Skip to content

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΙΣ ΚΑΤΑΒΟΛΕΣ ΤΟΥ ΕΠΙΣΤΟΛΙΚΟΥ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΟΣ κ’ Η ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΣΤΟΝ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟ

30/11/2015

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΙΣ ΚΑΤΑΒΟΛΕΣ ΤΟΥ ΕΠΙΣΤΟΛΙΚΟΥ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΟΣ κ’ Η ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΣΤΟΝ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Ο ορθολογισμός του Καρτέσιου εξακολουθεί να κυριαρχεί στην εποχή των Φώτων

Ο ορθολογισμός του Καρτέσιου εξακολουθεί να κυριαρχεί στην εποχή των Φώτων

Όταν αναφερόμαστε στις ιστορικές καταβολές του Επιστολικού Μυθιστορήματος, οφείλουμε να επισημάνουμε πως οι απαρχές του εντοπίζονται στο πρώτο μισό του 18ου αιώνα (αιώνας του Διαφωτισμού), περίοδο κατά την οποία στην Πεζογραφία η μυθιστορηματική γραφή δεν έχει ακόμα διαμορφωθεί και δεν θεωρείται «εξευγενισμένο» λογοτεχνικό είδος. Ωστόσο κατά το δεύτερο μισό του ίδιου αιώνα, η ανάπτυξη του μυθιστορήματος αποτελεί την σημαντικότερη λογοτεχνική εξέλιξη με αποτέλεσμα στην ιστορική περίοδο το Επιστολικό Μυθιστόρημα «απογειώνεται» κι αποτελεί μία από τις σημαντικότερες εξελίξεις στο χώρο της Πεζογραφίας.

Εξάλλου, όσον αφορά το συγκεκριμένο είδος, αποτελεί προάγγελο της ανάπτυξης που θα γνωρίσει η αυτοβιογραφία και το αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα, κατέχει εξέχουσα θέση στη λογοτεχνική παραγωγή του 18ου αιώνα, ενώ εμφανίζεται μέσα από παιγνιώδεις μεταμφιέσεις όπως: παραμύθια, οδοιπορικά, απομνημονεύματα, αλληλογραφία.
ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ: Ο ΑΙΩΝΑΣ ΤΩΝ ΦΩΤΩΝ (1700-1800)

Από τις σημαντικότερες Ιστορικές εξελίξεις του 18ου αιώνα αποτελούν: α) η υποχώρηση παλιών ναυτικών δυνάμεων (Ισπανίας, Πορτογαλίας) και η ανάδειξη στη θέση τους νέων (Αγγλίας και Γαλλίας), β) η μεταβολή εσωτερικών ευρωπαϊκών ισορροπιών και ανάπτυξη δυνάμεων Πρωσίας και Ρωσίας, γ) η έντονη οικονομική δραστηριότητα (γεωργία, εμπόριο, βιομηχανία) και η δημογραφική έκρηξη χωρών Δυτικής Ευρώπης και ιδιαίτερα Γαλλίας, δ) η άνοδος της Αστικής τάξης και η διεκδίκηση από μέρους της πολιτικής και κοινωνικής εξουσίας, με παράλληλη κινητοποίηση (υποκίνηση) των αγροτών για εξάλειψη φεουδαρχικών καταλοίπων, ε) η εκμετάλλευση τεράστιων ακαλλιέργητων εκτάσεων και αποικιών (Εξαίρεση αποτελεί η Γαλλία κάτι που θα συμβάλει στην επερχόμενη Γαλλική Επανάσταση).

Εξάλλου, στην δεκετία του 1680, λαμβάνουν χώρα τρία αποσταθεροποιητικά γεγονότα: 1. Πολιορκία Βιέννης (1683) από τους Τούρκους. 2. Ανάκληση της ανεξιθρησκίας από το Λουδοβίκο ΙΔ’ στ η Γαλλία (1685). 3. Ένδοξη Επανάσταση στην Αγγλία (1678-1680). Τα τρία γεγονότα και η ανάγκη οικονομικής ανάπτυξης δημιουργούν την ιδέα και την ανάγκη αντικατάστασης των παλιών συστημάτων.

 

ΤΟ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ: 18ος ΑΙΩΝΑΣ, Η ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΤΟΥ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ Η

Καντ: ο Διαφωτισμός συνοψίζεται στο ρητό «τόλμα να γνωρίσεις»

Καντ: ο Διαφωτισμός συνοψίζεται στο ρητό «τόλμα να γνωρίσεις»

ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΟΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ.

Ο ορθολογισμός του Καρτέσιου εξακολουθεί να κυριαρχεί και εκτός από την ανάδειξη νέων εδαφών από το ανθρώπινο πνεύμα και την ανάδειξη του κριτικού πνεύματος, ο καρτεσιανισμός καλείται να επανεξετάσει πολιτικές, ηθικές και θρησκευτικές αρχές

Την πρώτη περίοδο μεταξύ 1680 έως 1750, η λογοτεχνία δεν έχει ακόμα αποσαφηνίσει τη θέση της στο σύνολο των γραμμάτων και ορίζεται από το γενικό τίτλο «καλά γράμματα».

Συγκεκριμένα, η παραπάνω χρονική περίοδος, είναι αυτή της εκκόλαψης του Διαφωτισμού. Αν και στη λογοτεχνία διαφαίνεται κάτι καινούριο αν και ακόμα διστάζει να αυτοπροσδιοριστεί με σαφήνεια.

 

ΤΟ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΚΑΙ Η ΣΥΝΔΕΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

Ο 18ος αιώνας είναι αυτός της φιλοσοφίας, η εποχή κατά την οποία θριαμβεύει η λογική και η κριτική σκέψη, αποτέλεσμα ανακατατάξεων εντός του ευρωπαϊκού χώρου.

Κοινωνικές ανισότητες, δημογραφική πίεση, ανεργία, οι απαρχές της βιομηχανικής επανάστασης και οι οικονομικές κρίσεις σε πολλές χώρες, δημιουργούν κλίμα δυσαρέσκειας σε όλες τις κοινωνικές τάξεις. Οι Ευρωπαίοι εκτός από αλλαγή των συνθηκών ζωής τους, ζητούν από πολιτικούς στοχαστές και φιλόσοφους ένα νέο τρόπο σκέψης.

Σημαντική θέση στη φιλοσοφία της εποχής κατέχει το πείραμα και η εμπειρία. Ενώ σύμφωνα με τον Καντ: ο Διαφωτισμός συνοψίζεται στο ρητό «τόλμα να γνωρίσεις»

ΟΙ ΠΟΙΚΙΛΕΣ ΕΚΦΑΝΕΙΣ ΤΟΥ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ
Ο Διαφωτισμός δεν έχει την ίδια σημασία σε όλη την Ευρώπη. Στάσεις ζωής, αξίες, πολιτισμικά πρότυπα είναι αρκετά ανομοιόμορφα
Κατά τον Καντ η εποχή συμβολίζει την ενηλικίωση του ανθρώπου.
Λέξεις κλειδιά της εποχής: Ευτυχία, ελευθερία, δράση, εκκοσμίκευση.

ΟΙ ΛΟΓΟΙ ΤΗΣ ΔΥΣΚΟΛΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΑΣ ΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΤΟΥ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΥ

Δυσκολίες ερμηνείας: α) Ο γεωγραφικός χώρος της εκδήλωσης του, β) Τα διαφορετικά Χρονικά όρια της εκδήλωσής του, γ) Η θέση της λογοτεχνίας στην εποχή που εξετάζουμε.

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΤΕΡΑ
α) στον γεωγραφικό χώρο, προβάδισμα αποκτούν οι χώρες της Β.Δ Ευρώπης: Αγγλία (οικονομία-πολιτική), Ολλανδία (φιλοσοφία-επιστήμες), Γαλλία-Ιταλία (γράμματα-τέχνες)
ΑΝΤΙΘΕΤΑ: Η Αυστρία εξακολουθεί να παραμένει φιμωμένη. Στην Ισπανία των Βουρβώνων παρατηρείται μαρασμός. Η Πορτογαλία έχει περιπέσει σε πνευματικό λήθαργο. Στην Ρωσία παρατηρείται η αργοπορημένη καρποφορία των μεταρρυθμίσεων του Μ. Πέτρου. Στην Πολωνία λαμβάνει χώρα η αργοπορημένη αφύπνιση, μετά τον τριπλό διαμελισμό της. Η Βοημία, όπως ακριβώς και η Αυστρία, παραμένει φιμωμένη από τους Αψβούργους. Στην Τσεχία η Αναγέννηση θα έλθει κατά το 2ο μισό του αιώνα. Τέλος, Ούγγροι, Σέρβοι, Ρουμάνοι, Έλληνες παρουσιάζουν καθυστέρηση λόγω της οθωμανικής κυριαρχίας.
Ωστόσο, στα κράτη που καθυστερούν, ανιχνεύονται σε ποικίλες μορφές, πνευματικές τάσεις συγγενικές με τον Διαφωτισμό των προηγμένων χωρών. Η διάδοση του γραπτού λόγου και ο περιηγισμός ενισχύουν τις συγκλίσεις

Α) ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΗΜΙΣΥ ΤΟΥ 18ου ΑΙΏΝΑ

ΟΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΘΕΣΜΟΙ ΚΑΙ ΟΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΤΟΠΟΙ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ ΠΟΥ ΣΥΝΕΒΑΛΑΝ ΣΤΗ ΔΙΑΔΟΣΗ ΤΟΥ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΥ
 

Σύγχρονη άποψη του Βασιλικού κήπου της Γαλλίας, τόπος συνάντησης στον αιώνα των Φώτων

Σύγχρονη άποψη του Βασιλικού κήπου της Γαλλίας, τόπος συνάντησης στον αιώνα των Φώτων

ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΤΟΠΟΙ

Γαλλία: Βασιλικό κολέγιο, Βασιλικός κήπος, Τεχνικές σχολές, Επιστημονικοί σύλλογοι, σαλόνια.
Αγγλία: Λέσχες, όπου συζητούνται πνευματικά θέματα
Ευρώπη: Ίδρυση ακαδημιών
Βολωνία: Πανεπιστήμιο αποκτά για πρώτη φορά πειραματικά εργαστήρια και για πρώτη φορά γυναίκα μέλος του διδακτικού προσωπικού (Λάουρα Μπασίθ).
Γκέτιγκεν: ίδρυση μοντέρνου πανεπιστημίου
Λειψία: Εισαγωγή ορθολογισμού
Βερολίνο: Πανεπιστήμιο τόπος συνάντησης εκλεκτών εκπροσόπων επιστημονικής κοινότητας.
Ιησουίτες: Παιδαγωγική έφεση και ίδρυση εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, που συμβάλουν στην ενοποίηση νοοτροπιών και στην κριτική του σχολαστικισμού.
Τεκτονικες σχολές: Ορθολογισμός και προοδευτικό κοσμοπολίτικο ιδεώδες.
Τύπος: κυκλοφορία ιδεών
Καφενεία : Στις μεγαλουπόλεις

ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΤΟΠΟΙ

Πανεπιστήμια, Ακαδημίες, Επιστημονικοί σύλλογοι & Ιδρύματα, Τύπος
Τόποι συνάντησης: Βασιλικός κήπος, Σαλόνια (Γαλλία), Λέσχες (Αγγλία), Τεκτονικές στοές, Καφενεία.

  1. Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑΣ ΣΤΟ ΠΡΩΤΟ ΗΜΙΣΥ ΤΟΥ 18ου ΑΙΏΝΑ

Η μυθιστορηματική γραφή δεν έχει ακόμα διαμορφωθεί και δεν θεωρείται «εξευγενισμένο» λογοτεχνικό είδος, ωστόσο συνεχίζει να αναπτύσσεται και να αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη σημασία. Το μυθιστόρημα στις αρχές του αιώνα ψάχνει το δρόμο του και διακρίνονται ορισμένα στοιχεία του πικαρέσκο και του μπουρλέσκο, κληρονομιά του 17ου αιώνα, στην πεζογραφία κυριαρχούν η γαλλική και η αγγλική παραγωγή.
Σύντομα αρχίζουν να σχηματοποιούνται συγκεκριμένα χαρακτηριστικά καθώς η μυθιστορηματική γραφή έρχεται να εκφράσει τις ανάγκες και τις επιθυμίες της ανερχόμενης αστικής τάξης. Έτσι η παρουσίαση επίκαιρων κοινωνικών θεμάτων, ταξιδιωτικών περιπλανήσεων, οι εικόνες από την καθημερινή ή την οικογενειακή ζωή, η απεικόνιση πολιτικών ηθών είναι πλέον καθεστώς στα περισσότερα μυθιστορήματα γύρω στο 1740.

1-Α) Ταξιδιωτικά μυθιστορήματα

Οι μεγάλες εξερευνήσεις και τα ταξίδια των οδοιπόρων του 18ου αι. βρίσκουν τη λογοτεχνική τους έκφραση στα ταξιδιωτικά μυθιστορήματα. Άξια αναφοράς: Τηλέμαχου περιπέτειες του Φενελών με παιδαγωγικό χαρακτήρα και ηθικοδιδακτικό τόνο, ενώ μέσα από τα παραδείγματα πολιτικής διακυβέρνησης

Πρώτη έκδοση του Ροβισώνας Κρούσος του Ντανιέλ Ντηφόου

Πρώτη έκδοση του Ροβισώνας Κρούσος του Ντανιέλ Ντηφόου

ασκείται έμμεση κριτική στη μοναρχία του Λουδοβίκου ΙΔ’. Ροβισώνας Κρούσος του Ντανιέλ Ντηφόου, ανανεώνει την παράδοση του είδους, καθώς ο συγγραφέας θέλοντας να δώσει την αίσθηση της αυθεντικότητας, αναθέτει στον ήρωα του το ρόλο του αφηγητή, κατορθώνοντας έτσι να μετατρέψει ένα ψέμα σε αλήθεια. Σε διαφορετικό αφηγηματικό πλαίσιο, αυτό της φανταστικής βιογραφίας, κινείται ο Τζόναθαν Σουίφτ στο έργο του Τα Ταξίδια του Γκιούλιβερ. Στο σατιρικό μυθιστόρημα ο Σουίφτ επιθυμεί να στιγματίσει την πολιτική κοινωνική και θρησκευτική ζωή στη σύγχρονη Αγγλία, καθώς και την απύθμενη ματαιοδοξία των ανθρώπων. [Ο Σουίφτ έγραφε για να βελτιώσει την ανθρωπότητα γι’ αυτό θεωρείται από τους πρώτους διεθνιστές ενώ δε δίστασε να καταδικάσει την υπεροψία των αυτοκρατοριών που κυριαρχούσαν τότε στον ευρωπαϊκό χώρο. Ταυτόχρονα θέτει προβληματισμούς γύρω από το θέμα της δουλείας]

1-Β) Βιογραφικό αφήγημα

Αποτέλεσε πόλο έλξης για σημαντικούς συγγραφείς. Σημαντικά έργα όπως Ζιλ Μπλας του Αλαίν Ρενέ Λεσάζ, όπου ο συγγραφέας θέτει τα θεμέλια του «μυθιστορήματος της κοινωνικής ανόδου», που θα συναντήσουμε σε πολλά γαλλικά μυθιστορήματα, Βίος της Μαριάννας και Ο νεόπλουτος χωριάτης του Μαριβώ, Μανόν Λεσκώ του Αββά Πρεβώ, διαφαίνεται το ρεαλιστικό πλαίσιο μέσα στο οποίο θα κινηθεί το μυθιστόρημα τον 19ο αι.

1-Γ) Μυθιστόρημα διάπλασης

Ο εμπειρισμός του Τζον Λοκ που εξετάζει τον άνθρωπο με γνώμονα την προσωπική του πορεία και τις εμπειρίες του, οδήγησε ση δημιουργία του «μυθιστορήματος διάπλασης» που παρακολουθεί την κοινωνική και συναισθηματική διαπαιδαγώγηση ενός νέου ανθρώπου. Ο Λεσάζ, ο Μαριβώ, ο Πρεβώ τοποθετούν τους ήρωες τους απέναντι στην πραγματικότητα του κοινωνικού τους περίγυρου. Η γνωριμία τους με τη ζωή περνάει μέσα από τη συνάντηση της συνείδησής τους και του κόσμου που τους περιβάλλει. Γνωρίζοντας τους άλλους, γνωρίζουν τον ίδιο τους τον εαυτό.

  1. Το Επιστολικό Μυθιστόρημα

Αποτελεί προάγγελο της ανάπτυξης που θα γνωρίσει η αυτοβιογραφία και το αυτοβιογραφικό μυθιστόρημακατέχει εξέχουσα θέση στη λογοτεχνική παραγωγή του 18ου αιώνα. Η ανταλλαγή επιστολών, αρχικά ανάμεσα σε εραστές, (αργότερα οι αποδέκτες πολλαπλασιάζονται), εκφράζει με τον καλύτερο τρόπο την εξωστρέφεια, την κοινωνικότητα και τον αυθορμητισμό του Διαφωτισμού. Η συνύπαρξη διαφορετικών παραληπτών στις Πέρσικες επιστολές του Μοντεσκιέ, προσδίδει στο είδος νέες δυνατότητες. Το είδος καταξιώνεται σε ευρωπαϊκό επίπεδο χάρη στα τρία επιστολικά μυθιστορήματα του Ρίτσαρντσον. Η εμφάνιση του «εγώ» στην αφηγηματική πεζογραφία συνδέεται με την ανάπτυξη που γνώρισε την περίοδο αυτή η ανθρωπολογική επιστήμη και που τοποθέτησε τον άνθρωπο στο κέντρο του επιστημονικού και φιλοσοφικού ενδιαφέροντος.
Βέβαια, το μυθιστόρημα αποτελεί ακόμα αγγλικό και γαλλικό είδος. Η μυθιστορηματική γραφή αποστασιοποιείται από την εκτός τόπου και χρόνου γραφή του 17ου αι., έστω και με τις παιγνιώδεις μεταμφιέσεις της όπως: παραμύθια, οδοιπορικά, απομνημονεύματα, αλληλογραφία.

ΧΑΡΑΚΤΗΡΗΣΤΙΚΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΤΩΝ ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΑΠΟΤΕΛΟΥΝ
Παραμύθι
: Περώ (Παραμύθια του παλιού καιρού), μεγάλη επιτυχία στη Γαλλία.
Ταξίδι: Φενελόν (Τηλέμαχου Περιπέτειες), το διασημότερο του αιώνα.
Βιογραφία– Απομημονεύματα: Η πιο γόνιμη τάση. Η απόπειρα εξαφάνισης της τεχνητής «λογοτεχνικότητας» πίσω από τη βιωμένη μαρτυρία, είναι χαρακτηριστικό γνώρισμα του 18ου αιώνα, που εφεύρε έτσι την αφήγηση σε πρώτο πρόσωπο. Η ιδιαιτερότητα αυτή γίνεται έντονα αισθητή στον Γρασιέν Κουρτί ντε Σαντρά στο έργο του Απομνημονεύματα του Κου Ντ’ Αρτανιάν (1700), από το οποίο άντλησε τις περισσότερες πληροφορίες ο Αλέξανδρος Δουμάς για τους Τρεις Σωματοφύλακες.
To βιογραφικό αφήγημα συνιστά το μυθοπλαστικό μεν αλλά ρεαλιστικό πλαίσιο που υιοθετούν πέντε σημαντικοί μυθιστοριογράφοι της εποχής, προσαρμόζοντάς το ο καθένας στη δική του τεχνοτροπία: 1) Ρομπέρ Σαλ (Οι επιφανείς Γαλλίδες, 1713), 2)Αλαίν Ρενέ Λεσάζ (Ο κουτσός διάβολος – Ζιλ Μπλας), 3) Μαριβώ, 4)Αββά Πρεβώ, 5) Χένρυ Φίλντιν
Συνάμα, κλασικά έργα του Επιστολικού Μυθιστορήματος αποτελούν:   Οι Πέρσικες επιστολές του Μοντεσκιέ, η Κλαρίσα Χάρλοου του Ρίτσαντσον.
Ενώ ο Βολταίρος και ο Σουίφτ αντιπροσωπεύουν καλύτερα την πιο δυνατή και αξιομνημόνευτη εικόνα του ήρωα των Φώτων
, κατά τον οποίο
οι τρεις υποστάσεις της «φύσης» είναι που εγγυούνται την αξιοπιστία της: Λογική-Αρετή-Ευτυχία

1η σελίδα από το  Αββάς Πρεβώ του Μανόν Λεσκώ

1η σελίδα από το Αββάς Πρεβώ του Μανόν Λεσκώ

  ΜΕΤΑΞΥ ΑΛΛΩΝ ΑΞΙΖΕΙ ΝΑ ΜΝΗΜΟΝΕΥΣΟΥΜΕ ΚΑΠΟΙΑ ΚΛΑΣΙΚΑ κ’ ΔΙΑΣΗΜΑ ΕΡΓΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ ΠΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΥΜΕ

  1. Μοντεσκιέ: Πέρσικες επιστολές
    2. Μαριβώ: Ο βίος της Μαριάννας – Ο νεόπλουτος χωριάτης – Η ψευδής εξομολόγηση – Το παιχνίδι του έρωτα και της τύχης.
    3. Αββάς Πρεβώ: Μανόν Λεσκώ
    4. Ντηφόου: Ροβισώνας Κρούσος
    5. Βολταίρος: Ζαντίγκ – Φιλοσοφικές επιστολές – Καντίντ

ΜΙΑ ΞΕΧΩΡΙΣΤΗ ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΤΟΝ ΒΟΛΤΑΙΡΟ ΩΣ ΤΟΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΗΣΤΙΚΟΤΕΡΟ ΕΚΠΡΟΣΩΠΟ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ

Σταθερή παράμετρος του έργου του είναι η αναζήτηση της αλήθειας. Ο Βολταίρος ασκούσε διαρκώς δριμύτατη κριτική σε θεσμούς και αρχές, πολέμησε με πάθος προκαταλήψεις, δεισιδαιμονίες, δικαστικές πλάνες, ακόμα κι επιστημονικές προκαταλήψεις, ενώ μέλημα του υπήρξε πάντοτε η αναζήτηση και η αποκατάσταση της ιστορικής αλήθειας. Στρέφεται ενάντια στο δογματισμό κάθε είδους και, τελικά, ενάντια στον ίδιο τον χριστιανισμό, ενώ παράγει ένα Πολυδιάστατο συγγραφικό έργο: τραγωδίες, Ποιητικές συνθέσεις, φιλοσοφικά δοκίμια.

Ειδικότερα η συνεισφορά του στο Επιστολικό Μυθιστόρημα εντοπίζεται στις Φιλοσοφικές επιστολές, οι οποίες κατέχουν σημαντική θέση στην κίνηση ιδεών των αρχών του 18ου αιώνα. Τονίζουν την ανάγκη να απαγκιστρωθεί η πνευματική ζωή της Γαλλίας από την χωρίς αμφιβολία, σημαντική προσφορά του κλασικισμού, ενώ επισημαίνονται τομείς στους οποίους προπορεύεται η αγγλική σκέψη.

Σε φιλοσοφικό επίπεδο, ο Βολταίρος τονίζει την ανάγκη να ξεπεραστεί ο Καρτέσιος με βάση το έργο του Νεύτωνα και τον εμπειρισμό του Λοκ. Εφεξής όλες οι ιδέες θα πρέπει να πηγάζουν από τις αισθήσεις. Στο λογοτεχνικό επίπεδο, τονίζει την ανάγκη επαναξιολόγησης του έργου του Σαίξπηρ, αν και θεωρεί πως οι τραγωδίες του δεν είναι παρά «τερατώδεις φάρσες».
Αναλυτικότερα, σημαντική υπήρξε η συμβολή του στην ανάπτυξη του φιλοσοφικού διηγήματος και στις Φιλοσοφικές Επιστολές.  Αποτελεί Το είδος που θα εξασφάλιζε τη δόξα του συγγραφέα, είναι το φιλοσοφικό διήγημα. Είδος λίγο πολύ άπιαστο που σχεδόν κανείς εκτός απ’ τον Βολταίρο δεν κατόρθωσε να το χειριστεί επιτυχώς

Σε κάθε φιλοσοφικό διήγημα ενυπάρχει κάποια φιλοσοφική ιδέα:                         

Βολταίρος: Ο Μικρομέγας

Βολταίρος: Ο Μικρομέγας

1. Στο Ζαντίγκ τίθεται το ζήτημα του Πεπρωμένου και της Πρόνοιας.
2. Στο Μικρομέγας τίθεται το ζήτημα της παγκόσμιας σχετικότητας.
3. Το Igenu αποτελεί μια σάτιρα της υποκρισίας
4. Το Καντίντ στιγματίζει τη μακάρια αισιοδοξία των συγχρόνων του.

 

Β) ΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΗΜΙΣΥ ΤΟΥ 18ου ΑΙΩΝΑ

Την συγκεκριμένη περίοδο βαδίζουμε προς την έλευση μιας νέας τάξης, που χαρακτηρίζεται από φιλοσοφική σκέψη και ρομαντική ευαισθησία. Ήδη αρχίζουν να διαφαίνονται νέες τάσεις που θα κυριαρχήσουν με την έλευση του ρομαντισμού.

Κυρίως με τα έργα του Ρουσσώ και του Ντιντερό, παρατηρούμε μια αναγέννηση του λυρισμού και της φαντασίας που επί σχεδόν έναν αιώνα είχαν καταδικαστεί στη σιωπή κάτω από την καταπίεση της ορθολογικής σκέψης. Αυτή η στροφή θα καταλήξει περίπου πενήντα χρόνια αργότερα στο Ρομαντισμό. Παράλληλα, εμφανίζεται μια νέα αρχαιολατρία, όχι πια μέσα από τα βιβλία, αλλά από τα έργα τέχνης της ελληνικής αρχαιότητας.

ΤΑ ΤΡΙΑ ΡΕΥΜΑΤΑ ΠΟΥ ΕΠΙΚΡΑΤΟΥΝ ΚΑΤΑ ΤΟ Β’ ΜΙΣΟ ΤΟΥ 18ου ΑΙΩΝΑ

Τρία ρεύματα επικρατούν στο Β’ μισό του 18ου αιώνα:
1. Τα φώτα έως περίπου τη δεκαετία του 1770: Σκεπτικισμός και Ορθολογισμός. Πνευματικό και φιλοσοφικό θεμέλιο στην προσπάθεια υπέρβασης της κηδεμονίας της εκκλησίας και της θεολογίας στη σκέψη. Λογική-Αισθήσεις-Εμπειρία, μόνες πηγές γνώσης. Κοινή λογική-Παιδεία-Επιστήμες. Ο «μεταρρυθμισθείς» ή χριστιανικός Διαφωτισμός, προσπαθεί να παρακάμψει: Δεισιδαιμονίες και Αθεΐα. Σύνδεση με Εμπειρισμό και Φυσικο-θεολογία του Νεύτωνα, άφησε βαθιές επιδράσεις σε όλη την Ευρώπη.
2. Συναισθηματική Ανταρσία, που απαίτησε τον πρωτεύοντα ρόλο της φύσης και της ευαισθησίας έναντι της λογικής. Αντίδραση στην παντοδυναμία της λογικής. Απελευθέρωση ζωής από κάθε επιβολή, χώρος στη φύση. Συναισθηματισμός-Ευσεβισμός-Ευαισθησία, τείνουν στη μοναδικότητα του ανθρώπου.
3. Κλασικισμός, ανάμεσα στο 1795-1815 (Συνέδριο της Βιέννης). Δίνει το στίγμα της Νέας Ευρωπαίκής Τάξης. Εκτοπισμός Ρώμης από την Αθήνα. Φόρος τιμής σε μια Ελλάδα μύθο. Εξάπλωση σε όλους τους τομείς τέχνης και πολιτισμού.

  1. ΟΙ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΟΣ

Η σημαντικότερη λογοτεχνική εξέλιξη στα μέσα του 18ου αιώνα είναι χωρίς αμφιβολία η ανάπτυξη του μυθιστορήματος. Η ανακάλυψη και η εδραίωση της ευαισθησίας και του συναισθηματικού στοιχείου κατά το δεύτερο μισό του αιώνα οδήγησε στη διαμόρφωση νέων μυθιστορηματικών ειδών και αποτέλεσε αφετηρία για τη λαμπρή πορεία του είδους κατά το 19ο αιώνα. Το προβάδισμα που παίρνει το συναίσθημα σε σχέση με τη λογική, αποτελεί ερέθισμα για τη λογοτεχνία που ανακαλύπτει το «Εγώ» και στρέφεται στην παρατήρησή του.

1-α) ΟΙ ΔΥΟ ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΟΣ:
1. Το ελεγειακό μυθιστόρημα (οι ρίζες του στην Μανό Λεσκώ) με κύρια δείγματα την κορυφαία μυθιστορηματική τριλογία, τα ακόλουθα Επιστολικά Μυθιστορήματα, κλασικά έργα του ευρωπαϊκού αστικού μυθιστορήματος: α) Βέρθερος (Γκαίτε), β) Κλαρίσα Χάρλοου (Ρίτσαρντσον), γ) Νέα Ελοΐζα (Ρουσσώ)
2. Σκοτεινή μυθιστορηματική γραφή που προβάλλει την ψυχολογική κατάσταση της ελευθεριότητας και την διαστροφή των ηρώων του Μαρκήσιου ντε Σαντ και των Επικύνδυνων σχέσεων του Λακλό.

 ΣΑΜΙΟΥΕΛ ΡΙΤΣΑΡΣΟΝ ΕΞΕΧΟΥΣΑ ΠΡΟΣΩΠΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΠΙΣΤΟΛΙΚΟΥ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΟΣ

ΣΑΜΙΟΥΕΛ ΡΙΤΣΑΡΣΟΝ ΕΞΕΧΟΥΣΑ ΠΡΟΣΩΠΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΠΙΣΤΟΛΙΚΟΥ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΟΣ

 Η ΕΞΕΧΟΥΣΑ ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΣΑΜΙΟΥΕΛ ΡΙΤΣΑΡΣΟΝ ΓΙΑ ΤΟ ΑΓΓΛΙΚΟΕΠΙΣΤΟΛΙΚΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ

Ο Ρίτσαρντσον ασκεί ευρεία επιρροή στην Ευρώπη, ενώ το έργο του χαρακτηρίζεται από την ρεαλιστική απεικόνιση των συναισθημάτων και ο τρόπος λειτουργίας τους μέσα σ’ ένα σύγχρονο σύστημα ηθικών αξιών. Ο Ρίτσαρντσον τείνει σε ηθικολογικούς σκοπούς χωρίς να παραγνωρίζει τη σημασία της εξονυχιστικής μελέτης της ανθρώπινης φύσης, ακόμα και του υποσυνείδητου.

Πλαισίωση του έργου του από άλλα εξίσου πρωτότυπα των Χένρυ Φίλντιγκ, Λώρενς Στερν, Ουίλιαμ Γκόντσμιθ. Παράλληλα καλλιέργεια γυναικείας γραφής από Φράνσις Μπέρνεϋ και Τζέιν Ώστιν

Ο Στερν κατέχει την ιδιάζουσα θέση στην ιστορία της εξέλιξης του μυθιστορήματος, καθώς είναι, μετά τον Ρίτσαρντσον, ο αντιπροσωπευτικότερος εκφραστής του συναισθηματισμού αλλά με τη διαφορά ότι αποποιείται την ηθικολογική διάθεση του Ρίτσαρντσον.

  1. Η ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΣΤΟΛΙΚΟΥ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΟΣ

Το επιστολικό μυθιστόρημα καθιερώνεται σταδιακά στον ευρωπαϊκό χώρο κατά τον 18ο αιώνα μετά την επιτυχία που είχαν σημειώσει κατά τον προηγούμενο αιώνα οι Επιστολές Πορτογαλίδας μοναχής του Γκιγιεράκ. Εκφράζει με τον καλύτερο τρόπο την κοινωνικότητα του Διαφωτισμού και την επιθυμία για την αναζήτηση της αλήθειας ή της αληθοφάνειας, η αυθεντικότητα της οποίας διασφαλίζεται με τη χρήση του πρώτου πρόσωπου το οποίο εισβάλει έτσι στη λογοτεχνία.
Η ανταλλαγή επιστολών μεταξύ διαφορετικών προσώπων δημιουργεί μια σύγχυση και προκαλεί διφορούμενες σχέσεις ανάμεσα στον συγγραφέα, τον αφηγητή και τον αναγνώστη.

Η επιστολή εμφανίζεται υπό ποικίλες μορφές στη λογοτεχνία του 18ου αιώνα και ιδιαίτερα στο μυθιστόρημα. Έχει ένα διπλό πλεονέκτημα καθώς δεν επιβάλει δομικούς περιορισμούς και επιπλέον συνιστά σίγουρο μέσο διάδοσης των αντιλήψεων του αποστολέα. Η Επιστολογραφία είναι επίσης αδιάσπαστο μέρος της ευρωπαϊκής πολιτισμικής κληρονομιάς: στις επιστολές τους, ο Πλίνιος ή ο Απόστολος Παύλος εκθέτουν τις γνώμες τους για την πολιτική ή για τη θρησκευτική παιδεία.

Το γράμμα αποβαίνει προνομιακό μέσο για την ανάπτυξη επιχειρημάτων και για την έκφραση των συναισθημάτων. Τα γεγονότα που απαρτίζουν την πλοκή είναι λιγότερο σημαντικά από τις συγκινήσεις, επειδή οι συγκινήσεις οι ίδιες αποτελούν γεγονότα, οι χαρακτήρες είναι χαρακτήρες δραματικοί διότι δεν είναι παρά φωνές, και το είναι μορφοποιείται μέσα από το καθρέφτισμά του στη γραφή.

Η μόδα της Επιστολογραφίας εξαπλώθηκε στην Γαλλία και την Αγγλία λόγω της όλο και μεγαλύτερης εκτίμησης που απολαμβάνουν τα συναισθήματα, η συμπόνια και η ειλικρίνεια, καθώς εκλαμβάνονται ως φιλοσοφικές και ψυχολογικές έννοιες με αντίκτυπο στον κοινωνικό και πολιτικό χώρο. Η δυναμική αυτή αντανακλάται στη διπλή λειτουργία της Επιστολής ως καθήκοντος και ως απόλαυσης. Ένα αληθινό γράμμα μπορεί να περιλαμβάνει στοιχεία φαντασίας και μια λιτή ανάλυση των γεγονότων· με ανάλογο τρόπο, ένα φανταστικό γράμμα μπορεί να εναλλάσσει τον αφηγηματικό και τον ηθοπλαστικό λόγο, βάσει της αρχής, που ο ίδιος ο 18ος αιώνας είχε αντλήσει από τον Οράτιο, ότι η λογοτεχνία πρέπει συγχρόνως να διαπαιδαγωγεί και να ψυχαγωγεί. Σε τούτα προστίθεται, προς τα μέσα του αιώνα, η ιδέα ότι οφείλει επίσης να συγκινεί.

Η ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΗ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ

Το μυθιστόρημα του 18ου αιώνα μιλά γενικότερα για τους περιορισμούς που επιβάλλονται στους νέους κατά τη

Ζ.Ζ. ΡΟΥΣΣΩ: ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΣΗΜΑΔΕΨΕ ΤΟΝ ΑΙΩΝΑ ΤΩΝ ΦΩΤΩΝ

Ζ.Ζ. ΡΟΥΣΣΩ: ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΣΗΜΑΔΕΨΕ ΤΟΝ ΑΙΩΝΑ ΤΩΝ ΦΩΤΩΝ

μετάβασή τους από την παιδική στην ώριμη ηλικία. Αλληλογραφώντας, ο ήρωας των Επιστολικών μυθιστορημάτων αποκομίζει εμπειρίες, διότι η αλληλογραφία αναπτύσσει τις διαπροσωπικές σχέσεις και ευνοεί την ανάλυση των ψυχικών καταστάσεων των διάφορων χαρακτήρων. Η κατ’ ανάγκη στατική θέση από την οποία αλληλογραφεί κανείς αντισταθμίζεται από τα ψυχολογικά ανοίγματα και τις ανταλλαγές που προσφέρει η επιστολογραφία.

Μια νέα χρήση της Επιστολής, που καταπιάνεται με την οικογενειακή ζωή και τη θέση της γυναίκας σε τούτο το πλαίσιο, εμφανίζεται με το Ιουλία ή Νέα Ελοΐζα του Ρουσσώ. Οι επικίνδυνες σχέσεις του Λακλώ εξερευνούν, αντιθέτως το κακό.

ΟΙ ΛΟΓΟΙ ΠΟΥ ΕΥΝΟΗΣΑΝ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΟΛΟΓΡΑΦΙΑΣ:
1. Ανταλλαγή εμπειριών και απόψεων.
2. Ανάπτυξη διαπροσωπικών σχέσεων.
3. Έκφραση κοινωνικότητας του Διαφωτισμού.
4. Αναζήτηση αλήθειας και αληθοφάνειας.
5. Εισβολή του πρώτου προσώπου στην λογοτεχνία.

2-α) Η ΑΥΤΟΒΙΟΓΡΑΦΙΑ.

Αναπτύχθηκε στο Β’ μισό του 18ου αιώνα και δεν πρέπει να συγχέεται με οποιαδήποτε μορφής εξομολόγηση σε πρώτο πρόσωπο. Στο «εγώ» της αυτοβιογραφικής γραφής ταυτίζεται ο συγγραφέας, δηλαδή αυτός που γράφει τη ζωή του, ο αφηγητής που τη διηγείται και ο πρωταγωνιστής. Κοινό χαρακτηριστικό των περισσότερων αυτοβιογραφιών είναι ότι ξεκινούν θέτοντας ένα κοινό ερώτημα που αφορά το λόγο, τα μέσα και το μέγεθος που θα λάβει το εγχείρημα και αποτελεί το λεγόμενο «αυτοβιογραφικό σύμφωνο».

 

Η ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΠΩΘΗΜΕΝΟΥ

Το έργο Κλαρίσσα Χάρλοου του Ρίτσαρντσον και η επιτυχία του, είναι ενδεικτική για την θραύση που κάνει ο έρωτας στον «συναισθηματικό» αυτόν αιώνα.  Ο πανταχού παρόν έρωτας με όλες τις αποχρώσεις του, από το υπέρτατο πάθος έως τη βαθύτερη διαστροφή, αποτελεί σύμπτωμα του φαινομένου που ονομάστηκε «ανακάλυψη του εαυτού»: το εγώ εκλαμβάνεται πια ως κέντρο όλων των εμπειριών και ως σημείο αναφοράς όλων των αξιών.

ΝΕΑ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ

Ρίτσαρντσον και Στερν, άνοιξαν το δρόμο στους Γκόντσμιθ, Μπέρνεϋ και Ώστιν. Ο Σμόλετ αντλεί κατά κόρον από τον Στερν στο τελευταίο του έργο.

Ο Ιρλανδός Όλιβερ Γκόλντσμιθ, υπήρξε δοκιμιογράφος, θεατρικός συγγραφέας, ποιητής και μυθιστοριογράφος. Το πιο γνωστό του έργο είναι Ο ιερέας του Γουέηκφηλντ. Το ρεαλιστικό αυτό μυθιστόρημα περιγράφει τις δυσκολίες ενός αγγλικανού πάστορα και της οικογένειάς του. Ο ήρωας επιδίδεται συχνά στην εσωστρέφεια. Η εικόνα της οικογενειακής ζωής στην ύπαιθρο είναι γεμάτη από καλοσύνη και ανθρωπιά.

Τα βιβλία της Φάννυ Μπέρνεϋ είναι πρότυπα του γυναικείου μυθιστορήματος που περιγράφει τη ζωή μιας άπειρης κοπέλας, από τα πρώτα βήματά της στην κοινωνία έως το γάμο. Η ηρωίδα εκτίθεται σε κάθε λογής κοινωνικές καταστάσεις που δοκιμάζουν το χαρακτήρα της. Ο γάμος βρίσκεται στο κέντρο της κοινωνικής δομής αλλά και της αφηγηματικής πλοκής· το θέμα είναι εάν ο έρωτας μπορεί η όχι να αποδειχθεί συμβατός ή όχι με τους εξωτερικούς τύπους της κοινωνικής ζωής. Μπορούμε να πούμε πως αποτελεί το άμεσο προηγούμενο της Ώστιν.

 Υπερηφάνεια και προκατάληψη της Τζ. Ώστιν

Υπερηφάνεια και προκατάληψη της Τζ. Ώστιν

Το Υπερηφάνεια και προκατάληψη είναι αναμφίβολα το πιο γνωστό έργο της Τζ. Ώστιν. Η τέχνη της συγγραφέα συνίσταται πρώτα απ’ όλα στο λεπτό χειρισμό των αποχρώσεων στους διαλόγους. Ο κόσμος των μυθιστορημάτων της περιορίζεται στη μεγαλοαστική τάξη και τους μικροαριστοκράτες της υπαίθρου, αλλά το στενό αυτό περιβάλλον περιγράφεται σε όλες τις εκδοχές του και, πολλές φορές γίνεται στόχος αυστηρής κριτικής. Αν και η θέση της γυναίκας είναι όπως στην Μπέρνεϋ, κύριο θέμα των βιβλίων της, η Ώστιν δεν παγιδεύεται ποτέ στον κύκλο μιας άχαρης φεμινιστικής προπαγάνδας.

Το αγγλικό μυθιστόρημα έχει μεγάλη απήχηση στην ηπειρωτική Ευρώπη, ιδιαίτερα δε στη Γερμανία και την Γαλλία. (….) Με τον Μοιρολάτρη Ιάκωβο, ο Ντιντερό πειραματίζεται σε μια νέα μυθιστορηματική μορφή, που ανατρέπει το χρονολογικό ξετύλιγμα του αφηγηματικού νοήματος. Για το συγγραφέα, σύλληψη της πραγματικότητας σημαίνει κυριολεκτικά «βιώμα αισθήσεων».

Ρωσία: Έμιν με το Επιστολές Ερνέστου και Χρυσαυγής, επίδραση από Ρίτσαρντσον και Ρουσσώχρησιμοποιεί το Επιστολικό είδος προκειμένου να εισάγει θέματα επικαιρότητας στην ερωτική του ιστορία. Ο Εμίν θεωρείται δημιουργός του ρώσικου ψυχολογικού μυθιστορήματος. Ωστόσο, από αισθητική άποψη υπερέχει ο Καραζμίν.

 

ΓΚΑΙΤΕ: ΑΠΟ ΤΟ “STURM UND DRANG” ΣΤΟ “KLASSIC”

Το συγκεκριμένο πέρασμα αποτελεί κοινό στοιχείο, μέσα από διαφορετικούς δρόμους, των 2 σημαντικότερων Γερμανών εκπροσώπων του 18ου αιώνα, Γκαίτε και Σίλλερ.

Το έργο του Γκαίτε αποτελεί σημείο αναφοράς για κάθε μορφή σκέψης και τέχνης για περισσότερο από μισό αιώνα. Με την εκρηκτική συμμετοχή του στο Sturm und Drang, προσφέρει στη Γερμανία τη μεγάλη εθνική και λαϊκή ποίηση. Ενώ στην ωριμότητά του προσφέρει μιαν «κλασική» αισθητική που σταδιακά μετριάζεται από ρομαντικά στοιχεία. Η διαδοχή των έργων του μαρτυρεί αυτές τις εσωτερικές ανακατατάξεις, προϊόντα άλλοτε αργής ωρίμανσης και άλλοτε απότομων κρίσεων.

Με το Επιστολικό μυθιστόρημα Τα πάθη του Βέρθερου, ο Γκαίτε καταξιώνεται σε όλη την Ευρώπη.

Γκαίτε:  Πρώτη έκδοση των Παθών του Νεαρού Βέρθερου

Γκαίτε: Πρώτη έκδοση των Παθών του Νεαρού Βέρθερου

Έργο με εντυπωσιακές καινοτομίες, το οποίο χάρη στον ποιητικό ρεαλισμό του αποδίδει μια πιστή εικόνα της ζωής και των ηθών της γερμανικής αστικής τάξης, που διαφέρει από τις αντίστοιχες γαλλικές ή αγγλικές κοινωνικές τάξεις. Αποτελεί ένα μυθιστόρημα της επιθυμίας για έρωτα, καθώς η καρδιά του ήρωα ασυγκράτητη, παρασύρεται από το αβάσταχτο πάθος που της προκαλεί κάθε νέο συναίσθημα. Ο Γκαίτε μας αποκαλύπτει άγνωστες πτυχές και αντιδράσεις της ανθρώπινης ψυχής που κανείς ως τότε δεν είχε μελετήσει. (…) με το έργο αυτό που συγκεντρώνει όλα τα στοιχεία του Sturm und Drang, ο Γκαίτε εγκαινιάζει το σύγχρονο μυθιστόρημα και, ξεσκεπάζοντας ενδόμυχα συναισθήματα θέτει τις βάσεις του ρομαντικού κινήματος.
Η συνάντηση του Γκαίτε με τον Σίλλερ υπήρξε καθοριστική και με για τους δύο. Ο Σίλλερ είναι στην Γερμανία, ο εμπνευστής της μεγάλης ιστορικής και πολιτικής τραγωδίας στην οποία απεικονείζεται συμβολικά η ανθρώπινη τραγωδία.

Το γερμανικό κίνημα «Sturm und Drang» (Θύελα και Ορμή) εμφανίζεται τη δεκαετία του 1770. Αποτελεί ένα εφήμερο πλην όμως δυναμικό κίνημα, με ζωτικά κέντρα τη Φρανγκφούρτη και το Γκέτιγκεν. Δεν εμφάνισε λογοτεχνικά μανιφέστα κι επέζησε χάρη στις γραπτές και προφορικές επαφές και σχέσεις των συγγραφέων που το απάρτιζαν. Οι οπαδοί του Sturm und Drang
Δεν επιδιώκουν απλά να αποτινάξουν την κηδεμονία του γαλλικού κλασικισμού, αλλά προσβλέπουν και σε πολιτική απελευθέρωση, σε μια κατακερματισμένη Γερμανία με δύο θρησκείες.

Ωστόσο, ο Γκαίτε και ο Σίλλερ εξελίσσονται σε κλασικούς. Εξετάζουν και ασκούνται συστηματικά σε ορισμένα λογοτεχνικά είδη, όπως η μπαλάντα, η τραγωδία, το μυθιστόρημα, το έπος, αποβλέποντας στο καθολικό και το οικουμενικό, στο πνεύμα της Ποιητικής του Αριστοτέλη, την οποία ανακαλύπτουν εκ νέου, με θαυμασμό.

Οι δύο συγγραφείς εξελίσσονται στους  αντιπροσωπευτικούς του γερμανικού «Klassik», o Γκαίτε και ο Σίλλερ. Ο ποιητής προτίθεται να συμφιλιώσει την ηθική και τη λογική σε μια αισθητική αρμονία. (…) Ο άνθρωπος του «Klassik» πιστεύει σε μια φύση όπου το θείο πνεύμα τη διατρέχει απ’ άκρου εις άκρον, και το έργο της τέχνης, με τη δομή του την ίδια, αναπαριστά τα έργα της φύσης. Η αισθητική του «Klassik» στηρίζεται επομένως σε μια πανθεϊστική κοσμοαντίληψη. Η Τέχνη καλεί σε παρουσία μάλλον τους νόμους της ζωής και την αλήθεια. Όσο για την ποιητική γλώσσα, ο κλασικισμός προτιμά τον έμμετρο λόγο και τις πάγιες μορφές του.

 

ΖΑΝ-ΖΑΚ-ΡΟΥΣΣΩ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΕΥΑΙΣΘΗΣΙΑ

Στο Ρουσσώ συναντάμε δύο στοιχεία που διαμορφώνουν τη φυσιωγνωμία του τέλους του 18ου αιώνα. Το φιλοσοφικό στοχασμό και την ευαισθησία

Στο κέντρο του στοχασμού του ενυπάρχει η πεποίθηση ότι ο άνθρωπος είναι απ’ τη φύση του καλός κι ευτυχισμένος. Η διαφθορά και η δυστυχία του σύγχρονου ανθρώπου οφείλεται αποκλειστικά στην κοινωνία

Το έργο του Ρουσσώ φέρουν τα χαρακτηριστικά εκείνα που συντελείται στην καμπή του αιώνα. Ο ορθολογισμός και η κριτική σκέψη παραχωρούν σταδιακά τη θέση τους σε ένα σύστημα αξιών που βασίζεται στο συναίσθημα.
Ο σημαντικότερος νεωτερισμός είναι η θέση που καταλαμβάνει η φύση και οι περιγραφές της στο έργο του, στοιχείο που θα κυριαρχήσει στον επερχόμενο ρομαντισμό.

Στο Η νέα Ελοΐζα, παράλληλα με το φυσιολατρικό ιδεώδες και τη γεύση οικογενειακής ευτυχίας, ρίχνει και τα σπέρματα της εξέγερσης κατά της ταξικής κοινωνίας.
Στο Εμίλιος θέτει τις βάσεις της αντι-αυταρχική παιδαγωγικής, ενώ το Κοινωνικό Συμβόλαιο προσδιορίζει τις αρχές μιας δημοκρατικής αλλά ριζικά αντιφιλελεύθερης πολιτικής. Το τελευταίο απέβη το ευαγγέλιο των Γάλλων επαναστατών, με τίμημα, εξάλλου, αναπόφευκτες διαστρεβλώσεις του νοήματός του.
Ο Ρουσσώ ενέπνευσε διαχρονικά όλες τις μορφές επαναστατικής ηθικολογίας.
Από το πρώτο του έργο συνδέει τις προόδους του πνεύματος με την πολιτική και ηθική παρακμή.

ΣΥΝΟΨΗ

Η ευρωπαϊκή σκέψη εγκαταλείπει σταδιακά τα κλασικά πρότυπα καθώς η θρησκευτική πίστη που κυριαρχούσε στη λογοτεχνία τον 17ο αιώνα αφήνει τη θέση της στην περιέργεια και τη δίψα για μάθηση, ενώ η διαφαινόμενη διατήρηση των προτύπων των Αρχαίων αντικαθίσταται από την έντονη επιθυμία για αλλαγή.
Οι συγγραφείς και οι φιλόσοφοι οδεύουν προς ένα κοινό στόχο: να βοηθήσουν τον άνθρωπο να ζήσει πιο ευτυχισμένος πάνω στη Γη και να τον κάνουν, ίσως καλύτερο.
Η αλλαγή διαφαίνεται στο επίπεδο της λογοτεχνικής παραγωγής, όπου εγκαταλείπονται τα κλασικά πρότυπαΕιδικά στο Β’ μισό του αιώνα, η αναγέννηση του λυρισμού και η επικράτηση του συναισθηματικού στοιχείου θέτουν τις βάσεις για την αναμόρφωση της πεζογραφίας που οδηγείται σε νέες αφηγηματικές μορφές.

Την ίδια περίοδο συντελείται η διαμόρφωση της Μυθιστορηματικής γραφής, με το Επιστολικό Μυθιστόρημα να κυριαρχεί χάρη στον συγκεκριμένο τρόπο γραφής των σπουδαιότερων συγγραφέων του αιώνα. Το είδος θα γνωρίσει τεράστια διάδοση και απήχηση, μέσα από τις ποικίλες εκφάνσεις του. Ενώ συνάμα είδος θα επιβιώσει και θα συνεχίσει να παράγει έργα έως τις μέρες μας.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

  1. Βάρσος Γιώργος, Ιστορία της Ευρωπαϊκής λογοτεχνίας. Από τον 6οέως τις αρχές του 18ου αιώνα, εκδ. Ε.Α.Π., Πάτρα 1999.
  2. Benoit Annick & Fontaine Gay (επιμ.), Ευρωπαϊκά Γράμματα: Ιστορία της Ευρωπαϊκής Λογοτεχνίας Εκδ. Σοκόλη,μτφρ. Α. Ζηράς κ.ά., τ. Β, Αθήνα 1999 (Lettres Européenes: Histoire de la Literature Européene, 1992).
  3. Γκότση Γ. & Προβατά Δ., Ιστορία της Ευρωπαϊκής λογοτεχνίας. Από τις αρχές του 18ουέως τον 20οαιώνα, εκδ. Ε.Α.Π., Πάτρα 2000.
  4. Ράπτης Κώστας,Γενική Ιστορία της Ευρώπης κατά τον 19ο και τον 20ο αιώνα,Εκδόσεις ΕΑΠ, Πάτρα 2000
  5. Οι Ευρωπαίοι: Νεότερη και Σύγχρονη Εποχή,Αρβελέρ Ελένη και Aymard Maurice (επιμ.), Β’ Έκδοση, τ Β, Σαββάλας, Αθήνα 2003 (Les Europeens, 2000)
  6. Εγκυκλοπαίδεια, Πάπυρος-Larousse-Britannica, εκδ. Πάπυρος, επιμ. Βίκτωρ Αθανασιάδης κ.ά., Αθήνα 2
Advertisements
Σχολιάστε

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: