Skip to content

29 Μάη 1453: Άλωση της Κωνσταντινούπολης

29/05/2016

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Να διασαφηνίσουμε εξ’ αρχής πως η συγκεκριμένη προσπάθεια αποτελεί μια συνοπτική προσπάθεια καταγραφής σημαντικών-κυρίως στρατιωτικών- γεγονότων που προηγήθηκαν και οδήγησαν στην άλωση κι όχι μια συνολικότερη ανάλυση, η οποία θα προϋπόθετε μια μακρά και πολυεπίπεδη εργασία. Μια τέτοια προσπάθεια, θα όφειλε να συμπεριλάβει παραμέτρους οικονομικές, κοινωνικές, ανάδειξη ενδοβυζαντινών διενέξεων όπως αυτή μεταξύ ενωτικών κι ανθενωτικών και πολλά άλλα. Όπως και να ‘χει οι συνέπειεςτου ιστορικού γεγονότος, έχουν συνδεθεί κυρίως με την Ελλάδα, όμως δεν περιορίζονται σ’ αυτήν. Η άλωση της Κωνσταντινούπολης μπορούμε να πούμε πως επηρέασε γενικότερα την Ευρώπη.

ΚΩΝ-4

Βέβαια, μπορεί κάποιος να μας καταλογίσει κι όχι άδικα, πως η ματιά κι η οπτική μας είναι ευρωκεντρική, γεγονός που δεν μπορούμε να αρνηθούμε. Εξάλλου, έχουμε επαναλλάβει πως ο ορισμός του Πωλ Βαλερύ για την Ευρώπη, τον οποίο αποδέχονται κι υιοθετούν πολλοί μεγάλοι ιστορικοί του 20ου αιώνα, βασίζεται σε τρεις πυλώνες: α) Αρχαία Ελληνική σκέψη, β) Αρχαίος Ρωμαϊκός νόμος, γ) Χριστιανική πνευματικότητα.

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Την συγκεκριμένη ημέρα λαμβάνει χώρα η άλωση της Κωνσταντινούπολης, η οποία συμβολίζει και το ιστορικό τέλος της χιλιόχρονης Βυζαντινής αυτοκρατορίας. Βέβαια, η παρακμή είχε επέλθει πολύ νωρίτερα με την απώλεια όλων σχεδόν των βυζαντινών επαρχειών, με εξαίρεση κάποιες γεωγραφικά περιορισμένες περιοχές όπως το δεσποτάτο του Μυστρά. Αν η ήττα του Βυζαντινού στρατού το 1071, στη μάχη του Μάτζικερτ από τους Σελτζούκους, συμβολίζει την γειτνίαση της Ελλάδας και συνεπώς της Ευρώπης με κάποιο τούρκικο φύλο, αντίστοιχα η άλωση σηματοδοτεί το οριστικό πέρασμα των Οθωμανών Τούρκων σε ευρωπαϊκά εδάφη. Έκτοτε και για αρκετούς αιώνες θα επεκτείνουν τις κατακτήσεις, και θα εδραιώσουν την παρουσία τους, κυρίως στα Βαλκάνια. Το οθωμανικό αήττητο, θα αμφισβητηθεί πρώτη φορά σοβαρά, με την καταστροφή του στόλου τους από συνασπισμό δυτικοευρωπαϊκών κρατών, στη ναυμαχία της Ναυπάκτου το 1571. Ωστόσο, το γεγονός με τις μεγαλύτερες γεωστρατηγικές συνέπεις, καθώς σηματοδοτεί το πέρας της περαιτέρω οθωμανικής εξάπλωσης στην κεντρική Ευρώπη, είναι η αποτυχία κατάληψης της Βιέννης το 1683, μιας και η πολυπόθητη πόλη σώθηκε κυριολεκτικά την τελευταία στιγμή.

ΟΙ ΑΜΕΤΡΗΤΕΣ ΠΟΛΙΟΡΚΙΕΣ ΚΑΙ Η ΠΡΩΤΗ ΑΛΩΣΗ

Επιστρέφοντας στη Βυζαντινή αυτοκρατορία, πρέπει να επισημάνουμε, πως ενώ στην ακμή της αποτελούσε ένα πολύχρωμο μωσαϊκό λαών, όσο συρρικνώνονταν αναδεικνύονταν το ελληνικό στοιχείο ως κυρίαρχο. Επιπλέον, η πρωτεύουσα της Κωνσταντινούπολη ήταν μητροπολιτικό κέντρο της εποχής και λόγω της θέσης της, αποτελούσε σταυροδρόμι μεταξύ ανατολής και δύσης. Η πόλη, χάρη στην πανίσχυρη περιτείχησή της θεωρούνταν απόρθητη κι είχε αντάξει αμέτρητες πολιορκίες. Ενδεικτικά αναφέρουμε κάποιους αντίπαλους που είχαν καταλάβει τη σημασία της και προχώρησαν σε πολιορκία: Βούλγαροι, Σλάβοι, Βαράγγοι, Πέρσες, Άραβες (3 πολιορκίες). Ωστόσο, ότι δεν κατάφεραν οι προηγούμενοι, το διέπραξαν οι σταυροφόροι, με ανυπολόγιστες και καταστροφικές συνέπειες, κατά την 4η σταυροφορία το 1204. Μπορεί την αφορμή να έδωσαν οι ενδοβυζαντινές δυναστικές έριδες, όμως οι λεηλασίες και η ληστρική συμπεριφορά των σταυροφόρων, καταγράφηκαν με τόση ένταση στο λαό που έκτοτε, ήταν περισσότερο επιφυλακτικός με τους δυτικούς απ’ ότι με τους Οθωμανούς, ενώ διογκώθηκε το ανθενωτικό και αντιλατινικό μένος. Η πόλη ουδέποτε συνήλθε από το προηγούμενο γεγονός.

ΚΩΝ-2

ΤΑ ΟΘΩΜΑΝΙΚΑ ΠΡΟΕΟΡΤΙΑ

Οι διαθέσεις των Οθωμανών είχαν φανεί νωρίτερα με διάφορα επεισόδια, όμως το κυριότερο γεγονός υπήρξε η πολιορκία του σουλτάνου Βαγιαζήτ. Στη συγκεκριμένη πολιορκία, παρά το γεγονός πως υπήρξε κινητοποίηση των δυτικών προς βοήθεια, ο οθωμανικός στρατός συνέτριψε τη δυτική ιπποσύνη στη μάχη της Νικόπολης. Η σφαγή της θεωρητικά ανίκητης ιπποσύνης, έκανε τους δυτικούς ιδιαίτερα επιφυλακτικούς σε παρόμοιες πρωτοβουλίες. Στη συνέχεια, η Κωνσταντινούπολη σώθηκε από έναν απρόσμενο “σύμμαχο” που άκουγε στο όνομα Ταμερλάνος κι έδωσε προσωρινή παράταση ζωής μισού αιώνα. Ο τελευταίος, σκληρός κι αδίστακτος στρατηλάτης, είχε νικήσει κάποιους από τους ισχυρότερους αντιπάλους της εποχής του όπως οι Μαμελούκοι Τούρκοι και οι Μογγόλοι του χανάτου της Χρυσής ορδής. Όταν εισέβαλε στα εδάφη των Οθωμανών, ο Βαγιαζήτ υποχρεώθηκε να λύσει την πολιορκία και να τον αντιμετωπίσει στην μάχη της Άγκυρας το 1402. Η αναμέτρηση των δύο ισχυρότερων στραστών της εποχής, ανάδειξε νικητή τον Ταμερλάνο ενώ ο Βαγιαζήτ συνελήφθη ζωντανός και λίγο αργότερα πέθανε. Ωστόσο, ενώ η αυτοκρατορία του Ταμερλάνου, διαλύθηκε μετά το θάνατό του, οι Οθωμανοί επέδειξαν ανθεκτικότητα και οι προσπάθειες ειρήνευσης των Βυζαντινών με τους διαδόχους του Βαγιαζήτ αποδείχτηκαν θνησιγενείς.

Η ΠΟΛΙΟΡΚΙΑ ΚΑΙ Η ΑΛΩΣΗ

Φτάνοντας λοιπόν την εποχή της άλωσης, η Βυζαντινή αυτοκρατορία αποτελεί τη σκιά του ένδοξου παρελθόντος της, ενώ η Οθωμανική βρίσκεται σε διαρκή άνοδο και γεμάτη δυναμισμό. Οι απέλπιδες προσπάθειες του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου Παλαιολόγου για βοήθεια από τη δύση, είχαν μηδαμινά αποτελέσματα, με εξαίρεση τον Γενουάτη Ιουστινιάνη που έσπευσε για βοήθεια, αλλά με μικρές δυνάμεις. Ωστόσο, ο τελευταίος αναδείχτηκε σε στυλοβάτη της άμυνας σε όλη την πολιορκία και ο θανάσιμος τραυματισμός του στη μάχη, επέφερε την πτώση του ηθικού στους ήδη καταπονιμένους Βυζαντινούς. Αντίθετα, ο Μωάμεθ ο πορθητής, είχε αμέτρητες εφεδρείες, συγκριτικά με τους αριθμητικά λίγους αντιπάλους του. Επίσης, είχε την οικονομική άνεση να αγοράζει την πλέον σύγχρονη πολεμική τεχνολογία της εποχής του ,όπως τα κανόνια του Ούγγρου Ουρβανού. Ο τελευταίος, ελάχιστα ικανοποιημένος από τα χρήματα που μπορούσαν να διαθέσουν οι Βυζαντινοί, κατέφυγε τελικά στους αντιπάλους τους, λόγω πλουσιοπάροχης αμοιβής. Στο εξής τα τα βυζαντινά τείχη καθίστανται ευπρόσβλητα όσο ποτέ πριν. Κυρίως όμως, ο νεαρός και φιλόδοξος σουλτάνος κάθε άλλο παρά ένας απλός βάρβαρος ήταν, όπως απλουστευτικά παρουσιάζεται από τμήμα της βιβλιογραφίας. Η ευφυία δεν του έλειπε κι αυτό αποδείχτηκε τόσο πριν, όσο και μετά την άλωση. Απόδειξη για το προηγούμενο δεν αποτελεί μονάχα το στρατήγημα μεταφοράς των πλοίων του δια ξηράς, με το οποίο ξεπέρασε την αλυσίδα που προστάτευε τον Κεράτιο κόλπο κι έτσι ο ναυτικός αποκλεισμός της Κωνσταντινούπολης κατέστη ασφυκτικός. Η ιδιαίτερη αντιμετώπιση που επιφύλαξε για την Κωνσταντινούπολη, συγκριτικά με τους αμείλικτους κανόνες που αντιμετώπιζαν όσες πόλεις δεν παραδίδονταν, η επιλογή ορκομωσίας του Σχολάριου ως νέου πατριάρχη ένα χρόνο μετά την άλωση, ώστε να ελέγχει το χριστιανικό στοιχείο και άλλες επιλογές, αποδεικνύουν πως είχε βαθιά κατανόηση του ειδικού βάρους της πόλης που κατέλαβε.

ΚΩΝ-3

ΟΙ ΕΥΡΥΤΕΡΕΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

Αναμφισβήτητα, η άλωση εμπεριέχει κι αντανακλά συμβολισμούς για την Ελλάδα και την Ευρώπη. Ωστόσο, πρέπει να διαχωρίσουμε τους συμβολισμούς από τις πραγματικές συνέπειες, μιας κι οι τελευταίες αποτελούν προϊόν μακροχρόνιων διεργασιών, που στην πραγματικότητα δεν περιορίζονται στην΄κατάληψη της πόλης από του Οθωμανούς. Η παρακμή της βυζαντινής αυτοκρατορίας είχε ξεκινήσει αιώνες νωρίτερα. Η σημασία αρχικά της αραβικής εξάπλωσης κι αργότερα της οθωμανικής, μπορούμε να πούμε πως συνέβαλε στην εδραίωση μιας ευρωπαϊκής ταυτότητας, μέσω του ετροκαθορισμού. Οι επαφές των ευρωπαίων με το ξένο και το διαφορετικό, τους στρέφει στο να αναζητήσουν τα δικά τους κοινά σημεία επαφής, πέρα κι έξω απ’ τους στενούς ορίζοντες της κατακερματισμένης φεουδαρχικής Ευρώπης του μεσαίωνα. Η απώλεια του ανατολικού πυλώνα, είναι συνάμα κι απώλεια του αναχώματος απέναντι στο ξένο που εισβάλει ορμητικά. Τον 15ο αιώνα, στην μία άκρη της ηπείρου έχουμε την εκδίωξη ενός αξιόλογου αρβικού πολιτισμού από την ισπανική χερσόνησο. Αντίθετα στην άλλη άκρη, προβάλει μια νέα απειλή, που για αιώνες θα αποτελεί κίνδυνο. Ωστόσο, θα μπαίναμε σε βαθιά νερά για τις δυνατότητες της συγκεκριμένης παρουσίασης, αν προσπαθούσαμε να εμβαθύνουμε στα εσωτερικά της μακραίωνης και πολυσυλλεκτικής οθωμανικής αυτοκρατορίας. Το βέβαιο είναι πως η Κωνσταντινούπολη δεν έπεσε λόγω της Κεκρόπορτας, όπως θέλει ο θρύλος, αλλά οι εσωτερικές εγγενείς αντιφάσεις της αυτοκρατορίας είναι αυτές που την οδήγησαν στο μαρασμό και την παρακμή. Κατά τη διάρκεια της πολιορκίας, είχε απομείνει μονάχα η Κωνσταντινούπολη ως σκιά της παλιάς της αίγλης. Με αυτήν την έννοια, το τέλος έμοιαζε προδιαγραμμένο και ζήτημα χρόνου.

ΠΗΓΕΣ

Η Ιστορία της ανθρωπότητας/ time life books

Οι Ευρωπαίοι/Αρβελέρ-Ayamard/εκδ. Σαβάλας

Το Ελληνικό έθνος/Ν. Σβορώνος

Advertisements
Σχολιάστε

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: