Skip to content

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΠΑΡΕΚΛΙΝΟΥΣΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΝΟΣΟΣ

19/10/2015

Λογοτεχνία: Παρεκλίνουσα συμπεριφορά και Ψυχική Νόσος. Μια προσπάθεια ψηλάφησης της συγκεκριμένης σχέσης από τον Δημήτρη Κωνσταντίνου

Τορκουάτο Τάσσο: Η φήμη του συνδυάστηκε με μεγάλη ψυχολογική και πνευματική αστάθεια.

Τορκουάτο Τάσσο: Η φήμη του συνδυάστηκε με μεγάλη ψυχολογική και πνευματική αστάθεια.

Σε κάθε αναφορά η οποία συνδέει υπό το όποιο πρίσμα την Τέχνη με την Ψυχική νόσο, ενδεχομένως  πρώτη στη σκέψη των περισσοτέρων έρχεται η περίπτωση του περίφημου Ολλανδού ζωγράφου V.V. Gogh, ο οποίος και δημιούργησε αρκετά από τα αριστουργήματά του, όντας κλεισμένος σε κάποιο Άσυλο της εποχής του, υπό το βάρος σοβαρών ψυχικών διαταραχών, που τον βασάνιζαν κατά το μεγαλύτερο διάστημα του βίου του.

Ένα ανάλογο παράδειγμα στο πεδίο της λογοτεχνίας αποτελεί ο Ναπολιτάνος ποιητής Τορκουάτο Τάσσο (Torquato Tasso 1544-1595), το όνομα του οποίου μνημονεύεται τόσο από πλευράς απήχησης, όσο και για τη σημασία του στην ιστορία της λογοτεχνίας. Ωστόσο, Η φήμη του συνδυάστηκε με μεγάλη ψυχολογική και πνευματική αστάθεια. Μέρος της ζωής του το πέρασε σε νοσοκομείο όπου έγραψε πεζογραφικές επιστολές και διαλόγους. Κυριότερο έργο του είναι το Απελευθερωμένη Ιερουσαλήμ. Σ’ αυτό συνυπάρχουν στοιχεία μύθου και ερωτικού λυρισμού, που δένονται με το επικό θέμα του θρησκευτικού πολέμου. Οι κριτικοί το θεωρούν όψιμο έργο της ιταλικής Αναγέννησης αλλά και πρώτο δείγμα τάσεων μπαρόκ. Συνάμα, στην τρυφερή και μελαγχολική ψυχοσύνθεση του Τάσσο αποδίδονται η γλυκύτητα της έκφρασης, η λεπτότητα των αισθημάτων (Ευρωπαϊκά Γράμματα: Ιστορία της Ευρωπαϊκής Λογοτεχνίας Εκδ. Σοκόλη)

Βέβαια, όπως δηλώνει κι ο τίτλος της παρούσας προσπάθειας, η θεματολογία της δεν συμπεριλαμβάνει την

Πωλ Βερλαίν, στο Γάλλο Συμβολιστή Ποιητή αποδίδεται η πατρότητα του όρου "Καταραμένοι Ποιητές".

Πωλ Βερλαίν, στο Γάλλο Συμβολιστή Ποιητή αποδίδεται η πατρότητα του όρου «Καταραμένοι Ποιητές».

Τέχνη στο σύνολό της, αλλά θα είναι αρκετά πιο στενή, με επίκεντρο τη Λογοτεχνία. Να ξεκαθαρίσουμε εξαρχής, πως στόχος είναι η ψηλάφηση της συγκεκριμένης σχέσης, μέσω της καταγραφής και της παράθεσης κάποιων ενδεικτικών παραδειγμάτων που θα παρατεθούν στις υποενότητες που θα ακολουθήσουν. Τη μεγαλύτερη φιλοδοξία δηλαδή, αποτελεί η δημιουργία ερεθισμάτων για προβληματισμό και περαιτέρω προσωπική αναζήτηση του αναγνώστη, ενώ επουδενί διεκδικεί το ρόλο μιας εμπεριστατωμένης έρευνας. Άλλωστε κάτι τέτοιο, θα ήταν αδύνατο να κατακτήσει κάποια αξιόπιστη υπόσταση, για μια σειρά από λόγους, όπως η έλλειψη εργαλείων  ικανών να ανταπεξέλθουν σε ένα τόσο περίπλοκο ζήτημα, η απουσία ανάλογης βιβλιογραφίας και γενικότερα πηγών που να έχουν ερευνήσει πειστικά την συγκεκριμένη σύνδεση κ.ο.κ. Στον αντίποδα, θα ενείχε τον κίνδυνο δημιουργίας ή ενίσχυσης κοινωνικών στερεοτύπων και καταγραφής αυθαίρετων συμπερασμάτων. Ας έχουμε κατά νου, πως σε κάθε εποχή, η Ψυχιατρική συστηματοποιεί τις δικές της ψυχικές νόσους και πάντα ελλοχεύει η αυθαίρετη ψυχιατρικοποίηση παρεκκλινουσών συμπεριφορών. Ενδεικτικό παράδειγμα, αποτελεί η περίπτωση αρκετών Συμβολιστών ποιητών, οι οποίοι προσδιορίζονταν και ως Καταραμένοι, με την πατρότητα του συγκεκριμένου χαρακτηρισμού να διεκδικεί ο Γάλλος συμβολιστής Πωλ Βερλαίν, θέλοντας να περιγράψει  τον ποιητή ως απόκληρο τής κοινωνίας, αντικείμενο περιφρόνησης από τους κρατούντες, οι οποίοι φοβούνται την διεισδυτική του ματιά που αποκαλύπτει την συναισθηματική τους κενότητα. Με την ίδια περίπου συλλογιστική, μοιάζει να διακατέχεται και ο πιθανά κορυφαίος Ποιητής των Νέων Χρόνων Σαρλ Μωντλαίρ,

Η αριστουργηματική ποιητική συλλογή του Σαρλ Μπωντλαίρ, ΤΑ ΑΝΘΗ ΤΟΥ ΚΑΚΟΥ

Η αριστουργηματική ποιητική συλλογή του Σαρλ Μπωντλαίρ, ΤΑ ΑΝΘΗ ΤΟΥ ΚΑΚΟΥ

όπου στο ποίημα Ευλογία από την αριστουργηματική συλλογή Τα Άνθη του Κακού, περιγράφονται οι ικανότητες του ποιητή, ο οποίος παραμένει αλώβητος παρά τον πόνο και την περιφρόνηση που υφίσταται στη ζωή του. Η έκφραση ενέχει επίσης την έννοια ότι την εποχή εκείνη ο ποιητής είχε κατέλθει σε κατώτερη κοινωνική θέση, αφού είχε εκπέσει από τη θέση την οποία κατείχε στο παρελθόν ως μάντης και προφήτης. (BRITANNICA). Άλλωστε και το γνωστό λόγω της μελοποίησης του σε Ελληνική μετάφραση, ποίημα του ίδιου Άλμπαρτος, συμβολίζει μέσω του αγέρωχου πουλιού την αδυναμία του Ποιητή να συνυπάρξει αρμονικά με τον κοινωνικό περίγυρο της Εποχής του, ο οποίος τον περιφρονεί σε βαθμό που να αισθάνεται εξόριστος «Έτσι λοιπόν κι ο ποιητής…….σαν έρθει εξόριστος στη γη χάνει τα βήματά του». (Άλμπατρος/ Τα άνθη του κακού/ εκδ. Γκοβόστης).

Εξάλλου, όπως θα διαπιστώσουμε, η συγκεκριμένη ψηλάφηση δε σκοπεύει να περιχαρακωθεί μονάχα εντός των στενών ορίων, καταγραφής λογοτεχνών που είτε βασανίζονταν από τον ψυχικό πόνο, είτε επέδειξαν αυτοκαταστροφική συμπεριφορά (συμπεριλαμβανομένων και των εξαρτήσεων είτε από ψυχοτρόπες ουσίες και αλκοόλ, είτε από το τζόγο, παρότι ετούτες δε λογίζονται σαν ψυχικές νόσοι, αλλά και του Έρωτα ως ένα από τα διαχρονικότερα θέματα λογοτεχνικής έμπνευσης), αλλά μεταξύ άλλων να αναδείξει το έργο λογοτεχνών που ως κατεξοχήν υποκείμενα ευαισθησίας, ενέσκηψαν  πάνω από τον ψυχικό πόνο και την αυτοκαταστροφή, δημιουργώντας ήρωες που η προσωπικότητα και οι εν γένει αντιδράσεις τους, θα χωρούσαν άνετα-κατά την άποψη κάποιας γνωστής Ελληνίδας ψυχιάτρου- σε εγχειρίδια Ψυχιατρικής που θα διδάσκονταν στα πανεπιστήμια. Το τελευταίο αν μη τι άλλο, ενισχύει τη θέαση της λογοτεχνίας που διεκδικεί τη δική της ανεξάρτητη υπόσταση, δίπλα ή παράλληλα με την υφιστάμενη πραγματικότητα, άποψη που βρίσκεται σε κάποια εγγύτητα με την Αριστοτελική αντίληψη περί Ποίησης, μέσω της σύγκρισης που επιχειρεί ο Αριστοτέλης με την Ιστορία “Η «ποίηση» αντιπαρατίθεται στην «ιστορία» όχι επειδή αφορά το μη πραγματικό ή το φανταστικό, αλλά επειδή αφορά ένα συγκεκριμένο τρόπο θεώρησης της ανθρώπινης πραγματικότητας, υπό το καθολικό πρίσμα της δυνατότητας, της πιθανότητας ή της αναγκαιότητάς της.”. Επίσης για τον Σταγειρίτη Φιλόσοφο η ποίηση αφορά «όσα είναι επόμενο να συμβούν και τα δυνατά κατά το πιθανόν ή αναγκαίον». (Ευρωπαϊκά Γράμματα:

Περί Ποιητικής, έργο του μεγάλου αρχαίου Έλληνα φιλόσοφου Αριστοτέλη

Περί Ποιητικής, έργο του μεγάλου αρχαίου Έλληνα φιλόσοφου Αριστοτέλη

Ιστορία της Ευρωπαϊκής Λογοτεχνίας Εκδ. Σοκόλη) Επιπλέον, οφείλουμε να συμπεριλάβουμε και την οπτική που διαμορφώθηκε κατά τους Νέους Χρόνους, η οποία αντιμετωπίζει τη Λογοτεχνία ειδικότερα και γενικότερα την Τέχνη ως κατοπτρική αντανάκλαση- ειδικότερα από την εποχή της εμφάνισης της τάσης του Ρεαλισμού και του κινήματος του Νατουραλισμού- της εκάστοτε κοινωνικής πραγματικότητας (Ιστορία της Ευρωπαϊκής Λογοτεχνίας/ Εκδ. ΕΑΠ). Ας μην παραβλέπουμε πως οι λογοτέχνες είναι άνθρωποι της εποχής τους, με αποτέλεσμα την διαλεκτική αλληλεπίδραση μαζί της. Δηλαδή, πριν τη δημιουργία του εκάστοτε λογοτεχνικού έργου, προηγείται πάντα η εσωτερίκευση και η επεξεργασία από τον Συγγραφέα πληθώρας ερεθισμάτων του εξωτερικού κόσμου, τα οποία τελικά μετουσιώνονται κι αποκτούν λογοτεχνική υπόσταση, κάτι το οποίο εκφράζει με γλαφυρό τρόπο ο στίχος του Βυζιηνού «κι αλλάζει εντός μου/ ο ρυθμός του κόσμου».

            Εδώ οφείλουμε μια παραδοχή στον αναγνώστη. Ο προβληματισμός για τη συγγραφή της συγκεκριμένης προσπάθειας, αλλά και η συλλογή στοιχείων υπήρξαν διαδικασίες μακροχρόνιες, ακριβώς λόγω της ιδιαιτερότητας και των δυσκολιών που έχει το συγκεκριμένο θέμα. Η βάσανος αυτής της μακροχρόνιας αναμέτρησης με τη θεματολογία, γεννούσε όσο περνούσε ο καιρός περισσότερα ερωτήματα παρά απαντήσεις. Επίσης, μια ξεχωριστή αλλά όχι λιγότερο δύσκολη ερώτηση, υπήρξε ο τρόπος με τον οποίο θα δομηθεί το συγκεκριμένο κείμενο. Το εύρος των λόγων μόνο μικρό δεν είναι κι αξίζει να παραθέσουμε ενδεικτικά κάποιους απ’ αυτούς. Έμπαιναν λοιπόν επιτακτικά ερωτήματα όπως τα εξής: Τι

Ο μεγάλος Αργεντινός μυθηστοριογράφος Ερνέστο Σάμπατο

Ο μεγάλος Αργεντινός μυθηστοριογράφος Ερνέστο Σάμπατο

ορίζουμε παρεκκλίνουσα συμπεριφορά ανά εποχή; Είναι πραγματικότητα και για ποιόν λόγο πολλοί καλλιτέχνες παρουσίαζουν παρεκκλίνουσες συμπεριφορές, συγκριτικά με άλλες κατηγοριοποιήσεις ή ομαδοποιήσεις ανθρώπων; Η ενδεχόμενη παρεκκλίνουσα συμπεριφορά, εκτός από το να εντοπίζεται στον τρόπο ζωής, με τι τρόπο αντανακλάται στο έργο τους; Ποια η ιδιαιτερότητα, αν φυσικά υπάρχει, της «καλλιτεχνικής» παρέκκλισης από τις «κοινές»; Είναι απλά θέμα εκκεντρικότητας σαν αυτήν του Μπωντλαίρ, ο οποίος όταν είχε ερωτηθεί γιατί είχε υιοθετήσει ενδυματολογικά το εξεζητημένο στυλ του Δανδή, έδωσε την αποστομωτική απάντηση «Για να ξαφνιάζω τους ηλίθιους» (Σ. Μπωντλαίρ/ Εκδ. Πλέθρον); Οφείλονταν στην άρνηση των κοινωνικών συμβάσεων, όπως απαξιωτικά επεδείκνυαν οι Ρομαντικοί; Υπήρξαν παράμετροι Ψυχοπαθολογίας η αντίθετα, είχε μεγαλύτερο ειδικό βάρος η υιοθέτηση των αρχών κάποιου Κινήματος; Σε τι βαθμό επιδρούσε, ο αυξημένος δείκτης ευαισθησίας και βίωσης των συναισθημάτων, που οδηγούν στην αντίδραση σε διάφορα κατεστημένα; Μια λογοτεχνική προσέγγιση στους προηγούμενους προβληματισμούς, αποτελεί αυτή του μεγάλου Αργεντινού Συγγραφέα των καιρών μας Ε. Σάμπατο, ο οποίος έχει παραδεχτεί πως παρουσίαζε μεγάλα διαστήματα απόσυρσης που τα παρομοίαζε με «πέσιμο στο πηγάδι». Σύμφωνα με τον ίδιο λοιπόν, «ονειρευόμενοι και για τους άλλους, οι καλλιτέχνες, αυτά τα εύθραυστα πλάσματα, κατορθώνουν να αρθούν πάνω από την προσωπική τους δυστυχία και γίνονται ερμηνευτές και σωτήρες (πονεμένοι) του συλλογικού πεπρωμένου» (Περί ηρώων και τάφων/ Ε. Σάμπατο).

Συνάμα, η συγκεκριμένη ψηλάφηση, στο μέτρο που αποτελεί προϊόν προβληματισμού και στο βαθμό που

Ο Αμερικάνος Ποιητής Ε.Α. Πόε, ο οποίος ήταν βαθιά εθισμένος στο Αλκοόλ, σε βαθμό που αν δεν επέφερε άμεσα, τουλάχιστον επέσπευσε το θάνατό του.

Ο Αμερικάνος Ποιητής Ε.Α. Πόε, ο οποίος ήταν βαθιά εθισμένος στο Αλκοόλ, σε βαθμό που αν δεν επέφερε άμεσα, τουλάχιστον επέσπευσε το θάνατό του.

τελικά να αποτολμάμε να γίνει γραπτός λόγος, ενέχει από μόνη της κάποιες παραδοχές, όπως είναι η ύπαρξη κινήτρων και μάλιστα όχι αναγκαστικά αυτοκαταστροφικών στο σύνολό τους, τουλάχιστον στην αφετηρία τους, που όμως τελικά οδήγησαν αρκετούς λογοτέχνες στο θάνατο: α) ψυχολογικών με έμφαση στην κατάθλιψη κι άλλες διαταραχές που σε πολλές περιπτώσεις κατέληξαν στην αυτοχειρία, παραθέτοντας ορισμένους λογοτέχνες, με αναπάντητα όμως τα ερωτήματα, σε τι βαθμό και σε ποια πεδία αυτές οι περιπτώσεις ταυτίζονταν μεταξύ τους, με ενδεικτική αναφορά στους:  Τόμας Τσάντερτον (15χρονος Άγγλος ποιητής), . Ζεράλ ντε Νερβάλ (αποκρυφιστής που απαγχονίστηκε), Έ. Χέμινγουει, Σ. Πλαθ, Αν Σέξιον, Β. Γουλφ, Κ. Καρυωτάκη και τόσων άλλων, β) ιδεολογικών (ενδεχομενικά και πιθανολογικά): Β. Μαγιακόφσκι, Α. Καίσλερ γ) υπαρξιακών αναζητήσεων λόγω ένταξης σε κάποιο κίνημα με συγκεκριμένες αρχές: Λ. Μπάυρον, Πούσκιν κ.α:, δ) καθαρή ανθρώπινη απελπισία από χειροπιαστά και άλυτα προβλήματα, όπως για παράδειγμα του Χάινριχ φον Κλάιστ, ο οποίος πυροβόλησε στην καρδιά την καρκινοπαθή γυναίκα του και στην συνέχεια αυτοπυροβολήθηκε στο κεφάλι, το 1811, ε) εξάρτησης από ουσίες, όπως η περίπτωση του Ε.Α. Πόε, του οποίου η βαθιά έξη του από το αλκοόλ, επέσπευσε αν δεν επέφερε κιόλας άμεσα το θάνατό του, στ) ακόμα και πολιτισμικών όπως Γιούκο Μισίμα: έκανε χαρακίρι μπροστά στο κοινό που τον αποδοκίμαζε (Αρκετά από τα παραδείγματα αναφέρονται στο περιοδικό «(δε)κατά» του Ντίνου Σιώτη. Άρθρο του συγγραφέα & πρώην μουσικού των Μπλόντι, Γκάρι Λάντμαν/ Από την εφημερίδα «Τα Νέα» της Δευτέρας 27/4/2009, σε άρθρο του Κώστα Ρεσβάνη).

                     

 Η ΑΡΡΩΣΤΙΑ ΤΟΥ ΑΙΩΝΑ ΚΑΙ ΡΟΜΑΝΤΙΣΜΟΣ

Ωστόσο, η παραπάνω προσέγγιση αποτελεί μία μονάχα παράμετρο του θέματος που εξετάζουμε. Επιπλέον,

Τα πάθη του Βέρθερου, έργο που καταξίωσε πανευρωπαϊκά τον Γκαίτε και κλασικό δείγμα της λογοτεχνίας του Ρομαντισμού

Τα πάθη του Βέρθερου, έργο που καταξίωσε πανευρωπαϊκά τον Γκαίτε και κλασικό δείγμα της λογοτεχνίας του Ρομαντισμού.

κινδυνεύει να αποδειχτεί ρηχή κι από απλουστευτική έως παραπλανητική για το θέμα που επιχειρούμε να ψηλαφίσουμε, εάν αφενός δεν εντάσσει κάθε περίπτωση στην Εποχή της και τις κοινωνικές, ιστορικές, πολιτιστικές κ.α παραμέτρους που επικρατούσαν κι αφετέρου, δεν αντιπαραβάλει συγκριτικά τη γενικότερη λογοτεχνική δραστηριότητα της εκάστοτε εποχής, με τα κυρίαρχα ρεύματα σκέψης. Κλασικότερο ίσως παράδειγμα να αποτελεί το κίνημα του Ρομαντισμού. Ως κυριότερο χαρακτηριστικό της ανθρώπινης υπόστασης, οι ρομαντικοί δίνουν προτεραιότητα στην ευαισθησία. Στον καθ’ όλα τέλειο «honnête home», αντιπαραθέτουν ένα ανήσυχο πλάσμα που επαναστατεί ενάντια στον κόσμο και την κοινωνία και βρίσκεται σε μια συνεχή ψυχική ανισορροπία. Διχασμένος ψάχνει αδιάκοπα την ολοκλήρωσή του. Το κυρίαρχο συναίσθημα του ρομαντισμού είναι το «Sehnsucht»: η φλογερή, αχόρταγη επιθυμία να γνωρίσεις και να φτάσεις την απόλυτη ολοκήρωση· νοσταλγία ενός χαμένου παραδείσου όπου βασίλευε η αρμονία των αντιθέσεων, με βασικούς εκφραστές: Χάιρνριχ φον Όφτερντίνγεν του Νοβάλις, Ρενέ του Σατωμπριάν, Ο δον Αλβάρο ή η δύναμη του πεπρωμένου του Ρίβας. Απ’ αυτόν τον πόθο για το απόλυτο, που δεν είναι δυνατό να κατευνασθεί, απορρέει η αρρώστια του αιώνα, η υπαρξιακή

Ο μεγάλος Ρώσος Ποιητής Α. Πούσκιν, ο οποίος βρήκε βίαιο θάνατο σε μονομαχία

Ο μεγάλος Ρώσος Ποιητής Α. Πούσκιν, ο οποίος βρήκε βίαιο θάνατο σε μονομαχία

αγωνία, η οποία προκαλεί την αβουλία, και ενίοτε εξωθεί στον θάνατο (Ιστορία της Ευρωπαϊκής

Λογοτεχνίας/ Εκδ. ΕΑΠ).Η προσφιλέστερη ευχή του ρομαντικού είναι να είναι ξεχωριστό πλάσμα: να ζει

έντονα και να πεθάνει από βίαιο θάνατο (Ευρωπαϊκά Γράμματα: Ιστορία της Ευρωπαϊκής Λογοτεχνίας Εκδ. Σοκόλη). Ας θυμηθούμε για την Ιστορία δύο περιπτώσεις αυτής της συνέπειας: τον Άγγλο ποιητή Λόρδο Μπάυρον και τον άγριο θάνατό του στην πολιορκία του Μεσολογγίου, όσο και το Ρώσο ομότεχνό του Α. Πούσκιν που βρήκε βίαιο θάνατο σε μονομαχία. Αυτή λοιπόν την αυτοκαταστροφική συνέπεια, ενταγμένη στις αρχές του δυναμικότερου κινήματος από την εποχή της Αναγέννησης, θα ήταν μάλλον λάθος να την αποδώσουμε σε οποιαδήποτε ατομική ψυχοπαθολογία. Άλλωστε ακριβώς λόγω της διευρυμένης της έκτασης, χαρακτηρίστηκε ως η Αρρώστια του Αιώνα.

ΟΙ ΚΑΤΑΡΑΜΕΝΟΙ ΣΥΜΒΟΛΙΣΤΕΣ

Σαρλ Μπωντλαίρ, πιθανά ο μεγαλύτερος λογοτέχνης των Νέων Χρόνων και πατέρας του ρεύματος του Συμβολισμού

Σαρλ Μπωντλαίρ, πιθανά ο μεγαλύτερος λογοτέχνης των Νέων Χρόνων και πατέρας του ρεύματος του Συμβολισμού

Στο ρεύμα των Συμβολιστών και τη διεισδυτική ματιά τους: «Όποιος κοιτάζει ένα ανοιχτό παράθυρο, ποτέ δεν βλέπει τόσα πράγματα, όσα αυτός που κοιτάζει ένα παράθυρο κλειστό».(Κ. Μπωντλαίρ – Τα παράθυρα), αναφερθήκαμε και πιο πάνω. Ωστόσο, και στην συγκεκριμένη περίπτωση, οι εξεζητημένες συμπεριφορές μεγάλων Ποιητών, μοιάζουν να είναι περισσότερο μια σύνθεση εκκεντρικότητας, απόρριψης και πειραματισμού, με αποτέλεσμα σε αρκετές περιπτώσεις την αυτοκαταστροφή, η οποία πάλι είναι παρακινδυνευμένο να ενταχθεί σε «ψυχιατρικές διαγνώσεις». Ο Έρωτας μεταξύ

Αρ. Ρεμπώ, μια χαρακτηριστική περίπτωση Καταραμένου Συμβολιστή Ποιητή, ο οποίος άφησε σημαντικό και πρωτοποριακό έργο.

Αρ. Ρεμπώ, μια χαρακτηριστική περίπτωση Καταραμένου Συμβολιστή Ποιητή, ο οποίος άφησε σημαντικό και πρωτοποριακό έργο.

Βερλαίν-Ρεμπώ, προκαλούσε τα ήθη της εποχής, για τον ‘Ερωτα αυτόν ο Βερλαίν διέλυσε το γάμο του κι επιδόθηκε σε έναν άστατο βίο. Συνάμα, ο «οραματιστής» Ρεμπώ, μοιάζει να διακατέχεται από το ανικανοποίητο, το πάθος για πειραματισμό, την αναζήτηση μιας νέας γλώσσας συμβόλων. Το ανήσυχο πνεύμα του, θα εκδηλώσει

αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές και θα γράψει κάποιους από τους ωραιότερους, πλην προκλητικούς για την εποχή στίχους. «Ένα βράδυ κάθισα την ομορφιά/ στα γόνατά μου και τη βρήκα πικρή/ και τη διέσυρα». (Α. Ρεμπώ – Μια εποχή στην κόλαση). Περίπου την ίδια προκλητική συμπεριφορά, είχε και ο μεγαλύτερος ίσως Ποιητής της νεοτερικότητας Σ. Μπωντλαίρ, ενώ αρκετά ποιήματά του θα θεωρηθούν ασύμβατα με τα ήθη της εποχής και θα απαγορευτούν. Σε γενικές γραμμές, οι καταραμένοι ποιητές μοιάζουν να ακολουθούν συγκεκριμένη στάση ζωής, προκαλώντας και απορρίπτοντας μια κοινωνία στην οποία ένιωθαν να τους εξοβελίζει.

20ος ΑΙΩΝΑΣ

Φ. Κάφκα, ο μεγάλος Τσέχος συγγραφέας, διάσημος για τον σκοτεινό παράλογο κόσμο που περιγράφει στα έργα του.

Φ. Κάφκα, ο μεγάλος Τσέχος συγγραφέας, διάσημος για τον σκοτεινό παράλογο κόσμο που περιγράφει στα έργα του.

Στον 20ο αιώνα, δεν είναι λίγοι οι συγγραφείς που ασχολούνται με το παράλογο και την αυτοκαταστροφή. Αξίζει να μνημονεύσουμε τον σκοτεινό κόσμο που περιγράφει στα έργα του όπως Η Δίκη και Ο Πύργος, ο Φ. Κάφκα. Όπως και τον Ξένο του Α. Καμύ, στο οποίο ο πρωταγωνιστής φτάνει στη δολοφονία και στη θανατική καταδίκη, ενώ σε όλο το έργο κυριαρχεί το παράδοξο.

Επίσης, το παράλογο του ολοκληρωτισμού με ήρωες που χάνουν την ταυτότητά τους, ταυτιζόμενοι με τους διώκτες τους κι αποζητώντας τη λύτρωση μέσω του βιολογικού τους τέλους αποτελούν: Το Μηδέν και το Άπειρο του Αρ. Καίσλερ, Το Κιβώτιο του Α. Αλεξάνδρου. Το αλληγορικό 1984 του Τζ. Όργουελ, σκιαγραφεί μια εφιαλτική “μελλοντική κοινωνία, όπου λογοκρίνεται ακόμα και η σκέψη.

ΕΞΑΡΤΗΣΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ                              

Φ. Ντοστογιέφσκι, η περίφημη ανάλυση χαρακτήρα στο έργο του Ο Παίκτης, προσφέρεται κυριολεκτικά για εγχειρίδιο Ψυχιατρικής αναφορικά με την ψυχολογία της εξάρτησης

Φ. Ντοστογιέφσκι, η περίφημη ανάλυση χαρακτήρα στο έργο του Ο Παίκτης, προσφέρεται κυριολεκτικά για εγχειρίδιο Ψυχιατρικής αναφορικά με την ψυχολογία της εξάρτησης

Κλασικό για το είδος και μια καταπληκτική και εμβριθή περιγραφή της φύσης της εξάρτησης και της

ψυχολογίας του εξαρτημένου, αποδίδει ο Φ. Ντοστογιέφσκι στο έργο του Ο Παίκτης, στο οποίο περιγράφει την αυτοκαταστροφική κλιμακούμενη εξάρτηση από το τζόγο σε ανεξέλεγκτο βαθμό.

Ο Χ.Μπαιλ στο Οι απόψεις ενός κλόου, περιγράφει την καταστροφή του ταλαντούχου πρωταγωνιστή από το αλκοόλ.

Τέλος, στο αυτοβιογραφικό The junkee, ο Αμερικάνος Ου. Μπαροουζ εξομολογείται τις περιπέτειές του, λόγω της εξάρτησης από την ηρωίνη

 

 

Η “ΤΡΕΛΑ” ΩΣ ΤΕΧΝΑΣΜΑ ΚΑΙ Η ΠΟΙΚΙΛΙΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΩΝ ΤΗΣ

Ένα άλλο ξεχωριστό και ενδιαφέρον πεδίο, αποτελεί η ποικιλότροπη χρήση της “τρέλας” από τους

Ουίλιαμ Σαίξπηρ, σε έργα του οποίου όπως ο βασιλιάς Ληρ, η "τρέλα" αποτελεί κυρίαρχο θέμα

Ουίλιαμ Σαίξπηρ, σε έργα του οποίου όπως ο βασιλιάς Ληρ, η «τρέλα» αποτελεί κυρίαρχο θέμα

λογοτέχνες. Εδώ αξίζει να επισημάνουμε πως για αρκετούς αιώνες, από τον Μεσαίωνα μέχρι και τους Νέους Χρόνους, διάφορα πεδία της ανθρώπινης διανόησης, μεταξύ άλλων η Λογοτεχνία, η Επιστήμη, η Φιλοσοφία, είχαν να αντιμετωπίσουν τη λογοκρισία τόσο της Κοσμικής, όσο και της Εκκλησιαστικής εξουσίας, με αποτέλεσμα η «τρέλα» για τη λογοτεχνία να αποτελεί ένα τέχνασμα που εξυπηρετούσε το αλληγορικό κι υπόρητο πέρασμα μηνυμάτων ή κριτικής., ασύμβατα με την κυρίαρχη τάξη πραγμάτων. Ας θυμηθούμε για παράδειγμα το Βασιλιά Ληρ του Σαίξπηρ, όπου «μέσα σε ένα περιβάλλον έκλυσης των ηθών που φέρνουν στο φως οι δολοφονίες και η αιμομιξία» την «κοινωνική κριτική που ασκεί ο Τρελός εκμεταλλευόμενος το ρόλο του και χρησιμοποιώντας ένα τέχνασμα πρωθύστερης προφητείας: «Θα ειπώ μια προφητεία πριν φύγω: Όταν άλλα οι παπάδες θα κάνουν άλλα θα κυρήχνουν (….) όταν φόρα θα μετράνε τα λεφτά οι καταχραστές/ και θα χτίζουν οι πουτάνες κι οι ρουφιάνοι εκκλησιές.”». (Βασιλιάς Ληρ και Άμλετ από Σαίξπηρ και Η Ζωή είναι ένα όνειρο του Καλντερόν/ Ανάλυση έργων από Δ. Κωνσταντίνου/ Blog: Ιστορία-Τέχνες-Πολιτισμός).

 

Η “ΤΡΕΛΑ” ΣΤΗΝ ΕΥΘΥΜΗ, ΚΩΜΙΚΗ ΚΑΙ ΑΛΛΗΓΟΡΙΚΗ ΕΚΔΟΧΗ ΤΗΣ         

Ο Δον Κιχώτης του Θερβάντες αποτελεί πλέον για τους περισσότερους ιστορικούς και κριτικούς της Ευρωπαϊκής Λογοτεχνίας, το πρώτο Ευρωπαϊκό Μυθιστόρημα. Ο Θερβάντες, μέσω της τρέλας, παρωδεί το ιπποτικό έπος που βρίσκονταν στην παρακμή του

Ο Δον Κιχώτης του Θερβάντες αποτελεί πλέον για τους περισσότερους ιστορικούς και κριτικούς της Ευρωπαϊκής Λογοτεχνίας, το πρώτο Ευρωπαϊκό Μυθιστόρημα. Ο Θερβάντες, μέσω της τρέλας, παρωδεί το ιπποτικό έπος που βρίσκονταν στην παρακμή του.

Εκτός της προηγούμενης χρήσης της «τρέλας» όμως, σε μια εύθυμη έως κωμική εκδοχή (που συνυπάρχει με την

τραγική) έχει χρησιμοποιηθεί για να ενισχύσει την παρωδία καταστάσεων. Εύλογα, στη σκέψη μας έρχεται ο ήρωας του Θερβάντες Δον Κιχώτης. Στο ομώνυμο έργο που από τους περισσότερους κριτικούς έχει πλέον αξιολογηθεί ως το πρώτο Ευρωπαϊκό μυθιστόρημα, ομολογημένος στόχος του συγγραφέα ήταν η παρωδία των ιπποτικών μυθιστορημάτων. Η κωμική διασκευή του Θερβάντες εντυπωσίασε έντονα τους ίδιους τους αναγνώστες του ιπποτικού μυθιστορήματος, οι οποίοι αγάπησαν στο εξής την παρωδία τόσο πολύ, όσο και τα έργα αυτά καθαυτά. Αξίζει να επισημάνουμε πως την παραφροσύνη του ήρωα, σαν θέμα ο συγγραφέας την δανείζεται από τον προγενέστερο Μαινόμενο Ορλάνδο του Αριόστο (Ευρωπαϊκά Γράμματα: Ιστορία της Ευρωπαϊκής Λογοτεχνίας Εκδ. Σοκόλη).

 

Η “ΤΡΕΛΑ” ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟΥ

           Στη συγκεκριμένη ενότητα, ο στίχος του Α. Ρεμπώ “Εγώ είμαι ένας άλλος” αποτελεί κι έναν εύστοχο ορισμό της πολυπλοκότητας τόσο του λογοτεχνικού δημιουργήματος, όσο και του ίδιου του δημιουργού.

Ο θεατρικός συγγραφέας Λουίτζι Πιραντέλλο

Ο θεατρικός συγγραφέας Λουίτζι Πιραντέλλο

         Ο εσωτερικός μονόλογος αποτελεί κατεξοχήν μοντερνιστική τεχνική, που επιτρέπει σε συγγραφείς, όπως ο Τζόυς και η Γουλφ να παρακολουθήσουν τη συνεχή κίνηση του ψυχικού βίου, δηλαδή να αποτυπώσουν τη «ροή της συνείδησης» του ανθρώπινου υποκειμένου.

Στα πλαίσια της διερεύνησης της πολυπλοκότητας του ανθρώπινου υποκειμένου ως θραυσμένου και ηθικά διχασμένου, προχωρά η μοντερνιστική σύλληψη του Λουίζι Πιραντέλλο. Ειδικότερα, στο Ερρίκος ο 4ος, ο Πιραντέλλο αναζητά μια μορφή ικανή να εκφράσει την πολλαπλή προσωπικότητα του ανθρώπου, τη σύγχυσή του ανάμεσα στο αντικειμενικό και το υποκειμενικό, την ματαιόδοξη ανάγκη του για την εξαπάτηση των άλλων αλλά και του εαυτού του. Το θέμα είναι ο ασαφής διαχωρισμός μεταξύ λογικής και τρέλας. (Ιστορία της Ευρωπαϊκής Λογοτεχνίας/ Εκδ. ΕΑΠ).

Δύο ακόμα έργα της Μοντερνιστικής περιόδου, τα οποία θέτουν έντονα υπαρξιακά ζητήματα με μέσα την προσφυγή στην ψυχανάλυση ή την επίσκεψη σε Άσυλο, είναι του  Ιταλού Ίταλο Σβέβο, στο μυθιστόρημα Η συνείδηση του Ζήνωνα, στο οποίο ο ήρωας αποκαλύπτει καθώς εξομολογείται στον ψυχαναλυτή του, την απατηλή λειτουργία μιας μνήμης που τακτοποιεί τις αλήθειες και τις ψευδαισθήσεις του παρελθόντος με βάση τις ανάγκες του παρόντος. Και του Γερμανού Τόμας Μαν στο Μαγικό βουνό, που βάζει τον ήρωα να επισκέπτεται τον σαγηνευτικό κόσμο ενός σανατορίου. Οι σκόρπιες αναμνήσεις αριστοκρατών και μεγαλοαστών ασθενών, καθώς και οι στοχασμοί του αφηγητή πάνω στη ζωή, την αρρώστια και τον θάνατο ανασυνθέτουν την αρρώστια μιας εποχής πνευματικής παράλυσης, όπου βαραίνει η αίσθηση του μεταφυσικού κενού. (Ευρωπαϊκά Γράμματα: Ιστορία της Ευρωπαϊκής Λογοτεχνίας Εκδ. Σοκόλη)

Συμπερασματικά, σ’ αυτό το σημείο και όσον αφορά το συγκεκριμένο αντικείμενο μελέτης, μπορούμε να επαναλάβουμε εμφατικά και έγκαιρα πως η συνθετότητα του, καθιστά εξαρχής παρακινδυνευμένη την όποια προσπάθεια κατάληξης σε απαντήσεις σαφείς και σταθερές. Αντίθετα, κρίνεται αξιολογικά πολυτιμότερη και πιο ρεαλιστικός ως στόχος, η γέννηση εύστοχων ερωτημάτων και προβληματισμών, τα οποία ενδέχεται να οδηγήσουν σε πολύτιμες παρατηρήσεις που θα δώσουν ώθηση σε πιο ενδελεχή διερεύνηση της  πολυσύνθετης σχέσης που εξετάζουμε.

Ένα επόμενο ερώτημα που προκύπτει είναι εάν για κάποιους λογοτέχνες, το βίωμα συναισθημάτων (θετικών ή αρνητικών), αποτελεί την ικανή και αναγκαία συνθήκη για έμπνευση και δημιουργία. Ας επικαλεστούμε πάλι τον Μπωντλαίρ και την παραδοχή του «Δυστυχής ίσως ο άνθρωπος, ευτυχής όμως ο καλλιτέχνης που τον σπαράζει ο πόθος». (Κ. Μπωντλαίρ – Η επιθυμία του ζωγραφίζειν/ Εκδ. Πλέθρον).

 

Ο ΕΡΩΤΑΣ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟΤΕΡΗ ΠΗΓΗ ΑΥΤΟΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗΣ & «ΤΡΕΛΑΣ»

 

Σίγουρα ο Έρωτας αποτελεί ένα από τα δύο, τρία δημοφιλέστερα λογοτεχνικά θέματα. Ωστόσο, όταν συνδυάζεται με την αυτοκαταστροφή, μάλλον μας έρχεται στο νου το κλασικό Ρωμαίος και Ιουλιέτα. Η αλήθεια είναι όμως πως το συγκεκριμένο θέμα και μοτίβο, υπήρξε πολύ παλαιότερη έμπνευση και προσαρμόζονταν ανάλογα με την εποχή. Ας παραθέσουμε κάποια έργα με τη συγκεκριμένη θεματολογία, τα οποία έχουν τόσο λογοτεχνική αξία, όσο και τεράστια σημασία για την Ιστορία της Λογοτεχνίας

Ο Μεσαιωνικός μύθος ΤΡΙΣΤΑΝΟΣ ΚΑΙ ΙΖΟΛΔΗ, αποτελεί   ύμνο στον απόλυτο έρωτα με αυτοκαταστροφική κατάληξη και συνάμα πηγή έμπνευσης για πολλά κατοπινά έργα.

Ο Μεσαιωνικός μύθος ΤΡΙΣΤΑΝΟΣ ΚΑΙ ΙΖΟΛΔΗ, αποτελεί ύμνο στον απόλυτο έρωτα με αυτοκαταστροφική κατάληξη και συνάμα πηγή έμπνευσης για πολλά κατοπινά έργα.

ΤΡΙΣΤΑΝΟΣ ΚΑΙ ΙΖΟΛΔΗ

      Ο Μεσαιωνικός μύθος του Τριστάνου και της Ιζόλδης αποτελεί ύμνο στον απόλυτο έρωτα, ο οποίος ανυπότακτος εναντιώνεται στους θεσμούς και τους πιο ιερούς νόμους (δεσμοί οικογενειακοί ή φυλετικοί) και φέρνει μέσα του τα ίχνη της αυτοκαταστροφής του. Όμως, μέσα από αυτόν τον ίδιο το θάνατο, κερδίζει τον θρίαμβο και την αιώνια διάρκεια, καθώς μετουσιώνεται σε ορισμό του ερωτικού πάθους για τους επερχόμενους αιώνες.

 

ΑΡΙΟΣΤΟ, ο δημιουργός του ΜΑΙΝΟΜΕΝΟΥ ΟΡΛΑΝΔΟΥ

ΑΡΙΟΣΤΟ, ο δημιουργός του ΜΑΙΝΟΜΕΝΟΥ ΟΡΛΑΝΔΟΥ

Ο ΜΑΙΝΟΜΕΝΟΣ ΟΡΛΑΝΔΟΣ-ΑΡΙΟΣΤΟ (1474-1533)                   

         Ο Μαινόμενος Ορλάνδος, αποτελεί μια προέκταση του έργου Ερωτευμένος Ορλάνδος, άλλου επικού ιπποτικού ποιήματος από τον Μποϊράντο. Η καινοτομία που επιφέρει ο Αριόστο στη λογοτεχνική παράδοση είναι η τρέλα. Αναμφίβολα ο έρωτας είναι μια τρέλα, όπως το λέει ο ίδιος ο Αριόστο σε διακριτικές αυτοβιογραφικές αναφορές. Θλίψη, ζήλια, διαψευσμένο πάθος και πληγωμένη υπερηφάνεια είναι τα συναισθήματα που καταλαμβάνουν τον Ορλάνδο, συναισθήματα που περιγράφονται από το συγγραφέα με εξαιρετική ακρίβεια ως προς τις μεταπτώσεις και τις κορυφώσεις τους.

 

Ο ΕΡΑΣΤΗΣ ΤΩΝ ΑΣΤΡΩΝ ΚΑΙ ΤΟ ΑΣΤΕΡΙ SIDNEY

Περί το 1582 ο Sidney, συνθέτει το έργο Ο εραστής των άστρων και το Αστέρι (1591), σειρά 107 σονέτων που απευθύνεται από τον εραστή στην αγαπημένη του, η οποία κατά την παράδοση βρίσκεται μακριά. Τα αισθήματα του ερωτευμένου οδηγούν σε σκέψεις γύρω από το θάνατο και τη φυγή του χρόνου. Η συλλογή αποτελεί συγχρόνως μια ανθολογία, που θέτει σε εφαρμογή όλους τους τρόπους συγγραφής ενός ιπποτικού σονέτου. (Ευρωπαϊκά Γράμματα: Ιστορία της Ευρωπαϊκής Λογοτεχνίας Εκδ. Σοκόλη)

 

ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΣ

ΘΕΑΤΡΟ

Το αγαπημένο θέμα του θεάτρου, αυτό που αγαπήθηκε περισσότερο από το κοινό, είναι οι συναισθηματικές κωμωδίες και ιδιαίτερα αυτές που επικεντρώνονται στο θέμα του αιφνιδιασμού του έρωτα, στις αμφιταλαντεύσεις που αυτός δημιουργεί ανάμεσα στο συνειδητό και το ασυνείδητο, ανάμεσα στο παιχνίδι και την ειλικρίνεια.

Στον «συναισθηματικό» αυτόν αιώνα, ο Έρωτας είναι πανταχού παρόν με όλες τις αποχρώσεις του, από το υπέρτατο πάθος έως τη βαθύτερη διαστροφή, αποτελεί σύμπτωμα του φαινομένου που ονομάστηκε «ανακάλυψη του εαυτού»:  το εγώ εκλαμβάνεται πια ως κέντρο όλων των εμπειριών και ως σημείο αναφοράς όλων των αξιών.

ΓΚΑΙΤΕ, από τους κλασικότερους εκπρόσωπους της Λογοτεχνίας του Διαφωτισμού

ΓΚΑΙΤΕ, από τους κλασικότερους εκπρόσωπους της Λογοτεχνίας του Διαφωτισμού

ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ

Οι δύο κυριότερες φάσεις του μυθιστορήματος της εποχής είναι:

Α) το Ελεγειακό, με αριστούργημα του είδους Τα πάθη του Βέρθερου με αυτοκαταστροφική κατάληξη, ο

ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΤΟΥ ΛΑΚΛΟ

ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΤΟΥ ΛΑΚΛΟ

Γκαίτε καταξιώνεται σε όλη την Ευρώπη. Έργο με εντυπωσιακές καινοτομίες, το οποίο χάρη στον ποιητικό ρεαλισμό του αποδίδει μια πιστή εικόνα της ζωής και των ηθών της γερμανικής αστικής τάξης, που δόιαφέρει από τις αντίστοιχες γαλλικές ή αγγλικές κοινωνικές τάξεις. Αποτελεί ένα μυθιστόρημα της επιθυμίας

για έρωτα, καθώς η καρδιά του ήρωα ασυγκράτητη, παρασύρεται από το αβάσταχτο πάθος που της προκαλεί κάθε νέο συναίσθημα. Ο Γκαίτε μας αποκαλύπτει άγνωστες πτυχές και αντιδράσεις της ανθρώπινης ψυχής που κανείς ως τότε δεν είχε μελετήσει. Το έργο θα εμπνεύσει πολλούς συγγραφείς, με γνωστότερο τον Ούγγρο Γιόζεφ Κάρμαν με το Η κληρονομιά της Φανής.

Β) Η Σκοτεινή μυθιστορηματική γραφή που προβάλλει την ψυχολογική κατάσταση της ελευθεριότητας και την διαστροφή των ηρώων του Μαρκήσιου ντε Σαντ και των Επικίνδυνων σχέσεων  του Λακλό

Η ΕΛΕΓΕΙΑΚΗ ΠΟΙΗΣΗ

Τα πιο συνήθη συναισθήματα είναι η μελαγχολία και η θλίψη που τα γεννά η νοσταλγία του ιδανικού (όπως στον Σέλλεϋ ή τον Νόβαλις), μέσω της άγρυπνης συνείδησης του καταστρεπτικού αποτελέσματος, που επιβάλλει σε κάθε ανθρώπινο ον το πέρασμα του χρόνου, με την ερωτική εξαπάτηση και την έλλειψη ελευθερίας στο εθνικό ή το ατομικό επίπεδο

Ο Χάινε κατόρθωσε καλύτερα από κάθε άλλον να αφομοιώσει την τέχνη του lieder και της λαϊκής μπαλάντας και να δημιουργήσει ορισμένα από τα πιο δημοφιλή έργα της γερμανικής γλώσσας. Ο ποιητής γίνεται βάρδος της απελπισίας και του πόνου που προκαλεί  το εφήμερο ή και το βαθύτερο ερωτικό πάθος.  Τα προσωπικά του συναισθήματα ανάγονται σε πανανθρώπινη δυστυχία και αποκαλύπτουν την ανήσυχη και ανικανοποίητη ρομαντική φύση. Όμως η λογοκρισία ακρωτηριάζει τα έργα του.

Ούγκο Φώσκολο, δημιουργός του έργου Τελευταία γράμματα του Ιακώβου Όρτις

Ούγκο Φώσκολο, δημιουργός του έργου Τελευταία γράμματα του Ιακώβου Όρτις

Στο πλαίσιο αυτό κινήθηκε ο Ούγκο Φώσκολο στα Τελευταία γράμματα του Ιακώβου Όρτις, όπου τα ποιητικά χαρακτηριστικά του ρομαντισμού συνδυάζονται με τον έντονο πατριωτικό χαρακτήρα (προάγγελο των αγώνων του Risοrgimento), το ερωτικό πάθος, την απόγνωση και τελικά την αυτοκτονία του πρωταγωνιστή. (Ευρωπαϊκά Γράμματα: Ιστορία της Ευρωπαϊκής Λογοτεχνίας Εκδ. Σοκόλη)

 

ΡΕΑΛΙΣΜΟΣ-ΝΑΤΟΥΡΑΛΙΣΜΟΣ

Στην Σκανδιναβία, ο κριτικός ρεαλισμός είχε προετοιμάσει το έδαφος για το νατουραλισμό, εμφανή στα μυθιστορήματα του Αλεξάντερ Κίλλαντ. Ο Χέρμαν Μπαγκ, αποκαλύπτει προβλήματα σεξουαλικού πάθους με το Στο δρόμο. Ενώ οι γυναίκες Αμαλία Σκραμ και Βικτώρια Μπενέντικσον, προσεγγίζουν απαγορευμένα ως τότε θέματα όπως η ψυχιατρική θεραπεία γυναικών.

ΜΑΝΤΑΜ ΜΠΟΒΑΡΥ-ΦΛΩΜΠΕΡ

Η Μποβαρύ ανικανοποίητη από το γάμο της με το γιατρό σύζυγο της, την θέλγει η αστική ζωή και επιδιώκει

ΜΑΝΤΑΜ ΜΠΟΒΑΡΥ, πιθανά το κλασικότερο έργο του Ρεαλιστή Γ. ΦΛΩΜΠΕΡ

ΜΑΝΤΑΜ ΜΠΟΒΑΡΥ, πιθανά το κλασικότερο έργο του Ρεαλιστή Γ. ΦΛΩΜΠΕΡ

διαρκώς να βιώσει τον συγκλονιστικό έρωτα που θα δώσει νόημα στη ζωή της που κάποιες φορές της φαντάζει αβίωτη. Αποτέλεσμα των επιδιώξεων της θα είναι η σύναψη εξωσυζυγικών σχέσεων και η ροπή προς την υπερβολή και την αλόγιστη σπατάλη. Όμως καμιά από τις προσπάθειές της δεν θα της χαρίσει την πραγματική ευτυχία, το αντίθετο μάλιστα, η αμετροέπειά της θα την οδηγήσει στην οικονομική καταστροφή και την ηθική χρεοκοπία. Έτσι με σταθερά βήματα οδηγείται σε αδιέξοδο και στην αυτοκτονία. Χαρακτηριστικό είναι πως ο σύζυγος της, ως το τέλος αγνοεί την πραγματικότητα όπως και τα αισθήματα της γυναίκας του, κάτι που θα ανακαλύψει μετά το θάνατό της, όταν βρίσκει την αλληλογραφία της με τους εραστές της.

Συμπερασματικά ο Φλωμπέρ, δημιουργεί μια δραματική ιστορία με τραγικό πρόσωπο την μαντάμ Μποβαρύ και μέσω αυτή προσπαθεί να σταθεί κριτικός στα ήθη και τις συνήθειες της αστικής τάξης της εποχής του. Φλωμπέρ κηρύττει τη σημασία του ύφους στην τέχνη, στα ύστερα έργα του, επιλέγει θέματα εξωτικά και αλληγορικά και αποδίδει με αισθησιακό χρώμα τον έρωτα, τον πόνο τη βία και το θάνατο.

 

ΑΝΝΑ ΚΑΡΕΝΙΝΑ του ΛΕΩΝΤΑ ΤΟΛΣΤΟΪ, αντιπροσωπευτικό δείγμα του Ρώσικου Ρεαλισμού

ΑΝΝΑ ΚΑΡΕΝΙΝΑ του ΛΕΩΝΤΑ ΤΟΛΣΤΟΪ, αντιπροσωπευτικό δείγμα του Ρώσικου Ρεαλισμού

ΑΝΝΑ ΚΑΡΕΝΙΝΑ-ΛΕΩΝ ΤΟΛΣΤΟΪ   

Παρόμοιας θεματολογίας είναι και το έργο του Τολστόϊ Άννα Καρένινα, όπου μια εξωσυζυγική σχέση θα οδηγήσει την πρωταγωνίστρια στην αυτοκτονία. Το έργο αποτελεί κλασικό δείγμα του Ρώσικου, φιλάνθρωπου Ρεαλισμού.

ΟΜΠΛΟΜΩΦ-ΙΒΑΝ-ΓΚΟΝΤΣΑΡΩΦ

Ο Ιβάν Γκοντσάρωφ Με το έργο του Ομπλόμωφ δημιουργεί ένα από τα αριστουργήματα της ρώσικης λογοτεχνίας. Περιγράφει τη ζωή ενός νεαρού άβουλου αριστοκράτη που αρνείται τον έρωτα της δραστήριας Όλγας και πεθαίνει πρόωρα από την απραξία. (Ιστορία της Ευρωπαϊκής Λογοτεχνίας/ Εκδ. ΕΑΠ)

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Συμπερασματικά, μπορούμε να καταλήξουμε πως θα ήταν παρακινδυνευμένο να προσπαθήσουμε να συστηματοποιήσουμε αυτοκαταστροφικές ή παρεκλίνουσες συμπεριφορές με κριτήριο την ψυχική νόσο, είτε αυτές αφορούν Λογοτέχνες, είτε ήρωές τους. Οι κίνδυνοι ενός τέτοιου εγχειρήματος αναφέρθηκαν πιο πάνω και γίνονται ακόμα μεγαλύτεροι, λόγω του ιστορικού χρονικού εύρους που  καταπιαστήκαμε. Θα ήταν εντελώς αυθαίρετο να υποστηρίξουμε την ύπαρξη κάποιας ιδιαίτερης σχέσης μεταξύ Λογοτεχνών και Ψυχικής νόσου συγκριτικά με άλλες πληθυσμιακές ομάδες, ενώ είναι πιο ρεαλιστικό να αποδώσουμε ορισμένες παρεκλίνουσες συμπεριφορές στις αρχές κάποιων καλλιτεχνικών κινημάτων ή ρευμάτων κι επιπλέον σε επίπεδο θεματολογίας η καλλιτεχνική ευαισθησία εστιάζει και διερευνάει πολλές φορές καινοτόμα πεδία, ανοίγοντας έτσι νέους δρόμους σκέψης, οπτικής, προβληματισμού και διευρύνοντας μ’ αυτόν τον τρόπο τους ορίζοντές μας . Η

τελευταία στροφή από το ποίημα του Κ. Καρυωτάκη, Η Θάλασσα, συνοψίζει με υπέροχο τρόπο αυτό το δισυπόστατο θέμα που προσπαθήσαμε να περιγράψουμε. Δηλαδή, από την μία την διεισδυτική ματιά του λογοτέχνη, ως υποκείμενου έμπλεου ευαισθησίας, σε πεδία που αρκετές φορές διαφεύγουν της καθημερινής

Η ΑΒΑΣΤΑΧΤΗ ΕΛΑΦΡΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΙΝΑΙ, ΜΙΛΑΝ ΚΟΥΝΤΕΡΑ

Η ΑΒΑΣΤΑΧΤΗ ΕΛΑΦΡΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΙΝΑΙ, ΜΙΛΑΝ ΚΟΥΝΤΕΡΑ

αντίληψης και του κοινού νου κι από την άλλη, την αυτοκαταστροφή στην οποία οδηγείται πολλές φορές, ακριβώς λόγω της ευαισθησίας αυτής «Κι ενώ πονώ τον πόνο σου και πάω προς το βυθό σου/ και χάνομαι με τον αφρό, / ύστερα, στο γαλήνεμα, την ηλιακή χαρά σου,/ θάλασσα, δεν θα την χαρώ«. (Κ. Καρυωτάκης – Θάλασσα). Το προηγούμενο όμως, ενώ περιγράφει γλαφυρά αυτήν την ευαισθησία, με κανέναν τρόπο δεν μπορεί να γενικευτεί και να αποτελέσει κανόνα. Εξάλλου, δεν μπορούμε να παραβλέψουμε τη διαχρονική σχέση μεταξύ Τέχνης και κάλους. Ακόμα κι αν το τελευταίο δεν είναι πάντα εύκολα ανιχνεύσιμο και για αυτόν το λόγο υπάρχει μια διαρκής αγωνιώδης αναζήτηση «Η ομορφιά είναι ένας κόσμος προδομένος. Δεν μπορεί να τη συναντήσει κανείς παρά μόνο όταν οι διώκτες του την έχουν ξεχάσει σε κάποια μεριά κατά λάθος» (Μίλαν Κούντερα, Η αβάσταχτη ελαφρότητα του είναι). Με απλά λόγια, η Λογοτεχνία και η Τέχνη δεν μεροληπτεί υπέρ του ερεβώδους, αλλά παράλληλα υπάρχει και μια εναγώνια προσπάθεια ανάδειξης του φωτεινού και του όμορφου που στις μέρες μας μοιάζει να περιορίζονται σε όλο και πιο στενό χώρο.

Μπορεί να προσπαθήσαμε-στο μέτρο του δυνατού- να ταξινομήσουμε αυτές τις συμπεριφορές και τα έργα που αναφέραμε, ανά εποχή και λογοτεχνικό ρεύμα, να βρούμε κάποιες ομοιότητες μεταξύ των θεματικών διάφορων μεγάλων έργων. Αυτό όμως δε συνεπάγεται την ύπαρξη κανονιστικών πλαισίων που θα μπορούσαν να ψυχιατρικοποιήσουν συμπεριφορές και στάσεις ζωής. Εντέλει θα έχουμε πετύχει το στόχο μας αν καταφέραμε να δημιουργήσουμε ερωτήματα και προβληματισμούς. Ίσως έτσι βάλαμε ένα λιθαράκι για περαιτέρω ενασχόληση με τη λογοτεχνία και την Τέχνη, που όπως υποστηρίζει ο Ε. Σάμπατο «ανέκαθεν η τέχνη του καιρού μας, αυτή η δυνατή και αποδιαρθρωμένη τέχνη, γεννιέται πάντα από την προσωπική μας διάλυση, από την αγωνία μας και τη δυσαρέσκειά μας. Ένα είδος απόπειρας συμφιλίωσης με τον κόσμο αυτής της ράτσας των εύθραυστων, ανήσυχων και γεμάτων επιθυμίες πλασμάτων που είναι οι άνθρωποι.».(Ε. Σάμπατο – Περί ηρώων και τάφων)

 Συγγραφή/Επιμέλεια: Κωνσταντίνου Δημήτρης 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 

  1. Βάρσος Γιώργος, Ιστορία της Ευρωπαϊκής λογοτεχνίας. Από τον 6ο έως τις αρχές του 18ου αιώνα, εκδ. Ε.Α.Π 1999
  2. Γκότση Γ. & Προβατά Δ., Ιστορία της Ευρωπαϊκής λογοτεχνίας. Από τις αρχές του 18ου έως τον 20ο αιώνα, εκδ. Ε.Α.Π, Πάτρα 2000.

 

  1. Benoit Annick & Fontaine Gay (επιμ.), Ευρωπαϊκά Γράμματα: Ιστορία της Ευρωπαϊκής Λογοτεχνίας Εκδ. Σοκόλη, σ. 145, μτφρ Α. Ζηράς κ.α., τ. Α, Αθήνα 1999 (Lettres Européenes: Histoire de la Literature Européene, 1992).
  2. Benoit Annick & Fontaine Gay (επιμ.), Ευρωπαϊκά Γράμματα: Ιστορία της Ευρωπαϊκής Λογοτεχνίας Εκδ. Σοκόλη, σ. 145, μτφρ Α. Ζηράς κ.α., τ. Β, Αθήνα 1999 (Lettres Européenes: Histoire de la Literature Européene, 1992).
  3. Εγκυκλοπαίδεια, ΠάπυροςLarousseBritannica, εκδ. Πάπυρος, επιμ. Βίκτωρ Αθανασιάδης κ.ά., Αθήνα 2
  4. Σαρλ Μπωντλαίρ, Τα Άνθη του κακού, Εκδ. Γκοβόστης
  5. Σαρλ Μπωντλαίρ, Εκδ. Πλέθρον
  6. Ερνέστο Σάμπατο, Περί Ηρώων και Τάφων, Εκδ. Εξάντας
  7. Μίλαν Κούντερα, Η αβάσταχτη ελαφρότητα του είναι, εκδ. Εστία
  8. Βασιλιάς Ληρ και Άμλετ από Σαίξπηρ και Η Ζωή είναι ένα όνειρο του Καλντερόν/ Ανάλυση έργων από Δ. Κωνσταντίνου/ Blog: Ιστορία-Τέχνες-Πολιτισμός
  9. Περιοδικό «(δε)κατά» του Ντίνου Σιώτη. Άρθρο του συγγραφέα & πρώην μουσικού των Μπλόντι, Γκάρι Λάντμαν/ Από την εφημερίδα «Τα Νέα» της Δευτέρας 27/4/2009, σε άρθρο του Κώστα Ρεσβάνη

 

 

Advertisements
6 Σχόλια
  1. Αξιολογη προσπαθεια ενος πεδιου σχετικα αδιερευνητου permalink

    Αξιολογη προσπαθεια ενος πεδιου σχετικα αδιερευνητου

    Μου αρέσει!

    • Πραγματικά, νομίζω πως δύσκολα μπορεί να βρει και να ανατρέξει κάποιος σε σχετική με το θέμα βιβλιογραφία.

      Μου αρέσει!

  2. Από Facebook στην ομάδα Πολιτισμός: https://www.facebook.com/groups/politsmos13/1632655820316715/?ref=notif&notif_t=like
    Σχόλιο του Spartakus Spartakus: https://www.facebook.com/koslaz76?fref=ufi Καταπληκτικό άρθρο!

    Μου αρέσει!

    • Θα ήταν θεμιτό τα σχόλια να γίνονται στην αυθεντική σελίδα κι όχι σε αυτές που κοινοποιείται κάποιο άρθρο. Παρόλα αυτά, ευχαριστούμε τον φίλο Spartakus Spartakus για το σχόλιο του

      Μου αρέσει!

  3. Μεταφέρω αυτούσιο ένα σχόλιο του Παναγιώτη Σπύρου για το συγκεκριμένο άρθρο, όπως ακριβώς συντάχθηκε στη σελίδα του μπλογκ στο Φ/ΒΟΟΚ

    Θα έβαζα του Μπορις Βιαν, Μπεκετ, Ιονέσκο, Ζαν Ζενε, Ντε Σαντ και πολλούς άλλους όπως τον δικό μας Σκαριμπα. Ωστόσο, μετά τους Ντεριντα, Φουκώ Ντελεζ, Μορκεντάου πολλά εξηγουνται

    Μου αρέσει!

    • Η απάντηση από τη διαχείριση του μπλογκ στο σχόλιο του Παναγιώτη Σπύρου

      Χαίρομαι πολύ για το σχολιασμό σας. Θα ήταν ιδιαίτερα ευπρόσδεκτη η ανάπτυξη της συλλογιστικής σας, στο μέτρο που έχετε χρόνο και διάθεση είτε ως σχολιασμός στο ίδιο το μπλογκ, είτε ακόμα και ως ξεχωριστό.επώνυμο άρθρο, στις αντίστοιχες κατηγορίες. Θεωρώ πως τέτοιου είδους τοποθετήσεις, μπορούν να συμβάλουν στην ανάπτυξη ενός γόνιμου διαλόγου

      Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: