολύ καθώς η μητέρα του τον πήγε στην Αγγλία σε ηλικία ενός έτους. Από το 1917 έως το 1921, παίρνοντας υποτροφία, φοιτά το κολέγιο του Ήτον. Μετά το τέλος των σπουδών του, ο Eric υπηρέτησε ως μέλος της Αυτοκρατορικής Αστυνομίας Ινδιών στη Βιρμανία όπου εμπνεύστηκε το πρώτο του μυθιστόρημα «Burmese days» (1934) και δοκίμια όπως τα «A Hanging» και «Shooting an Elephant».

Ο Eric Arthur Blair αλλάζει το όνομα του σε George Orwell, μετά την παραίτησή του από το βασιλικό Αστυνομικό Σώμα, λόγω διαφωνίας με την ιμπεριαλιστική πολιτική της βρετανικής αυτοκρατορίας. Στη συνέχεια ζει για ένα διάστημα στο Παρίσι και στο Λονδίνο, κοντά σε φτωχούς ανθρώπους, κάποιες φορές άστεγος και ο ίδιος, κάνοντας διάφορες δουλειές. Αυτή την περίοδο της ζωής του αποτυπώνει στο «Down and Out in Paris and London» (1933).

Λίγο μετά το ξέσπασμα του Ισπανικού Εμφυλίου, ο Orwell συμμετέχει εθελοντικά στη δημοκρατική πολιτοφυλακή εναντίον των Ισπανών Εθνικιστών. Ως υποστηρικτής του Ανεξάρτητου Δημοκρατικού Κόμματος, τάχθηκε στο πλευρό του αδελφού Ισπανικού Επαναστατικού Μαρξιστικού Κόμματος (POUM), με το οποίο πολέμησε ως πεζικάριος. Ο Orwell τραυματίστηκε στον λαιμό, το 1937, και μαζί με την γυναίκα του εγκατέλειψαν την Ισπανία όταν κατηγορήθηκαν ως τροτσκιστές από το Κομμουνιστικό Κόμμα Ισπανίας.

Οι εμπειρίες του από τον Ισπανικό Εμφύλιο καταγράφονται στο έργο του«Homage to Catalonia», στο οποίο εκφράζει τον θαυμασμό του για την απουσία ταξικής διάρθρωσης στις επαναστατημένες περιοχές της Ισπανίας αλλά κυρίως χαιρετά την καλοσύνη των ανθρώπων και εξαίρει «τα ξεσπάσματα του μεγαλείου της ψυχής τους». Αντίθετα, απεικονίζει την προδοσία της επανάστασης από το κομμουνιστικό κόμμα, υποστηριζόμενο από την Σοβιετική Ένωση.

Το 1938, εισήχθη σε σανατόριο και από τότε δεν ανάνηψε ποτέ εντελώς. Κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο εργάστηκε στην Ανατολική Υπηρεσία του BBC, προσφέροντας ουσιαστικά τις υπηρεσίες του στον Βρετανικό Στρατό που προσπαθούσε να κερδίσει την στήριξη της Ινδίας και της Ανατολικής Ασίας. Το 1944 ο Orwell τελειώνει το αξεπέραστο βιβλίο του «Η φάρμα των ζώων» που τον έκανε παγκοσμίως γνωστό, ενώ η φήμη του έφτασε στο απόγειό της το 1949 με το σκοτεινό, προφητικό «1984».

Το πρώτο θεωρείται μία αλληγορία της διαφθοράς των σοσιαλιστικών ιδανικών της Ρωσικής Επανάστασης από τον Σταλινισμό, ενώ το δεύτερο μία προφητική ματιά στα αποτελέσματα του ολοκληρωτισμού. Στο οργουελικό κράτος υπήρχε μια ολόκληρη υπηρεσία που σκοπό είχε να αλλάζει φωτογραφίες, ντοκουμέντα, πίνακες και άλλα ιστορικά στοιχεία, με στόχο να ελέγξει τον πληθυσμό διά της πλαστογράφησης της ιστορίας.

Ο Orwell είναι ακόμη γνωστός για τη σκέψη του ως προς τις πολιτικές επιπτώσεις της χρήσης της γλώσσας. Στο δοκίμιό του «Politics and the English Language»επικρίνει την κυριαρχία των κλισέ, της γραφειοκρατικής γλώσσας και της ακαδημαϊκής γλώσσας. Η ανησυχία του για την επίδραση της γλώσσας στην διαμόρφωση της πραγματικότητας φανερώνεται στο 1984, με το εύρημα της γλώσσας Newspeak, η οποία περιορίζει την έκφραση ιδεών που αντιλέγουν στην επίσημη γραμμή της εξουσίας.

Ο Orwell πέθανε την 21η Ιανουαρίου 1950, σε ηλικία 47 ετών, και θάφτηκε σύμφωνα με το αγγλικανικό τελετουργικό όπως είχε ζητήσει, όμως η επιθυμία του να μην εκδοθεί η βιογραφία του μετά τον θάνατό του δεν εκπληρώθηκε.

Πηγή: tvxs.gr

Υποκείμενα δικαιωμάτων οι πρόσφυγες και όχι «αντικείμενα» για εγκλεισμό και επαναπροώθηση του Θεόδωρου Μεγαλοοικονόμου

Υποκείμενα δικαιωμάτων οι πρόσφυγες και όχι «αντικείμενα» για εγκλεισμό και επαναπροώθηση του Θεόδωρου Μεγαλοοικονόμου

ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ-3

Την ίδια στιγμή που τα προσφυγικά/μεταναστευτικά κύματα, μαζί και οι δολοφονικοί πνιγμοί εκατοντάδων και χιλιάδων προσφύγων και μεταναστών – με άμεση ευθύνη όλων των εμπλεκόμενων εξουσιών και κυβερνήσεων (συμπεριλαμβανομένης της ελληνικής) που κλείνουν τα σύνορα και υψώνουν φράχτες – φαίνεται, προσωρινά, να μετακινούνται ξανά, τουλάχιστον ως «εικόνα στις ειδήσεις», από το Αιγαίο στη Μεσόγειο και εν μέσω της εύθραυστης συμφωνίας Ε.Ε.-Τουρκίας, η κυβέρνηση Σύριζα-Ανελ επιχειρεί να διαχειριστεί τους πάνω από 60.000 εγκλωβισμένους πρόσφυγες, από την Ειδομένη μέχρι τον Πειραιά και το Ελληνικό, με διευθετήσεις ποικίλων μορφών, ωστόσο πάντα βίαιων στην ουσία τους, στην κατεύθυνση του στρατοπεδικού εγκλεισμού, είτε με σκηνές, είτε με «σπιτάκια». Σε συνθήκες διαβίωσης περισσότερο ή λιγότερο, ωστόσο πάντα, άθλιες.

Η μόνη, στην ουσία, έγνοια των μνημονιακών, «αριστερής» κοπής, εντολοδόχων του Ευρωπαϊκού καπιταλισμού, είναι το πώς θα αξιοποιήσουν την πρωτοφανούς βαρβαρότητας κατάπτυστη συμφωνία ΕΕ-Τουρκίας, που καταστρατηγεί βάναυσα το δικαίωμα του πρόσφυγα και του μετανάστη στο άσυλο, στο ασφαλές καταφύγιο από τις πολεμικές και/ή οικονομικές καταστροφές (που έχουν κάνει άκρως επικίνδυνη την παραμονή τους και αβίωτη τη ζωή τους στις χώρες προέλευσης) αντιμετωπίζοντάς τους ως «αντικείμενα», ακυρώνοντας την υπόστασή τους ως υποκειμένων, οδύνης αλλά και δικαιωμάτων, αμφισβητώντας την ίδια την ανθρωπινότητά τους.

ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ-2

Σ΄ αυτή την κατεύθυνση λειτουργούν και οι παρεμβάσεις του Γ. Μουζάλα που έχει, στην πράξη, ακυρώσει την όποια λειτουργία των υπηρεσιών της, ανέκαθεν ψευδεπίγραφης, «Πρώτης Υποδοχής» μεταλλάσσοντας και συγχωνεύοντάς την στα περίκλειστα hotspot και στα άλλα, υπό στρατιωτικό έλεγχο, και ολοένα πιο ελεγχόμενα και κλειστά, κέντρα στρατοπεδικής «φιλοξενίας» ανά την επικράτεια, στα οποία γίνεται όλο και πιο απαγορευτική η είσοδος για κοινωνικούς φορείς και συλλογικότητες.

Μέρος αυτού του σχεδιασμού, της μετατροπής των εγκλείστων προσφύγων σε «αντικείμενα προς επαναπροώθηση», είναι και η προσπάθεια χειραγώγησης, από τον Γ. Μουζάλα, ακόμα και της, ανέκαθεν δυσλειτουργικής, Υπηρεσίας Ασύλου, προκειμένου να μεταλλαχθεί σ’ έναν περαιτέρω απορριπτικό μηχανισμό, με την επιβολή και την εφαρμογή, από τις επιτροπές εξέτασης των αιτημάτων ασύλου, των μέτρων και των διαδικασιών που προκύπτουν από την συμφωνηθείσα (και πανταχόθεν καταγέλαστη) «κατασκευή» της Τουρκίας ως «ασφαλούς τρίτης χώρας».

Μ΄ αυτό τον τρόπο, όλοι, μηδενός εξαιρουμένου (ακόμα και οι Σύριοι, που προς στιγμήν φάνηκε ότι θα τύγχαναν ιδιαίτερης μεταχείρισης) θα θεωρούνται ως εξ προοιμίου παράνομοι στην Ελλάδα και, ως εκ τούτου, θα παίρνουν το δρόμο της βίαιης επαναπροώθησης στην «ασφαλή τρίτη χώρα» του σουλτάνου Ερντογάν. Το ζήτημα της αξιοπρεπούς στέγασης, σε κατοικίες εντός του κοινωνικού ιστού, που ήταν το ζητούμενο από την αρχή του προσφυγικού κύματος, τώρα, για μια πραγματικά, και όχι επιδερμικού χαρακτήρα, αλληλέγγυα στάση, είναι η προϋπόθεση.

Δεν μπορεί παρά να είναι αντικείμενο αδιαπραγμάτευτης διεκδίκησης απέναντι σε μια κυβέρνηση η οποία, με στρατηγικό της άξονα τον στρατοπεδικό εγκλεισμό, προτίθεται να εφαρμόσει, το πολύ, προγράμματα προσχηματικού χαρακτήρα για προσωρινή στέγαση σε ενοικιαζόμενες κατοικίες, εξαιρετικά περιορισμένου αριθμού προσφύγων, που θα γίνουν δεκτοί στα προγράμματα μετεγκατάστασης (relocation) – τα οποία, στην πραγματικότητα, υπάρχουν κατ΄ όνομα, καθώς οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, με τους ακροδεξιάς κοπής κυβερνητικούς τους σχηματισμούς, έχουν αρνηθεί να συμμετάσχουν.

Παράλληλα, ωστόσο, με την «από τα κάτω» διεκδίκηση/απαίτηση από την κυβέρνηση, η ίδια η πρακτική των καταλήψεων στέγης, που σε πολλές περιπτώσεις έπαιξε και ανέδειξε έναν παραδειγματικό χαρακτήρα πραγματικής, κινηματικής αλληλεγγύης, μετακινείται, εκ των πραγμάτων, από τις λογικές της προσωρινής φιλοξενίας ανθρώπων (που κάνουν μια «στάση» πριν συνεχίσουν προς τη χώρα προορισμού τους), καθώς, μετά το κλείσιμο του «βαλκανικού διαδρόμου», το προσωρινό έχει γίνει μόνιμο – αν και πάντα σε συνάρτηση με τον διαρκή αγώνα ν΄ ανοίξουν τα σύνορα και να συνεχιστεί το «ταξίδι».

ΚΑΤΑΥΛΙΣΜΟΣ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ ΣΤΑ ΣΥΝΟΡΑ ΤΗΣ ΕΙΔΟΜΕΝΗΣ

Οι καταλήψεις άδειων χώρων για στέγαση, σπιτιών, ξενοδοχείων, άλλων κτιρίων κλπ, που η κυβέρνηση αρνείται να παραχωρήσει, γιατί, όπως προαναφέρθηκε, εμφορείται από μια λογική και εφαρμόζει μια πολιτική στρατιωτικοποίησης και στρατοπεδοποίησης του προσφυγικού, δεν μπορούν, πλέον, να επικεντρώνονται στη μαζική διαβίωση, εκ των πραγμάτων προσωρινού χαρακτήρα, καθόσον πολλαπλώς δυσλειτουργική σε μια μακροπρόθεσμη προοπτική, αλλά στη διάθεση, εξασφάλιση, οργάνωση, χώρων, μεγαλύτερων ή μικρότερων, που πληρούν τις προϋποθέσεις κανονικής κατοικίας, για οικογένειες, μικρές ομάδες κλπ.

Το πρόταγμα δεν περιορίζεται, πλέον, απλώς στη στήριξη του πρόσφυγα και του μετανάστη στην διαδρομή τους «προς τα πάνω», αλλά ανάγεται, στο εξής, στο πώς γίνονται συγκάτοικοι με όλους εμάς μέσα στην ίδια πόλη. Τα προβλήματα και οι ανάγκες τους δεν είναι, πλέον, αυτές της «διαδρομής», του «περάσματος», της «γέφυρας», προς και μέχρις εκεί (την φαντασιακή «γη της επαγγελίας») όπου θ΄αναζητούσαν την απάντηση στην ολότητα των αναγκών τους. Είναι αυτή η ολότητα των αναγκών της ζωής τους ως υποκειμένων, που πρέπει να μπορέσουν να εκφραστούν, ν΄ ακουστούν και να απαντηθούν εδώ.

Είναι ακριβώς αυτή η υποκειμενικότητα του πρόσφυγα, στην ιστορική της διαδρομή και συγκρότηση, με την οποία ερχόμαστε αντιμέτωποι και πρέπει να κατανοήσουμε, αν πρόκειται να οικοδομήσουμε τους όρους για ριζικά εναλλακτικές απαντήσεις, τις μόνες που μπορούν πραγματικά ν΄ ανταποκριθούν στις πολύπλοκες ανάγκες του. Αν ο ψυχισμός του καθενός μας συγκροτείται από (και αλληλεπιδρά με) μια πολυπλοκότητα παραγόντων, που σχετίζονται με τις βιωμένες από τον καθένα μας εμπειρίες, αυτή η πολυπλοκότητα πολλαπλασιάζεται περαιτέρω από τις εμπειρίες πριν την προσφυγιά/μετανάστευση, από αυτές στην αγωνιώδη, μέσα από διαδοχικούς φράχτες, διαδικασία της προσφυγιάς/μετανάστευσης (ως επί το πλείστον εμπειρίες
τραυματικές) και από αυτές μετά την προσφυγιά/μετανάστευση, που όπως ξέρουμε, και βλέπουμε κάθε μέρα μπροστά μας, είναι ακόμα πιο δύσκολο ν΄ αντιμετωπιστούν.

Μεταξύ αυτών των τελευταίων αποκτά ιδιαίτερη σημασία, κατ΄ αρχήν, η αβεβαιότητα σχετικά με το αίτημα για άσυλο, που συνήθως παρατείνεται στο χρόνο και υψώνεται σαν ένας τοίχος-φράχτης στην όποια «προσδοκία σε ένα μέλλον», (με την αποφασιστική συμβολή και της εσκεμμένης, ως προς τις δυσκολίες που θα δημιουργούσε, θεσμοθέτησης της αποκλειστικής υποβολής του αιτήματος μέσω skype), πόσο μάλλον, πλέον, για την αποδοχή του, καθώς έχει επιβληθεί μια πολιτική προαποφασισμένης απόρριψής του. Κι΄ ακόμα, η ανεργία και η απώλεια της όποιας «κοινωνικής θέσης» είχε στο παρελθόν, η απώλεια των οικογενειακών δεσμών/σχέσεων και των όποιων κοινωνικών στηριγμάτων, η ανησυχία για τα μέλη της οικογένειας που έμειναν στην χώρα προέλευσης, ή πού ήδη βρίσκονται σε άλλη ευρωπαϊκή χώρα και η αγωνία της οικογενειακής επανένωσης, η δυσκολία επικοινωνίας λόγω γλώσσας, καθώς και της εκμάθησής της και, φυσικά, οι δυσκολίες προσαρμογής στην κουλτούρα, στις πολιτισμικές ιδιαιτερότητες της χώρας στην οποία έχουν βρεθεί (και, εν προκειμένω, εγκλωβιστεί). Όλα αυτά συντελούν σ΄ ένα περαιτέρω «τραύμα», που έρχεται να πλήξει υποκείμενα ήδη πολλαπλώς «τραυματισμένα» και, ως εκ τούτου, ακόμα πιο ευάλωτα.

Η «υποδοχή» του πρόσφυγα από την κυρίαρχη εξουσία είναι συνυφασμένη με την  καταδίκη του σε μια ζωή στερημένου από τα πάντα, ως ενός απόβλητου, του οποίου όχι μόνο οι βασικές ανάγκες (αξιοπρεπής σίτιση και στέγαση) δεν ικανοποιούνται, αλλά, ακόμα λιγότερο, τα βασικά δικαιώματα, πόσο μάλλον η πρόσβαση στην Υγεία, στην Εκπαίδευση, στην Εργασία.

Και απέναντι στην ελπίδα σ΄ ένα μέλλον, που συνιστά τον φέροντα οργανισμό της ανθρώπινης ύπαρξης και το οποίο κλείνει σαν ένας αδιαπέραστος τοίχος που σταματά, ακυρώνει και συνθλίβει τη ζωή, η απελπισία, η ψυχολογική αναστάτωση, ο θυμός (έως και η έκρηξη), που ευνοούν την πρόσδεση σε πρακτικές ατομικής επιβίωσης μέσα στην έρημο ενός αφιλόξενου περιβάλλοντος, με τις αντιπαραθέσεις, ενίοτε, μεταξύ «ομοίων» (λόγω εθνικών, πολιτισμικών, θρησκευτικών κλπ
διαφορών), αντιπαραθέσεις που καλλιεργεί το στένεμα των προοπτικών και των προσδοκιών και οι όλο και λιγότερες βασικές ανάγκες που τυγχάνουν απάντησης – αλλά και η αντίσταση/εξέγερση ως μια αυθεντική έκφραση της υποκειμενικότητας.

Όταν, λοιπόν, μιλάμε για μια πραγματικά κινηματική αλληλεγγύη στους πρόσφυγες και στους μετανάστες, για ουσιαστική ένταξή τους στον κοινωνικό ιστό, μαζί με μας, αυτό πρέπει να σημαίνει όχι αφηρημένα πολιτικά προτάγματα, όχι μια «κινηματική μόδα», ούτε έναν φιλανθρωπισμό ντυμένο με τον μανδύα της κινηματικής αλληλεγγύης, αλλά αναγνώριση και κατανόηση της (πολιτισμικής, εθνικής, κοινωνικής, υπαρξιακής) υποκειμενικότητας του πρόσφυγα και του μετανάστη, με ταυτόχρονη συνομιλία και από κοινού δράση με αυτή την υποκειμενικότητα.

ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ-4

Τα ζητήματα της άμεσης νομιμοποίησης για όλους/ες, της άμεσης χορήγησης ασύλου σε όσους το αιτούνται, της πρόσβασης σε κανονική κατοικία, της προνοιακής οικονομικής στήριξης όλων των προσφύγων και μεταναστών που δεν έχουν πόρους επιβίωσης, της πρόσβασης στην Εργασία, στην Εκπαίδευση και στην Υγεία (ανεμπόδιστη, χωρίς κανέναν απολύτως αποκλεισμό και για κανέναν από το Εθνικό Σύστημα Υγείας) πρέπει ν΄ αποτελέσουν τις βασικές συνιστώσες του κινήματος αλληλεγγύης. Ταυτόχρονα με την διαρκή και έμπρακτη (μέσα από κινηματικές δράσεις) αμφισβήτηση και ξεσκέπασμα του απανθρωποποιητικού και κατασταλτικού χαρακτήρα των κέντρων κλειστής, ή δήθεν ανοιχτής, κράτησης/στρατοπέδων συγκέντρωσης, για την κατάργησής τους, την ανατροπή της συμφωνίας Ε.Ε.-Τουρκίας, την διαρκή πάλη για το άνοιγμα των συνόρων και το γκρέμισμα κάθε είδους φράχτη.

Μια πάλη που δεν μπορεί να ειδωθεί ξέχωρα από την αντίσταση και την πάλη ενάντια στα μνημόνια, που έχουν μετατρέψει την πλειονότητα των ντόπιων λαϊκών μαζών σε  ανέστιους, άστεγους, όλο και πιο εξαθλιωμένους, με τεράστια ποσοστά ανεργίας και ελαστικής εργασίας, χωρίς ουσιαστική πρόσβαση σε μια καταρρέουσα Υγεία και Εκπαίδευση, σε «πρόσφυγες και μετανάστες» μέσα στην ίδια τους τη χώρα.

*Ο Θόδωρος Μεγαλοοικονόμου είναι ψυχίατρος 

ΠΗΓΗ: ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ/http://www.efsyn.gr/

29 Μάη 1453: Άλωση της Κωνσταντινούπολης

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Να διασαφηνίσουμε εξ’ αρχής πως η συγκεκριμένη προσπάθεια αποτελεί μια συνοπτική προσπάθεια καταγραφής σημαντικών-κυρίως στρατιωτικών- γεγονότων που προηγήθηκαν και οδήγησαν στην άλωση κι όχι μια συνολικότερη ανάλυση, η οποία θα προϋπόθετε μια μακρά και πολυεπίπεδη εργασία. Μια τέτοια προσπάθεια, θα όφειλε να συμπεριλάβει παραμέτρους οικονομικές, κοινωνικές, ανάδειξη ενδοβυζαντινών διενέξεων όπως αυτή μεταξύ ενωτικών κι ανθενωτικών και πολλά άλλα. Όπως και να ‘χει οι συνέπειεςτου ιστορικού γεγονότος, έχουν συνδεθεί κυρίως με την Ελλάδα, όμως δεν περιορίζονται σ’ αυτήν. Η άλωση της Κωνσταντινούπολης μπορούμε να πούμε πως επηρέασε γενικότερα την Ευρώπη.

ΚΩΝ-4

Βέβαια, μπορεί κάποιος να μας καταλογίσει κι όχι άδικα, πως η ματιά κι η οπτική μας είναι ευρωκεντρική, γεγονός που δεν μπορούμε να αρνηθούμε. Εξάλλου, έχουμε επαναλλάβει πως ο ορισμός του Πωλ Βαλερύ για την Ευρώπη, τον οποίο αποδέχονται κι υιοθετούν πολλοί μεγάλοι ιστορικοί του 20ου αιώνα, βασίζεται σε τρεις πυλώνες: α) Αρχαία Ελληνική σκέψη, β) Αρχαίος Ρωμαϊκός νόμος, γ) Χριστιανική πνευματικότητα.

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Την συγκεκριμένη ημέρα λαμβάνει χώρα η άλωση της Κωνσταντινούπολης, η οποία συμβολίζει και το ιστορικό τέλος της χιλιόχρονης Βυζαντινής αυτοκρατορίας. Βέβαια, η παρακμή είχε επέλθει πολύ νωρίτερα με την απώλεια όλων σχεδόν των βυζαντινών επαρχειών, με εξαίρεση κάποιες γεωγραφικά περιορισμένες περιοχές όπως το δεσποτάτο του Μυστρά. Αν η ήττα του Βυζαντινού στρατού το 1071, στη μάχη του Μάτζικερτ από τους Σελτζούκους, συμβολίζει την γειτνίαση της Ελλάδας και συνεπώς της Ευρώπης με κάποιο τούρκικο φύλο, αντίστοιχα η άλωση σηματοδοτεί το οριστικό πέρασμα των Οθωμανών Τούρκων σε ευρωπαϊκά εδάφη. Έκτοτε και για αρκετούς αιώνες θα επεκτείνουν τις κατακτήσεις, και θα εδραιώσουν την παρουσία τους, κυρίως στα Βαλκάνια. Το οθωμανικό αήττητο, θα αμφισβητηθεί πρώτη φορά σοβαρά, με την καταστροφή του στόλου τους από συνασπισμό δυτικοευρωπαϊκών κρατών, στη ναυμαχία της Ναυπάκτου το 1571. Ωστόσο, το γεγονός με τις μεγαλύτερες γεωστρατηγικές συνέπεις, καθώς σηματοδοτεί το πέρας της περαιτέρω οθωμανικής εξάπλωσης στην κεντρική Ευρώπη, είναι η αποτυχία κατάληψης της Βιέννης το 1683, μιας και η πολυπόθητη πόλη σώθηκε κυριολεκτικά την τελευταία στιγμή.

ΟΙ ΑΜΕΤΡΗΤΕΣ ΠΟΛΙΟΡΚΙΕΣ ΚΑΙ Η ΠΡΩΤΗ ΑΛΩΣΗ

Επιστρέφοντας στη Βυζαντινή αυτοκρατορία, πρέπει να επισημάνουμε, πως ενώ στην ακμή της αποτελούσε ένα πολύχρωμο μωσαϊκό λαών, όσο συρρικνώνονταν αναδεικνύονταν το ελληνικό στοιχείο ως κυρίαρχο. Επιπλέον, η πρωτεύουσα της Κωνσταντινούπολη ήταν μητροπολιτικό κέντρο της εποχής και λόγω της θέσης της, αποτελούσε σταυροδρόμι μεταξύ ανατολής και δύσης. Η πόλη, χάρη στην πανίσχυρη περιτείχησή της θεωρούνταν απόρθητη κι είχε αντάξει αμέτρητες πολιορκίες. Ενδεικτικά αναφέρουμε κάποιους αντίπαλους που είχαν καταλάβει τη σημασία της και προχώρησαν σε πολιορκία: Βούλγαροι, Σλάβοι, Βαράγγοι, Πέρσες, Άραβες (3 πολιορκίες). Ωστόσο, ότι δεν κατάφεραν οι προηγούμενοι, το διέπραξαν οι σταυροφόροι, με ανυπολόγιστες και καταστροφικές συνέπειες, κατά την 4η σταυροφορία το 1204. Μπορεί την αφορμή να έδωσαν οι ενδοβυζαντινές δυναστικές έριδες, όμως οι λεηλασίες και η ληστρική συμπεριφορά των σταυροφόρων, καταγράφηκαν με τόση ένταση στο λαό που έκτοτε, ήταν περισσότερο επιφυλακτικός με τους δυτικούς απ’ ότι με τους Οθωμανούς, ενώ διογκώθηκε το ανθενωτικό και αντιλατινικό μένος. Η πόλη ουδέποτε συνήλθε από το προηγούμενο γεγονός.

ΚΩΝ-2

ΤΑ ΟΘΩΜΑΝΙΚΑ ΠΡΟΕΟΡΤΙΑ

Οι διαθέσεις των Οθωμανών είχαν φανεί νωρίτερα με διάφορα επεισόδια, όμως το κυριότερο γεγονός υπήρξε η πολιορκία του σουλτάνου Βαγιαζήτ. Στη συγκεκριμένη πολιορκία, παρά το γεγονός πως υπήρξε κινητοποίηση των δυτικών προς βοήθεια, ο οθωμανικός στρατός συνέτριψε τη δυτική ιπποσύνη στη μάχη της Νικόπολης. Η σφαγή της θεωρητικά ανίκητης ιπποσύνης, έκανε τους δυτικούς ιδιαίτερα επιφυλακτικούς σε παρόμοιες πρωτοβουλίες. Στη συνέχεια, η Κωνσταντινούπολη σώθηκε από έναν απρόσμενο “σύμμαχο” που άκουγε στο όνομα Ταμερλάνος κι έδωσε προσωρινή παράταση ζωής μισού αιώνα. Ο τελευταίος, σκληρός κι αδίστακτος στρατηλάτης, είχε νικήσει κάποιους από τους ισχυρότερους αντιπάλους της εποχής του όπως οι Μαμελούκοι Τούρκοι και οι Μογγόλοι του χανάτου της Χρυσής ορδής. Όταν εισέβαλε στα εδάφη των Οθωμανών, ο Βαγιαζήτ υποχρεώθηκε να λύσει την πολιορκία και να τον αντιμετωπίσει στην μάχη της Άγκυρας το 1402. Η αναμέτρηση των δύο ισχυρότερων στραστών της εποχής, ανάδειξε νικητή τον Ταμερλάνο ενώ ο Βαγιαζήτ συνελήφθη ζωντανός και λίγο αργότερα πέθανε. Ωστόσο, ενώ η αυτοκρατορία του Ταμερλάνου, διαλύθηκε μετά το θάνατό του, οι Οθωμανοί επέδειξαν ανθεκτικότητα και οι προσπάθειες ειρήνευσης των Βυζαντινών με τους διαδόχους του Βαγιαζήτ αποδείχτηκαν θνησιγενείς.

Η ΠΟΛΙΟΡΚΙΑ ΚΑΙ Η ΑΛΩΣΗ

Φτάνοντας λοιπόν την εποχή της άλωσης, η Βυζαντινή αυτοκρατορία αποτελεί τη σκιά του ένδοξου παρελθόντος της, ενώ η Οθωμανική βρίσκεται σε διαρκή άνοδο και γεμάτη δυναμισμό. Οι απέλπιδες προσπάθειες του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου Παλαιολόγου για βοήθεια από τη δύση, είχαν μηδαμινά αποτελέσματα, με εξαίρεση τον Γενουάτη Ιουστινιάνη που έσπευσε για βοήθεια, αλλά με μικρές δυνάμεις. Ωστόσο, ο τελευταίος αναδείχτηκε σε στυλοβάτη της άμυνας σε όλη την πολιορκία και ο θανάσιμος τραυματισμός του στη μάχη, επέφερε την πτώση του ηθικού στους ήδη καταπονιμένους Βυζαντινούς. Αντίθετα, ο Μωάμεθ ο πορθητής, είχε αμέτρητες εφεδρείες, συγκριτικά με τους αριθμητικά λίγους αντιπάλους του. Επίσης, είχε την οικονομική άνεση να αγοράζει την πλέον σύγχρονη πολεμική τεχνολογία της εποχής του ,όπως τα κανόνια του Ούγγρου Ουρβανού. Ο τελευταίος, ελάχιστα ικανοποιημένος από τα χρήματα που μπορούσαν να διαθέσουν οι Βυζαντινοί, κατέφυγε τελικά στους αντιπάλους τους, λόγω πλουσιοπάροχης αμοιβής. Στο εξής τα τα βυζαντινά τείχη καθίστανται ευπρόσβλητα όσο ποτέ πριν. Κυρίως όμως, ο νεαρός και φιλόδοξος σουλτάνος κάθε άλλο παρά ένας απλός βάρβαρος ήταν, όπως απλουστευτικά παρουσιάζεται από τμήμα της βιβλιογραφίας. Η ευφυία δεν του έλειπε κι αυτό αποδείχτηκε τόσο πριν, όσο και μετά την άλωση. Απόδειξη για το προηγούμενο δεν αποτελεί μονάχα το στρατήγημα μεταφοράς των πλοίων του δια ξηράς, με το οποίο ξεπέρασε την αλυσίδα που προστάτευε τον Κεράτιο κόλπο κι έτσι ο ναυτικός αποκλεισμός της Κωνσταντινούπολης κατέστη ασφυκτικός. Η ιδιαίτερη αντιμετώπιση που επιφύλαξε για την Κωνσταντινούπολη, συγκριτικά με τους αμείλικτους κανόνες που αντιμετώπιζαν όσες πόλεις δεν παραδίδονταν, η επιλογή ορκομωσίας του Σχολάριου ως νέου πατριάρχη ένα χρόνο μετά την άλωση, ώστε να ελέγχει το χριστιανικό στοιχείο και άλλες επιλογές, αποδεικνύουν πως είχε βαθιά κατανόηση του ειδικού βάρους της πόλης που κατέλαβε.

ΚΩΝ-3

ΟΙ ΕΥΡΥΤΕΡΕΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

Αναμφισβήτητα, η άλωση εμπεριέχει κι αντανακλά συμβολισμούς για την Ελλάδα και την Ευρώπη. Ωστόσο, πρέπει να διαχωρίσουμε τους συμβολισμούς από τις πραγματικές συνέπειες, μιας κι οι τελευταίες αποτελούν προϊόν μακροχρόνιων διεργασιών, που στην πραγματικότητα δεν περιορίζονται στην΄κατάληψη της πόλης από του Οθωμανούς. Η παρακμή της βυζαντινής αυτοκρατορίας είχε ξεκινήσει αιώνες νωρίτερα. Η σημασία αρχικά της αραβικής εξάπλωσης κι αργότερα της οθωμανικής, μπορούμε να πούμε πως συνέβαλε στην εδραίωση μιας ευρωπαϊκής ταυτότητας, μέσω του ετροκαθορισμού. Οι επαφές των ευρωπαίων με το ξένο και το διαφορετικό, τους στρέφει στο να αναζητήσουν τα δικά τους κοινά σημεία επαφής, πέρα κι έξω απ’ τους στενούς ορίζοντες της κατακερματισμένης φεουδαρχικής Ευρώπης του μεσαίωνα. Η απώλεια του ανατολικού πυλώνα, είναι συνάμα κι απώλεια του αναχώματος απέναντι στο ξένο που εισβάλει ορμητικά. Τον 15ο αιώνα, στην μία άκρη της ηπείρου έχουμε την εκδίωξη ενός αξιόλογου αρβικού πολιτισμού από την ισπανική χερσόνησο. Αντίθετα στην άλλη άκρη, προβάλει μια νέα απειλή, που για αιώνες θα αποτελεί κίνδυνο. Ωστόσο, θα μπαίναμε σε βαθιά νερά για τις δυνατότητες της συγκεκριμένης παρουσίασης, αν προσπαθούσαμε να εμβαθύνουμε στα εσωτερικά της μακραίωνης και πολυσυλλεκτικής οθωμανικής αυτοκρατορίας. Το βέβαιο είναι πως η Κωνσταντινούπολη δεν έπεσε λόγω της Κεκρόπορτας, όπως θέλει ο θρύλος, αλλά οι εσωτερικές εγγενείς αντιφάσεις της αυτοκρατορίας είναι αυτές που την οδήγησαν στο μαρασμό και την παρακμή. Κατά τη διάρκεια της πολιορκίας, είχε απομείνει μονάχα η Κωνσταντινούπολη ως σκιά της παλιάς της αίγλης. Με αυτήν την έννοια, το τέλος έμοιαζε προδιαγραμμένο και ζήτημα χρόνου.

ΠΗΓΕΣ

Η Ιστορία της ανθρωπότητας/ time life books

Οι Ευρωπαίοι/Αρβελέρ-Ayamard/εκδ. Σαβάλας

Το Ελληνικό έθνος/Ν. Σβορώνος

Αφιέρωμα Ιωάννα Καρυστιάνη, με αφορμή τη συνέντευξη της στην εκπομπή “Η Ζωή είναι αλλού”

ΚΑΡΥΣΤΙΑΝΗ-1

Για την Ιωάννα Καρυστιάνη, σίγουρα δε χρειάζονται ιδιαίτερες συστάσεις για τους περισσότερους φίλους. Ωστόσο, για την πληρότητα του κειμένου θα καταθέσουμε κάποια βιογραφικά στοιχεία. Η σύντροφος του μεγάλου Έλληνα σκηνοθέτη Παντελή Βούλγαρη, αποτελεί μία από της σημαντικότερες εκπροσώπους της Νέας Ελληνικής Λογοτεχνίας, τουλάχιστον για την μεταπολεμική περίοδο, παρά το σχετικά περιορισμένο σε αριθμό συγγραφικό της έργο. Κάποια από τα μυθιστορήματά της όπως το κλασικό πλέον “Μικρά Αγγλία”, έχουν από τη μία επαινεθεί, αλλά κι από την άλλη έχουν δεχτεί αυστηρή κριτική από κάποιους κριτικούς λογοτεχνίας. Όπως και να έχει, το συγκεκριμένο έργο απόσπασε το Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος 1998, ενώ συνάμα ήταν υποψήφιο για το Ευρωπαϊκό Αριστείο Λογοτεχνίας και το βραβείο Balkanika.

Επιπλέον, η Ιωάννα Καρυστιάνη με τον Π. Βούλγαρη δεν αποτελούν μόνο ένα ζευγάρι ζωής, αλλά κι ένα δίδυμο με άξια λόγου και μνήμης αποτελέσματα για την πολιτιστική ζωή αυτού του τόπου. Εδώ αξίζει να επισημάνουμε, πως το σενάριο για την αξιομνημόνευτη ταινία “Οι νύφες” είναι δικό της, ενώ η ίδια ήταν αυτή που από το δικό της μυθιστόρημα “Μικρά Αγγλία” εμπνεύστηκε κι έγραψε το σενάριο της ομώνυμης ταινίας που ανέβασε στην μεγάλη οθόνη ο Π. Βούλγαρης.

Τέλος, οφείλουμε να συμπληρώσουμε κάποια επιπλέον βιογραφικά στοιχεία, επισημαίνοντας πως γεννήθηκε στα Χανιά της Κρήτης το 1952 (ενισχύοντας την παράδοση που θέλει πολλές από τις μεγάλες νεοελληνίδες συγγραφείς να είναι γεννημένες στη μεγαλόνησο). Αργότερα, ως φοιτήτρια και μέλος της αντιΕΦΕΕ, βασανίστηκε από τη χούντα των συνταγματαρχών. Συνάμα, παρά τις επανειλημμένες προτάσεις που τις έχουν γίνει, ώστε να κατέβει στον πολιτικό στίβο από τις γραμμές της αριστεράς, τις έχει αρνηθεί επιμένωντας να δίνει τη δική της μάχη από τις επάλξεις της Τέχνης και της Λογοτεχνίας, αλλά επίσης μη διστάζοντας να πάρει ανοιχτή θέση για διάφορα κοινωνικά και πολιτικά ζητήματα, είτε μέσα από συνεντεύξεις, είτε μέσα από επιστολές. Πέραν της λογοτεχνίας, επαγγελματικά έχει ασχοληθεί ως σκιτσογράφος και εικονογράφος, ενώ για το λογοτεχνικό της έργο έχει βραβευθεί επανειλημμένα.

Ακολουθεί η εργογραφία της Ι. Καρυστιάνη:

Μυθιστορήματα

  • Μικρά Αγγλία (1997, Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος 1998, υποψήφιο για το Ευρωπαϊκό Αριστείο Λογοτεχνίας και το βραβείο Balkanika)
  • Κουστούμι στο χώμα (2000, Βραβείο Μυθιστορήματος περιοδικο Διαβάζω 2001 και Βραβείο Ιδρύματος Κώστα & Ελένης Ουράνη Ακαδημίας Αθηνών)
  • Ο Άγιος της μοναξιάς (2003)
  • Σουέλ (2006, Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος 2007)
  • Τα σακιά (2010, Βραβείο Μυθιστορήματος περιοδικού Διαβάζω 2011)
  • Το φαράγγι, εκδόσεις «Καστανιώτη», Αθήνα 2015

Συλλογές διηγημάτων

  • Η κυρία Κατάκη (1995)
  • Καιρός σκεπτικός (2011)

Σενάρια

  • Νύφες (2004)
  • Μικρά Αγγλία (2014)

Συλλογές σκίτσων

  • Με γκρι και γκρίζο (1987)
  • Ένα σκίτσο στο τσεπάκι (1988)

ΚΑΡΥΣΤΙΑΝΗ-2

Η Ιωάννα Καρυστιάνη στην εκπομπή “Η ζωή είναι αλλού” της Εύης Κυριακοπούλου

Ιωάννα Καρυστιάνη σ’ αυτήν την εκ’ βαθέων συνέντευξη, καλείται να απαντήσει σε ερωτήματα δύσκολα, τόσο για τους μυθιστορηματικούς της ήρωες, όσο και για την πραγματικότητα. Η συζήτηση έχει κεντρικό άξονα το τελευταίο της μυθιστόρημα, στο οποίο η συγγραφέας από πλευράς θεματολογίας, επέλεξε “να βουτήξει στα βαθιά”. Πρωταγωνιστές του συγκεκριμένου έργου, αποτελούν ένας άντρας που έχει βιάσει τρεις γυναίκες, μια εκ των οποίων πέθανε και η μητέρα του, η οποία τον καταδίδει τελικά στις αρχές, παρά το γεγονός πως με τη συγκεκριμένη πράξη καταδικάζει σε ισόβια δεσμά το ίδιο της παιδί.

Η Καρυστιάνη, καλείται να απαντήσει σε ερωτήματα της Εύης Κυριακοπούλου, όχι μονάχα γύρω από την τεχνική της γραφής της, αλλά κυρίως -μέσα από την επιλογή των συγκεκριμένων ηρώων-για τις βαθύτερες επιδιώξεις, την αναμέτρηση με τον ίδιο της τον εαυτό, τη σχέση της με τον αναγνώστη και σε αρκετά άλλα.

Οι αποκρίσεις της σε αρκετά σημεία, φαίνεται πως είναι αποτέλεσμα επεξεργασμένης και διεισδυτικής σκέψης και σε μεγάλο βαθμό αιχμηρές σαν την πένα της.

Από το σύνολο της πολύ αξιόλογης συνέντευξης, σταχυολογούμε ενδεικτικά ζητήματα με τα οποία έχουμε καταπιαστεί κι άλλες φορές, μέσα από τις αναρτήσεις του blog ΙΣΤΟΡΙΑ-ΤΕΧΝΕΣ-ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Στο 37.45 λεπτό της συνέντευξης και μετά, η συγγραφέας καταθέτει την δική της οπτική περί αγάπης. Για την Ι. Καρυστιάνη, μονάχα σε μια πολύ μεγάλη δυσκολία του/ης συντρόφου, αποδεικνύεται έμπρακτα αν υπάρχει ή εάν εν δυνάμει γεννιέται η αγάπη, ανάλογα με την επιλογή του συντρόφου να σταθεί δίπλα στον δοκιμαζόμενο ή να επιλέξει να υποχωρήσει υπό το βάρος της δυσκολίας.

Στο 41,00 λεπτό κι έπειτα, επικεντρώνεται κυρίως γύρω από ζήτηματα όπως της συλλογικότητας, της συνύπαρξης, της συντροφικότητας, ενάντια στη στρέβλωση του ατομικισμού, του Εγώ και γενικότερα του (αυτο)δημιούργητου, τα οποία αποτελούν παράγωγα του καπιταλισμού και της προαγωγής σε “αξία” του ανταγωνισμού, αντί της συνεργασίας.

Εξάλλου, σαν γνήσια λογοτέχνιδα, καταπιάνεται με την ακριβολογία λέξεων, όπως για παράδειγμα η λέξη “πένθος” και τονίζει τη βαρύτητα της, σε αντιδιαστολή με την ευκολία με την οποία τη χρησιμοποιούμε για το παραμικρό στην καθημερινή ζωή, υποβαθμίζοντας την έτσι, από μια λέξη με μεγάλο ειδικό βάρος, σε μια λέξη του….συρμού

Άξιες αναφοράς για τη συνέντευξη, αποτελούν οι θέσεις της για την απουσία ονειροπόλησης και την απαγόρευση του οράματος. Επιπρόσθετα, δεν διστάζει να καταγγείλει απτά γεγονότα του σημερινού κοινωνικού γίγνεσθαι, όπως το ότι περικοπή συντάξεων των ηλικιωμένων, αποτελεί “μαζική δίωξη” και “ατόφια μορφή βίας”, που εγγράφονται στο συλλογικό, αλλά και το ατομικό υποσεινήδητο.

Στο 32,00 λεπτό εστιάζει στην σημασία της Ζωής, η οποία μέχρι το τελευταίο δευτερόλεπτο θα πρέπει να εμπεριέχει πλήρη ατομικά δικαιώματα ελευθερίας για τον κάτοχό της. Για την συγγραφέα, η συμπεριφορά αυτού του ίδιου του Κράτους, απέναντι στους “απόμαχους της ζωής”, αντανακλά τον πιο ανάλγητο ρατσισμό!

                                                                                                                         an@avlonis

Ακολουθεί το λινκ ολόκληρης της συνέντευξης της Ι. Καρυστιάνη στην εκπομπή “Η ζωή είναι αλλού”

https://www.youtube.com/watch?v=P-w3KA3CYhM

Μπουεναβεντούρα Ντουρρούτι (1886-1936)-Ιστορικό αφιέρωμα

Μπουεναβεντούρα Ντουρρούτι (1886-1936)

Μπουεναβεντούρα Ντουρρούτι.                                         Ο .Μπουεναβεντούρα Ντουρρούτι, υπήρξε κορυφαίος Ισπανός Επαναστάτης και σίγουρα ένας από τους μεγαλύτερους του 20ου αιώνα. Γεννήθηκε το 1886 στη Λεόν κι από τα νεανικά του χρόνια επέδειξε δυναμική συνδικαλιστική δράση, συμμετέχοντας ενεργά στην απεργία των εργατών των σιδηροδρόμων του Βορρά. το 1917.

Λόγω της πλούσιας δράσης του ενάντια στη μοναρχία και υπέρ των δικαιωμάτων των εργατών, γνώρισε διώξεις, φυλακίσεις, εκτοπίσεις, ενώ για αρκετό διάστημα ζούσε στην παρανομία εντός και εκτός Ισπανίας. Κατά τη δεκαετία του 20 από τις γραμμές της αναρχοσυνδικαλιστικής Εθνικής Συνομοσπονδίας Εργασίας-C.N.T. , προσπάθησε να οργανώσει το αναρχικό κίνημα της Καταλανίας και τους αγώνες του. Αξίζει να επισημανθεί πως στην Ισπανία, αλλά ιδιαίτερα στην Καταλονία και τη Βαρκελώνη, είχαν μεγάλη απήχηση οι ιδέες του Ρώσου αναρχικού Μπακούνιν και η C.N.T. είχε τεράστια επιρροή στο εργατικό κίνημα.

Ο Ντουρρούτι μαζί με τους επίσης αναρχικούς συντρόφους του Φρανσίσκο Ασκάσο και Γκαρσία Ολιβέρ , ίδρυσαν την ομάδα Los Solidaritos (οι Αλληλέγγυοι), οι οποίοι προσπάθησαν δίχως επιτυχία, να δολοφονήσουν τον αυταρχικό βασιλιά της Ισπανίας Αλφόνσο ΙΓ΄ το 1924 στο Παρίσι.

Οφείλουμε να τονίσουμε πως στην συγκεκριμένη ιστορική περίοδο και στο κοινωνικό πλαίσιο της Ισπανίας του Μεσοπολέμου, κυριαρχούσε η ακραία φτώχεια για τις εργατικές και αγροτικές μάζες, ενώ υπέβοσκε τεράστια οργή από την καταπίεση και την εκμετάλλευση αιώνων από τη μοναρχία, τους αριστοκράτες και τον κλήρο, οι οποίοι ζούσαν με προκλητικά πολυτελή τρόπο. Υπό τις συνθήκες ακραίας εξαθλίωσης και άγριας καταστολής για το λαό, οι επιλογές του Ντουρρούτι να απαντάει στη βία των κυρίαρχων τάξεων με βία, τον κατέστησαν γρήγορα δημοφιλή ως “τιμωρό” στις τάξεις των καταπιεσμένων.

Λατινική Αμερική

Κατά την επιβολή της δικτατορίας του του Πρίμο ντε Ριβέρα, ο Ντουρρούτι (μαζί με τον Ασκάσο) καταφεύγει στη Λατινική Αμερική και στην Αργεντινή, ώστε να γλυτώσει από το κύμα τρομοκρατίας που εξαπέλυσε ο δικτάτορας. Εκεί γνώρισε θερμότατη υποδοχή, με αποτέλεσμα να μπει στο στόχαστρο των διωκτικών αρχών. Όμως η φήμη του καταγράφηκε στη χώρα και η επαναστατική κληρονομιά θα απέφερε καρπούς λίγα χρόνια αργότερα, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα τη δράση ένας ακόμα μεγάλου Επαναστάτη που άκουγε στο όνομα Ερνέστο Τσε Γκεβάρα. Όσο για τον Ντουρρούτι αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την Αργεντινή και να περιπλανηθεί σε χώρες της Λατινικής Αμερικής: Χιλή, Ουρουγουάη και το Μεξικό. Σημειολογικά μπορούμε να επισημάνουμε πως παρόμοια περιπλάνηση με μοτοσυκλέτα επιχείρησε αργότερα κι ο Τσε, γεγονός που έπαιξε καταλυτικό ρόλο στη διαμόρφωση της συνείδησής του.

Παρίσι

Στις αρχές της δεκαετίας του 20, ο Ισπανός Επαναστάτης εγκαθίσταται στο Παρίσι, όπου είχαν καταφύγει πολλοί αναρχικοί αγωνιστές. Εκεί άνοιξε βιβλιοπωλείο κι ήρθε για πρώτη φορά σε επαφή με τον διεθνούς φήμης Ουκρανό αναρχικό ηγέτη Νέστορα Μαχνό, ο οποίος κατέφυγε στη Γαλλία μετά την ανοιχτή ρήξη του με τo Επαναστατικό πλην μαρξιστικό, καθεστώς των Μπολσεβίκων. Το 1924 έλαβε χώρα η αποτυχημένη απόπειρα κατά του βασιλιά της Ισπανίας που αναφέραμε, με αποτέλεσμα την σύλληψη των Ντουρρούτι και Ασκάσο. Λίγο πριν την αποφυλάκισή τους, η Αργεντινή αξίωσε την έκδοσή τους προκειμένου να εκτελεστεί η ποινή της θανατικής καταδίκης που τους είχε επιβληθεί, όμως το τεράστιο και δυναμικό κίνημα συμπαράστασης που ξέσπασε στη Γαλλία αποσόβησε αυτό το ενδεχόμενο.

Η Περιπλάνηση

Καθώς οι γαλλικές αρχές έδωσαν διορία στους δύο αναρχικούς να εγκαταλείψουν τη χώρα, αντιμετώπισαν την αρνητική στάση αρκετών ευρωπαϊκών κρατών όπως το Βέλγιο και το Λουξεμβούργο και συγκυριακά βρήκαν καταφύγιο για κάποιο διάστημα στη Γερμανία. Στη συνέχεια επέστρεψαν παράνομα στη Γαλλία, όπου ακολούθησε νέα σύλληψη και μετά την αποφυλάκιση κατέφυγαν εκ’ νέου στη Γερμανία κι αργότερα στο Βέλγιο που αυτή τη φορά τους χορήγησε άδεια παραμονής. Αξίζει να αναφερθεί πως στη συγκεκριμένη περίοδο, η μοναδική χώρα που τους πρόσφερε επίσημα άσυλο ήταν η Σοβιετική Ένωση, όμως ο Ντουρρούτι αρνήθηκε την προσφορά, πιθανά επηρεασμένος από τις αρνητικές αντιλήψεις του Νέστορα Μάχνο για το επαναστατικό καθεστώς της χώρας.

Επιστροφή στην Ισπανία

Στα τέλη της δεκαετίας του 20 και συγκεκριμένα το 1927, ιδρύεται στην Ισπανία η Αναρχική Ομοσπονδία Ιβηρικής (F.A.I), με στόχο το συντονισμό και τη δράση όλων των αναρχικών ομάδων της χώρας. Τέσσερα χρόνια αργότερα συντελείται και η πτώση της Ισπανικής δικτατορίας, γεγονός που επέτρεψε στον Ντουρρούτι να επιστρέψει στην πατρίδα του. Παρά τη δημοκρατία όμως το κλίμα στη χώρα είναι έκρυθμο. Η ταξική πάλη είναι ιδιαίτερα οξυμένη με απεργίες σε διάφορα σημεία της χώρας, άγρια καταστολή και δολοφονίες απεργών, λοκ-άουτ από πλευράς εργοδοτών. Ο Ντουρρούτι παρότι παντρεμένος με την Γαλλίδα Εμιλιέν Μορέν, η οποία μάλιστα κυοφορούσε, δε θα μπορούσε να μείνει αδρανής. Άλλωστε η CNT γίνονταν όλο και ισχυρότερη, αυξάνοντας την επιρροή της και ο Ντουρρούτι μαζί με άλλους συντρόφους του της FAI, επιδίδονται σε ληστείες για ενίσχυση του εργατικού κινήματος. Οφείλουμε να επισημάνουμε πως αποτελεί γενική παραδοχή, ακόμα και πολιτικών του αντιπάλων, πως από τις ενέργειες αυτές ο Ντουρρούτι δεν κράτησε τίποτα για προσωπικό του όφελος και παρέδιδε τα πάντα στις οργανώσεις, ενώ ο ίδιος εξακολουθούσε να έχει λιτό βίο, γεγονός που ενίσχυσε το κύρος του στα μάτια των εργατών.

ΙΣΠΑΝ ΕΜΦΥΛΙΟΣΗ καθοριστική Δεκαετία του 30′

Στην Καταλονία έχει ιδρυθεί το αριστερό Επαναστατικό POUM (κόμμα Μαρξιστικής ενοποίησης), που παρά την πολιτική επιρροή του, υπήρξε δυσανάλογα μικρό αριθμητικά, συγκριτικά με τις οργανώσεις των Αναρχικών. Μια αντικειμενική και αξιόπιστη οπτική για το POUM, αποδίδει ο διάσημος Βρετανός σκηνοθέτης Κεν Λόουτς στην ταινία του “Γη και Ελευθερία”, αλλά κι ο επίσης Βρετανός συγγραφέας Τζ. Όργουελ που πήρε μέρος στον Ισπανικό εμφύλιο από τις γραμμές της ένοπλης πολιτοφυλακής του POUM και καταγράφει τις εμπειρίες του στο βιβλίο “Φόρος τιμής στην Καταλονία”. Έτσι το 1932 οι Αναρχικοί μαζί με το POUM, οργανώνουν εξέγερση σε όλη την Καταλονία, η οποία όμως καταστέλλεται, με αποτέλεσμα ο Ντουρρούτι μαζί με άλλους Αναρχικούς και Μαρξιστές αγωνιστές να εξοριστούν στην Ισπανική Γουινέα, δίχως καν τη διεξαγωγή δίκης ,.

Κατά την επιστροφή του στην Ισπανία μετά την προηγούμενη εκτόπιση, το κλίμα στη χώρα είναι έντονα πολωμένο. Οι εξεγέρσεις είναι συχνές σε Μαδρίτη, Βαρκελώνη, Αστούριες. Στόχο των εξεγερμένων αποτελεί συχνά η καθολική εκκλησία, ως μισητό σύμβολο καταπίεσης από τα χρόνια ακόμα του Μεσαίωνα και της Ιεράς εξέτασης. Όμως οι περισσότερες εξεγέρσεις είναι ανοργάνωτες, με αποτέλεσμα την άγρια καταστολή τους και την εξαπόλυση τρομερών αντιποίνων. Ο ίδιος ο Ντουρρούτι βρίσκεται συχνά στο στόχαστρο των αρχών και συχνά συλλαμβάνεται δίχως κάποια συγκεκριμένη κατηγορία.

Επιπλέον, η άρχουσα τάξη αρχίζει να προετοιμάζει από το 1934 μια πιο οργανωμένη δύναμη καταστολής και διασφάλισης των συμφερόντων της. Μιλάμε φυσικά για το φασιστικού τύπου κόμμα των φαλαγγιτών, του οποίου αργότερα θα αναδειχτεί ως αδιαφιλονίκητος ηγέτης ο στρατηγός Φράνκο. Το κόμμα χρηματοδοτείται και επανδρώνεται από την παραδοσιακή αριστοκρατία και από νεόκοπους αστούς.

Η Επανάσταση των καταπιεσμένων και το Φασιστικό πραξικόπημα.

Οι εκλογές των αρχών του 1936 φέρνουν στην εξουσία το Λαϊκό Μέτωπο, το οποίο αποτελείται από διάφορους σχηματισμούς Σοσιαλιστών και Ρεμπουμπλικάνων. Όμως ήδη η Ισπανική άρχουσα τάξη έχει κάνει την επιλογή πως δε θα επιτρέψει να θιγούν τα συμφέροντά της, ούτε θα δώσει την ευκαιρία σταθεροποίησης στη νεόκοπη δημοκρατία. Είχε έρθει η ώρα να αναλάβει δράση το στρατιωτικό της σκέλος , που φυσικά αποτελείται από τους φασίστες φαλαγγίτες. Έτσι, οι τελευταίοι αναλαμβάνουν δράση στις 11 Ιούλη του 1936 με κατάληψη του ραδιοφωνικού σταθμού της Βαλένθια απ’ τον οποίο εκδίδουν και ανακοίνωση, καλώντας και τον στρατό να συμπαραταχθεί μαζί τους. Στην πραγματικότητα πρόκειται για την πρώτη πράξη του τριετούς εμφύλιου πολέμου, που ξεπέρασε τα όρια της χώρας, αποτελώντας και τον προάγγελο του Β’ Παγκόσμιου Πόλεμου. Τους φαλαγγίτες εντός Ισπανίας υποστηρίζουν ανοιχτά η Αριστοκρατία, οι μεγαλοαστοί, οι μεγαλογαιοκτήμονες και φυσικά η Καθολική εκκλησία. Συνάμα, δέχτηκαν την ανοιχτή συνδρομή της φασιστικής Ιταλίας του Μουσολίνι και της ναζιστικής Γερμανίας του Χίτλερ, οι οποίοι τους προμήθευαν δίχως φειδώ με πολεμοφόδια, ανθρώπινο δυναμικό και συμμετοχή σε επιχειρήσεις, όπως ο βομβαρδισμός της Γκουέρνικα (Γκερνίκα) απ’ τα γερμανικά βομβαρδιστικά.

Το δημοκρατικό στρατόπεδο αποτελείται από σοσιαλιστές, δημοκράτες, αναρχικούς, αριστερούς κ.λ.π. Η έλλειψη συνοχής και τα διαφορετικά στρατηγικά σχέδια θα έχουν τελικά τραγικές συνέπειες. Ως εξωτερική βοήθεια θα σχηματιστούν οι περίφημες Διεθνείς Ταξιαρχίες από εθελοντές που συνέτρεξαν απ’ όλο τον κόσμο για να υπερασπιστούν την Ισπανική δημοκρατία. Ωστόσο, σε επίπεδο υλικού και εφοδίων μονάχα η Σοβιετική Ένωση θα στέλνει κάποια κι αυτά επιλεκτικά για να μη φτάνουν στα χέρια των Αναρχικών ή αριστερών που δεν ήταν πιστοί στη Μόσχα. Το γεγονός θα έχει αποτέλεσμα την απότομη διεύρυνση της πολιτικής επιρροής του Κ.Κ.Ι, το οποίο ήταν σχεδόν ανύπαρκτο πριν τον εμφύλιο, ενώ κατά τη διάρκειά του θα διαδραματίσει ρόλο τουλάχιστον αμφιλεγόμενο.

Στη Βαρκελώνη όπου το εργατικό κίνημα ήταν δυνατό και με την πλειοψηφία να συσπειρώνεται γύρω απ’ τους αναρχικούς, το στρατιωτικό πραξικόπημα ξέσπασε στις 19 Ιούλη, όμως συνετρίβη εν τη γέννεση του. Ο Ντουρρούτι έλαβε μέρος στις μάχες αν και μόλις είχε εγχειριστεί, ωστόσο έχασε στη μάχη τον αγαπημένο του σύντροφο Ασκάσο. Δε συμβαίνει όμως το ίδιο και σε άλλες περιοχές της Ισπανίας. Ακόμα χειρότερα, σε ένα πραξικόπημα που αρχικά φαίνονταν πως θα αντιμετωπιστεί εύκολα, λόγω της ολιγωρίας της κεντρικής κυβέρνησης, ο Φράνκο κατόρθωσε να περάσει στρατεύματα από το Ισπανικό Μαρόκο στην Ισπανία.

ΙΣΠΑΝ ΕΜΦΥΛΙΟΣ-1                                      Η Δράση του Μποεναβαντούρα Ντουρρούτι στον Ισπανικό Εμφύλιο

Μετά την αντιμετώπιση του πραξικοπήματος η Βαρκελώνη και η Καταλονία ζούσαν επαναστατικές στιγμές. Οι εργάτες ανέλαβαν τη διαχείριση αρκετών εργοστασίων και υπηρεσιών, ενώ παρόμοιες προσπάθειες κολεκτιβίστικης διαχείρισης εμφανίστηκαν και στην ύπαιθρο. Οι ένοπλες εργατικές πολιτοφυλακές (POUM, Αναρχικοί) ανέλαβαν την υπεράσπιση της πόλης και της συντριβής του φασισμού,

Ο Ντουρρούτι συγκρότησε την περίφημη ταξιαρχία που πήρε το όνομά του κι έφυγε για το μέτωπο της Αραγωνίας. Εκεί απελευθέρωσε την επαρχία από τη φασιστική απειλή και διέσωσε τις αγροτικές κολεκτίβες και στη συνέχεια κατέλαβε τη Σαραγόσα.

Η Υπεράσπιση της Μαδρίτης

Ωστόσο εντελώς διαφορετική ήταν η εικόνα στην πρωτεύουσα της χώρας Μαδρίτη. Εκεί οι δυνάμεις των αναρχικών, ήταν εμφανώς υποδεέστερες και του POUM έως ανύπαρκτες. Αντίθετα είχαν κερδίσει έδαφος το Κ.Κ.Ι βοηθούμενο κι από τις Διεθνείς Ταξιαρχίες. Γενικότερα το σύνολο των υπερασπιστών της πόλης αποτελούνταν κυρίως από κακά εξοπλισμένους εργάτες.

Στον αντίποδα, ο Φράνκο άρχισε να πολιορκεί την πόλη στις αρχές Νοέμβρη με τέσσερις φάλαγγες επαγγελματιών στρατιωτών, επανδρωμένες από άντρες της Λεγεώνας των Ξένων και Μαυριτανούς στρατιώτες. Επιπλέον, είχε την αρωγή των Γερμανικών και Ιταλικών βομβαρδιστικών και τα ναζιστικά στρατεύματα της Λεγεώνας Κόνδωρ. Τέλος, εντός της πόλης υπήρχε η γνωστή “Πέμπτη Φάλαγγα”, αποτελούμενη από φασίστες που έκαναν δολιοφθορές και χτυπούσαν από τα νότα τους ηρωικούς υπερασπιστές (από αυτό έχει προκύψει κι ο συχνά χρησιμοποιούμενος στην πολιτική, όρος “Πεμπτοφαλαγγίτης”, που αφορά τον εσωτερικό και προβοκατόρικο “εχθρό”).

Ο Ντουρρούτι διαβλέποντας τον κίνδυνο της πτώσης της Μαδρίτης, άφησε το μέτωπο της Αραγωνίας και με ένα μέρος της ταξιαρχίας του, έσπευσε για την υπεράσπιση της πρωτεύουσας. Η άφιξή του σκόρπισε ενθουσιασμό κι αναπτέρωσε το ηθικό των αμυνόμενων, αποτρέποντας έτσι την εύκολη κατάληψη της πόλης.

Ωστόσο, στις 20 Νοέμβρη συνέβη το αναπάντεχο! Κάτω από αδιευκρίνιστες συνθήκες, ο Ντουρρούτι χτυπήθηκε θανάσιμα! Οι εκδοχές για τις συνθήκες διαφορετικές και αντικρουόμενες. Κάποιοι καταμαρτυρούν αυτοτραυματισμό, άλλοι το αποδίδουν σε δολοφονία από εσωτερικούς πολιτικούς αντιπάλους που δεν ήθελαν να ανέβει το κύρος των αναρχικών κι άλλοι σε αδέσποτη σφαίρα. Όποια κι αν είναι η αλήθεια, το αποτέλεσμα για το ηθικό των αναρχικών, αλλά και γενικότερα των αμυνόμενων υπήρξε ολέθριο και μη αναστρέψιμο.

Η σορός του αναρχικού ηγέτη μεταφέρθηκε στη Βαρκελώνη, όπου δεκάδες χιλιάδες κόσμου τον συνόδευσαν από το κτίριο της CNT στο νεκροταφείο. Η πόλη είχε χάσει τον ήρωά της.

Αντί επιλόγου, πρέπει να διασαφηνίσουμε πως σε αντίθεση με άλλους αναρχικούς ηγέτες όπως για παράδειγμα ο Γκ. Ολιβέρ και η Φ. Μοντσένυ, που παραβιάζοντας τις βασικότερες αρχές της ιδεολογίας τους έγιναν υπουργοί της τοπικής κυβέρνησης της Καταλανίας, ο Ντουρρούτι επέλεξε το πεδίο της πρώτης γραμμής μετώπου. Δήλωνε πάντα αναρχικός, όμως η ευφυΐα κι η εμπειρία του, γρήγορα τον δίδαξαν τη σημασία της πειθαρχίας ώστε να είναι αποτελεσματική η ταξιαρχία που ηγούνταν, έστω κι αν ιδανικά προτιμούσε αυτή να εκδηλώνεται ως αυτοπειθαρχεία.

Τέλος, επισημαίνουμε πως με τη δράση του συγκαταλέγεται αυτοδίκαια μεταξύ των κορυφαίων Επαναστατών του 20ου αιώνα, που οραματίζονταν έναν κόσμο που δε θα υπάρχει εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο.

ΠΗΓΕΣ

  1. Φόρος τιμής στην Καταλωνία/Τζ. Όργουελ,/εκδ. Ελεύθεροσ Τύπος
  2. Το σύντομο καλοκαίρι της Αναρχίας/ Χ. Εντσεσμέργκερ/εκδ. Οδυσσέας
  3. Η Ισπανική Επανάσταση του 1936. Ένας κριτικός απολογισμός/Μάρραιη Μπούτσκιν/εκδ. Ελεύθερος Τύπος