Skip to content

6 ΜΑΧΕΣ ΠΟΥ ΚΑΘΟΡΙΣΑΝ ΤΗΝ ΠΟΡΕΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΜΟΡΦΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΟΠΩΣ ΤΗΝ ΞΕΡΟΥΜΕ ΣΗΜΕΡΑ (ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ)

03/02/2016

6ΜΑΧΕΣ ΠΟΥ ΚΑΘΟΡΙΣΑΝ ΤΗΝ ΠΟΡΕΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΜΟΡΦΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΟΠΩΣ ΤΗΝ ΞΕΡΟΥΜΕ ΣΗΜΕΡΑ (ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Όπως έχουμε θίξει και σε άλλα κείμενα στο συγκεκριμένο blog η Ευρώπη κατέχει μια ιδιαιτερότητα συγκριτικά με άλλες ηπείρους, όπως για παράδειγμα η Αφρική, η Αμερική ή η Αυστραλία. Η ιδιαιτερότητα αυτή έγκειται στο γεγονός πως ενώ για τις ηπείρους που αναφέραμε είναι τα γεωγραφικά σύνορα κατά κύριο λόγο, αυτά που τις οριοθετούν και τις ορίζουν, δεν συμβαίνει το ίδιο και για την Ευρώπη. Όπως υποστηρίζει η γεωγράφος Λίλα Λεοντίδου στο έργο της Η αγεωγράφητη χώρα, τα σύνορα της Ευρώπης δεν υπήρξαν ουδέποτε σταθερά από την αρχαιότητα μέχρι τις μέρες μας, με αποτέλεσμα το κέντρο βάρους της συχνά να μετατοπίζεται. Έτσι, ενώ στην αρχαιότητα η Ευρώπη προσδιορίζονταν γύρω από τη μεσογειακή λεκάνη, κάτω από συγκεκριμένες ιστορικές εξελίξεις μετατοπίζεται σιγά σιγά προς τη Δυτική και Κεντρική ζώνη. Παράλληλα μ’ αυτή τη διαδικασία ή σωστότερα αποτέλεσμα αυτής ήταν κάποιες νέες περιοχές να εντάσσονται στην ήπειρο και κάποιες άλλες που αποτελούσαν αναπόσπαστο τμήμα της -π.χ Μικρά Ασία να αποκλείονται. Για τη γνωστή γεωγράφο λοιπόν, η Ευρώπη αποτελεί κυρίως μόρφωμα που προσδιορίζεται από τα κοινά πολιτισμικά χαρακτηρηστικά, τα οποία διαμορφώθηκαν με το πέρασμα των αιώνων, ενώ οι Ευρωπαίοι άρχισαν να συνειδητοποιούν την κοινή κληρονομιά τους κυρίως μετά την έλευση του Ισλάμ, η οποία λειτούργησε ετεροκαθοριστικά και συνέβαλε στην ιδέα μιας πρώτης χαρτογράφησης της ηπείρου. (Ε. Hobsbawm/ Για την ιστορία).

europe-map

Ποια όμως είναι αυτά τα πολιτισμικά χαρακτηρηστικά που διακρίνουν τους Ευρωπαίους; Σύμφωνα λοιπόν με τον Πωλ Βαλερύ, ο Ευρωπαϊκός πολιτισμός εδράζεται σε τρεις βασικούς πυλώνες: την αρχαία Ελληνική σκέψη που θεμελίωσε τον ορθολογισμό, τον Ρωμαϊκό νόμο και τέλος, την Χριστιανική πνευματικότητα (Αρβελερ-Ayamard/ Οι Ευρωπαίοι). Ευνόητα για τους δύο πρώτους, η συμβολή πιστώνεται στον αρχαίο Ελληνικό και τον Ρωμαϊκό πολιτισμό που άφησαν μια ανεκτίμητη κληρονομιά, η οποία επιβίωσε στην πορεία των αιώνων και σε ιστορικές περιόδους που δεν ήταν πάντα ευνοϊκές, ενώ η διάδοση του χριστιανισμού από τα χρόνια της ύστερης αρχαιότητας κι έπειτα έμελε να αποτελέσει την κυρίαρχη θρησκεία της Ευρώπης με συνεχή διάδοση στα χρόνια του Μεσαίωνα.

Λαμβάνωντας υπ’ όψη λοιπόν την ιδιαιτερότητα και τα συφκεκριμένα χαρακτηρηστικά που μόλις περιγράψαμε, θα περάσουμε στην περιγραφή έξι καθοριστικών μαχών, προσπαθώντας να εντοπίσουμε τη σημασία της καθεμιας στην διαμόρφωση του Ευρωπαϊκού Πολιτισμού με το πέρασμα των αιώνων από την αρχαιότητα ως τις μέρες μας.

ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ

  1. Μάχη των Πλαταιών 479 π.Χ.

    Αντίπαλοι: Συνασπισμός Ελληνικών πόλεων κρατών-Πέρσικη Αυτοκρατορία

ΠΛΑΤΑΙΕΣ

Αναπαράσταση Ελληνικής φάλλαγγας στη μάχη των Πλαταιών

         Πρόκειται για τη σημαντικότερη μάχη των Μηδικών πολέμων και μιας μακροχρόνιας εχθρότητας μεταξύ Ελληνικών πόλεων-κρατών και της Πέρσικης αυτοκρατορίας, η οποία ήταν η μεγαλύτερη που γνώρισε μέχρι τότε η ανθρωπότητα. Συνήθως, όταν μας έρχεται στο νου η πέρσικη αυτοκρατορία της δυναστείας των Αχαιμενιδών, λανθασμένα την ταυτίζουμε με βάρβαρους και απολίτιστους λαούς. Η πραγματικότητα όμως είναι διαφορετική. Οι Πέρσες είχαν καταφέρει να δημιουργήσουν μια τεράστια σε έκταση και πληθυσμό αυτοκρατορία στην Ασία με λαμπρό πολιτισμό, παρά τις τεράστιες διαφορές του με τον Ελληνικό.

Στην μάχη των Πλαταιών αντιπαρατάχθηκαν ο συνασπισμός των Ελληνικών πόλεων κρατών ενάντια σε τριπλάσιο σε αριθμό στρατό των Περσών (οι πηγές βασίζονται κυρίως στον Ηρόδοτο). Παρά την αριθμητική υστέρηση, οι Έλληνες, με ηγέτιδες δυνάμεις την Σπάρτη και την Αθήνα, συνέτριψαν τους Πέρσες, διαλύοντας οριστικά τις βλέψεις των τελευταίων για επέκταση πέρα από την Ασία.

Γιατί όμως μια τόσο μακρυνή στο χρόνο μάχη μπορεί να έχει σημασία για την πορεία και τη διαμόρφωση του Ευρωπαϊκού πολιτισμού; Ο λόγος συνίσταται στο γεγος τόσο διαφορετικού όπως ο πέρσικος πολιτισμός στα εδάφη της Ευρώπης. Μόνο υποθέσεις μπορούμε να κάνουμε για το πως θα ήταν η Ευρώπη εάν οι Πέρσες κατάφερναν να επιβάλουν το πολιτισμό τους με ότι αυτό συνεπάγεται σε ήθη, έθιμα, παιδεία, τρόπο σκέψης κ.ο.κ. στην Ευρώπη. Γεγονός αποτελεί πως η απόκρουση της πέρσικης επεκτατικότητας, σταμάτησε συνάμα και την επιβολή ενός ανάλογου πολιτισμού στην Ευρώπη. Συνάμα, επέτρεψε τη συνέχιση του ελληνικού τρόπου σκέψης κι αργότερα χάρη στην επεκτατική εκστρατεία των Μακεδόνων και άλλων ελληνικών στρατευμάτων υπό τον Αλέξανδρο στην Περσία, επέφερε την έλευση της ελληνιστικής περιόδου με διάδοση του Ελληνικού πολιτισμού στην Ασία, την Αίγυπτο κι αλλού.

  1. Μάχη των Καταλανικών πεδίων ή Μάχη των Εθνών 451 μ.Χ

    Αντίπαλοι: Ρωμαίοι και σύμμαχοι-Ούννοι και σύμμαχοι

Οι Ούννοι στη μάχη των Εθνων

Ζωγραφική αναπαράσταση των Ούννων στηυ μάχη των Εθνών

Η συγκεκριμένη μάχη πήρε το πρώτο της όνομα από το έδαφος της Γαλλίας όπου και διεξήχθη και το δεύτερο λόγω της πληθώρας συμμαχικών λαών που πολέμησαν στο πλευρό και των δύο μεγάλων αντιμαχόμενων. Στην πραγματικότητα πρόκειται για την τελευταία μεγάλη στρατιωτική επιτυχία της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας υπό τον στρατηγό Αέτιο, καθώς κατόρθωσε να αναχαιτίσει τους Ούννους του Ατίλλα, οι οποίοι εισβάλοντας από την Ασία, είχαν καταστεί πραγματική μάστιγα με τις αστραπιαίες επιδρομές τους  στα ευρωπαϊκά εδάφη. Αποτέλεσμα των επιδρομών αυτών ήταν αρκετά γερμανικά φύλα να ανζητήσουν προστασία στα ρωμαϊκά εδάφη, πιεζόμενα από τους Ούννους και σε αρκετές περιπτώσεις να εγκατασταθούν σε εδάφη της Ρωμαικής αυτοκρατορίας ως Φοιδεράτοι (ομόσπονδοι). Η Ρώμη είχε ήδη μπει σε περίοδο παρακμής, γεγονός που μαρτυρά και το ότι πρωταγωνιστές στην μάχη δεν ήταν οι πάλαι ποτέ ασυναγώνιστες ρωμαϊκές λεγεώνες, αλλά γερμανικά φύλα των οποίων την αρωγή ζήτησε η αυτοκρατορία έναντι ανταλλαγμάτων (Αρβελέρ-Ayamard/ Οι Ευρωπαίοι).

Παρόλα αυτά, χάρη και στην χαρισματική προσωπικότητα του Αέτιου, οι Ρωμαίοι καταγάγουν σημαντική νίκη επί των αήττητων μέχρι τότε Ούννων του Ατίλλα και των συμμάχων του, αναγκάζοντάς τον σε οπισθοχώρηση (φήμες θέλουν πως ο ηγέτης των Ούννων έφτασε στα πρόθυρα της αυτοκτονίας, λόγω της ταπείνωσης που ένιωσε), κατά την οποία ξέσπασε την οργή του σκορπίζωντας τον όλεθρο από τις περιοχές που περνούσε και φτάνοντας μέχρι κι έξω από την Ρώμη. Μια δύσκολα διασταυρώσιμη θεωρία και εγγύτερα στα όρια του μύθου, θέλει τον Πάπα να κατευνάζει την οργή του Ατίλλα με μόνο όπλο το διάλογο!

Γιατί μπορεί να έχει σημασία η συγκεκριμένη μάχη για τον Ευρωπαϊκό πολιτισμό; Γιατί ενδεχόμενη ήττα των Ρωμαίων πιθανά να επέσπευδε και να επέφερε το ολοσχερές τέλος της δυτικής ρωμαϊκής αυτοκρατορίας από ένα καθαρά νομαδικό φύλο προερχόμενο από την Ασία (γι’ αυτό οφείλουμε να το διακρίνουμε από τα γερμανικά φύλα, που εν πολλοίς υιοθέτησαν αρκετά από τα ρωμαϊκά έθιμα που βρήκαν), το οποίο σκόρπιζε τον όλεθρο και την καταστροφή, λαφυραγωγούσε κι άφηνε πίσω του στάχτες για να κατευθυνθεί στον επόμενο στόχο. Δηλαδή, μιλώντας πάντα στο πεδίο των υποθέσεων, ο σοβαρότερος κίνδυνος που αποφεύχθηκε ήταν η επιβολή μιας μιας βαθιάς ιστορικής τομής κι ένα εξίσου βαθύ πολιτισμικό πισωγύρισμα, λόγω της επικράτησης του άκρατου τρόμου από τους ασυγκράτητους νομάδες.

ΜΕΣΑΙΩΝΑΣ

  1. Μάχη του Πουατιέ 732 μ.Χ

    Αντίπαλοι: Φράγκοι-Άραβες

ΠΟΥΑΤΙΕ

Δυτικότροπη απεικόνιση της μάχης του Πουατιέ

Το Ισλάμ έχει προβάλει στο προσκήνιο της μεσαιωνικής ιστορίας και σε λίγους αιώνες έχει γναρίσει τεράστια εξάπλωση σε τρεις ηπείρους: Ασία, Βόρειο Αφρική και Ευρώπη (Ισπανία). Παρά την σημερινή παρακμή και την δαιμονοποίησή του από τη δύση, οφείλουμε να παραδεχτούμε πως στην περίοδο της ακμής του δημιούργησε αξιόλογο πολιτισμό και διακρίθηκε σε αρκετούς τομείς του πολιτισμού: Επιστήμες (ιατρική, οπτική, άλγεβρα), Αρχιτεκτονική, Μετάφραση και διάσωση του μεγαλύτερου μέρους της αρχαιοελληνικής γραμματείας στον Οίκο της Σοφίας στη Βαγδάτη κ.ο.κ.

Εξάλλου, όπως προαναφέραμε η εμφάνισή του, επέφερε στην Ευρώπη τη συνειδητοποίηση της κοινής πολιτισμικής κληρονομιάς και την ιδέα μιας χαρτογραφημένης πια ηπείρου (Hobsbawm/Για την Ιστορία).

Τον 8ο μ.Χ αιώνα, οι Άραβες έχουν γίνει κύριοι ολόκληρης της Ισπανίας κι αποφασίζουν να περάσουν τα Πηρυναία ώστε να επεκταθούν στη Γαλλία. Έτσι στο Πουατιέ έρχονται αντιμέτωποι δύο ισάριθμοι αριθμητικά στρατοί. Από τη μία το πεζικό των Φράγκων υπό τον Κάρολο Μαρτέλο (παππού του Καρλομάγνου), γνωστού κι ως “σφυροκόπου” κι από την άλλη το αραβικό ιππικό υπό τον Αμπντούλ Ραχμάν Ιμπίν Αλ Γκαφίκι. Παρά τη σφοδρότητα της σύγκρουσης, ο ηγέτης των Αράβων τραυματίζεται θανάσιμα, γεγονός που τους οδηγεί σε υποχώρηση.

Γιατί μπορεί να έχει σημασία η συγκεκριμένη μάχη για τον Ευρωπαϊκό πολιτισμό; Διότι σηματοδοτεί την οριστική αναχαίτιση και κατάληψη ευρωπαϊκών εδαφών από τους Άραβες. Έκτοτε δεν κατέλαβαν ευρωπαϊκά εδάφη και λίγους αιώνες αργότερα η Ισπανία θα ξαναπεράσει σε ευρωπαϊκά χέρια.

  1. Μάχη του Ματζικέρτ-1071 μ..Χ: Αντπαλοι: Βυζαντινός στρατός-Σελτζούκοι Τούρκοι
ΜΑΤΖΙΚΕΡΤ

Ζωφραφική απεικόνιση της μάχης του Ματζικέρτ

Πρόκειται για μια καθοριστική μάχη μεταξύ της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας υπό τον Αυτοκράτορα Ρωμανό τον Διογένη και της ανερχόμενης δύναμης των Σερλτζούκων Τούρκων υπό τον Αρπ Σαλάν. Αν και οι στρατοί υπολογίζονται ισάριθμοι, αποφασιστικό ρόλο στη μάχη φαίνεται να έπαιξαν αφενός η γνώση του εδάφους από τους Σελτζούκους κι αφετέρου η έλλειψη αφοσίωσης μέρους του Βυζαντινού στρατού στον αυτοκράτορα.Το αποτέλεσμα της μάχης ήταν μια συντριπτική νίκη υπέρ των Σελτζούκων, η αιχμαλωσία του Αυτοκράτορα και η καταβολή λύτρων και φόρου υποτέλειας

Γιατί μπορεί να έχει σημασία η συγκεκριμένη μάχη για τον Ευρωπαϊκό πολιτισμό; Γιατί από την μάχη αυτή κι έπειτα, η Βυζαντινή αυτοκρατορία και κατ’ επέκταση η ανατολική Ευρώπη θα έχουν μόνιμη απειλή στα σύνορά τους κάποιο τούρκικο φύλο που θα επωφθαλμιά την επέκταση στην Ευρώπη. Έκτοτε και μέχρι τις μέρες μας τα ανατολικά σύνορα της Ευρώπης θα συνορεύουν με κάποιο τούρκικο φύλο.

  1. Άλωση της Κωνσταντινούπολης 1453 μ.Χ.: Αντίπαλοι: Βυζάντιο-Οθωμανικός στρατός
ΑΛΩΣΗ

Η πολιορκία της Κωνσταντινούπολης από τους Οθωμανούς

Η Βυζαντινή αυτοκρατορία έχει περιέλθει σε πλήρη παρακμή, έχοντας χάσει όλα σχεδόν τα εδάφη της πλην του Μυστρά και της Κωνσταντινούπολης. Παρά το σχεδόν προδιαγεγραμμένο τέλος, ο Αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Παλαιολόγος αρνείται να παραδώσει την Πόλη στον Οθωμανό σουλτάνο Μωάμεθ τον πορθητή. Οι Βυζαντινοί προβάλουν ηρωική αντίσταση, αλλά η υπεροπλία δυνάμεων υπέρ των Τούρκων είναι συντριπτική. Έτσι στις 29 Μαϊου 1453, η μακροβιότερη αυτοκρατορία επί Ευρωπαϊκού εδάφους καταλύεται, περνώντας στα χέρια των Οθωμανών.

Γιατί μπορεί να έχει σημασία η συγκεκριμένη μάχη για τον Ευρωπαϊκό πολιτισμό; Οι Τούρκοι με την άλωση της Κωνσταντινούπολής εδραιώνονται στο Ευρωπαϊκό έδαφος και μάλιστα σε μια πόλη με τεράστια συμβολική και στρατηγική σημασία. Το γεγονός είχε τεράστιο αντίκτυπο στην υπόλοιπη Ευρώπη, καθώς συνειδητοποιεί την επερχόμενη απειλή με την απώλεια του ανατολικού χριστιανικού πυλώνα και σηματοδοτεί το τέλος της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και το οριστικό πέρασμα της περιοχής στο Ισλάμ.

ΝΕΟΙ ΧΡΟΝΟΙ 20ος αιώνας

  1. Μάχη του Στάλιγκραντ 1942-1943: Αντίπαλοι: Ναζιστική Γερμανία-Σοβιετική Ένωση
ΣΤΑΛΙΓΚΡ;ΑΝΤ

Φωτογραφία από τη μάχη του Στάλιγκραντ. Οι Σοβιετικοί υπερασπίζονται την πόλη τους από σπίτι σε σπίτι

Για τους νέους χρόνους θα μπορούσαμε να επιλέξουμε σίγουρα πολλές μεγάλες και σημαντικές μάχες. Ο λόγος που παρουσιάζουμε τη συγκεκριμένη έχει να κάνει με τη μεγαλύτερη απειλή ολοκληρωτισμού που γνώρισε ποτέ η Ευρώπη. Με την έναρξη του Β’ Παγκόσμιου Πόλεμου, η ναζιστική Γερμανία μοιάζει ασταμάτητη κι η καλοκουρδισμένη στρατιωτική της μηχανή καταλαμβάνει όλη σχεδόν την ηπειρωτική Ευρώπη. Το 1942 παραβιάζει το “Σύμφωνο μη επίθεσης” ή ¨Σύμφωνο Μολότοφ-Ρίμπεντροφ” (από τους υπουργούς εξωτερικών που το υπέγραψαν) κι επιτείθεται στη Σοβιετική Ένωση, θέτωντας σε εφαρμογή το Σχέδιο Μπαρμπαρόσα. Πραγματικά, στην αρχή καταγάγει αρκετές νίκες και θέτει υπό τον έλεγχο της αρκετές σοβιετικές επαρχίες, όπως την Ουκρανία.

Ωστόσο, οι Σοωβιετικοί έχοντας μεταφέρει στα ανατολικά, πέρα απ’ τα Ουράλια και την εμβέλεια των ναζί την πολεμική τους βιομηχανία αντιστέκονται και ετοιμάζονται για την μεγάλη αντεπίθεση.

Αυτή η αντίσταση πήρε τη συμβολικότερη και ουσιαστικότερη μορφή της στη μάχη του Στάλιγκραντ. Οι Σοβιετικοί υπερασπίζονται την πόλη από δρόμο σε δρόμο και από σπίτι σε σπίτι. Αποτέλεσμα αυτής της ανυποχώρητης αντίστασης και της αντεπίθεσης, υπήρξε τελικά η πρώτη μεγάλη ήττα των ναζί στον πόλεμο, οι οποίοι γνώρισαν πραγματική πανωλεθρεία.

Γιατί μπορεί να έχει σημασία η συγκεκριμένη μάχη για τον Ευρωπαϊκό πολιτισμό; Γιατί αυτή η νίκη έδειξε πως οι ναζί δεν είναι ανίκητοι, αναπτέρωσε το ηθικό των συμμάχων και σήμανε την αντεπίθεση που θα επέφερε το τέλος του “χιλιόχρονου Ράιχ”. Έτσι η Ευρώπη κατάφερε να διατηρήσει το δημοκρατικό της πρόσωπο ενάντια στα ολοκληρωτικά σχέδια των ναζί.

Advertisements
Σχολιάστε

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: