Skip to content

Ο ΡΕΑΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Ο ΝΑΤΟΥΡΑΛΙΣΜΟΣ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΘΕΑΤΡΟ

14/10/2014

Ο ΡΕΑΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Ο ΝΑΤΟΥΡΑΛΙΣΜΟΣ ΣΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΘΕΑΤΡΟ

 

ΤΟ ΡΕΑΛΙΣΤΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ

Ο ρεαλισμός στο θέατρο εκπροσωπείται από τον Αλεξάντρ Οστρόφσκι, ο οποίος, με το πλούσιο έργο του και την επιρροή που άσκησε, είναι ο μεγάλος κλασικός της ρώσικής σκηνής. Στο έργο Οι φίλοι θα τα βρίσκουν πάντα μεταξύ τους παρουσιάζει το χάσμα γενεών αλλά και τη διαχρονική αν και διαφορετικά εκφρασμένη απληστία. Στο Η φτώχια δεν είναι αμαρτία προβάλει το ρώσικο χαρακτήρα και στο Θύελλα τη συμπάθεια για τους ταπεινούς, την αγάπη για την ελευθερία και συνάμα καταγγέλει την αναχρονιστική ηθική.

Στη Γαλλία, το θέατρο τοροφοδοτείται από τα ήθη της αστικής τάξης. Ο Ευγένιος Λαμπίς χρησιμοποιεί το κωμικό στοιχείο για να καταγγείλει την ασυνέπειά της. Ο Αλέξανδρος Δουμάς υιός, μεταφέρει τον κόσμο της φυματίωσης στο Η κυρία με τας καμέλιας, όπου περιγράφονται τα ήθη της καλής κοινωνίας.

Χένρικ Ίψεν

Χένρικ Ίψεν

  Χένρικ Ίψεν και Άντον Τσέχωφ

Οι σημαντικότερες εξελίξεις στο θέατρο συντελούνται στο τέλος του αιώνα μέσω της επίδρασης του Ίψεν και του Τσέχωφ.

Ο Νορβηγός Χένρικ Ίψεν είναι κύριος εκπρόσωπος του «προβληματισμένου θεάτρου», το οποίο εξέτασε καταστάσεις που αφορούσαν το γενικότερο κοινωνικό σύνολο, αλλά ιδίως τους αστούς. Στα έργα του εκθέτει τη σεμνοτυφία και τη μωροφιλοδοξία της περιορισμένης, αυστηρά λουθηριανικής νορβηγικής κοινωνίας. Ένα από τα βασικά θέματά του είναι η συμβατικότητα και η ανειλικρίνεια των συζυγικών σχέσεων. Στο Κουκλόσπιτο, η κεντρική ηρωίδα, η Νόρα, επαναστατεί όταν συνειδητοποιεί πόσο καταπιέζεται μέσα σ’ ένα περιβάλλον που της προσφέρει υλικά αγαθά, αλλά της στερεί τη δυνατότητα να έχει τις δικές της σκέψεις και επιθυμίες. Οι Βρυκόλακες έχουν θέμα το γάμο από υπολογισμό. Η αδίσταχτη αποκάλυψη της κοινωνικής υποκρισίας και η έμφαση σε μια αποκρουστική εκδήλωση της κληρονομικότητας, τη σύφιλη, προκάλεσαν τη βίαιη αντίδραση του κοινού. Το έργο ωστόσο, θεωρήθηκε σταθμός του νατουραλιστικού θεάτρου και ανεβάστηκε σε νέες προοδευτικές σκηνές, το παρισινό Ελεύθερο Θέατρο, τη βερολινέζικη Ελεύθερη Σκηνή και στο Ανεξάρτητο Θέατρο του Λονδίνου.

Σε μεταγενέστερα έργα του, όπως Η αγριόπαπια, Έντα Γκάμπλερ, Ρόσμερσχολμ, Ο αρχιμάστορας Σόνες, ο Ίψεν ενδιαφέρθηκε περισσότερο για το ψυχικό δράμα των χαρακτήρων, αναλύει τις νευρώσεις, τις ενοχές, την πάλη με κοινωνικούς και ηθικούς κώδικες αλλά και με τον ίδιο τον εαυτό τους, τις αναστολές και τις επιθυμίες τους. -Η διανοητική ανισορροπία και η απροσάρμοστη σεξουαλικότητα απασχολούν την ίδια εποχή και τον Σουηδό θεατρικό συγγραφέα Άουγκουστ Στρίνμπεργκ.- Πάντως, ο συνεκτικός αρμός ανάμεσα στους κορυφαίους δραματικούς χαρακτήρες του Ίψεν είναι η αίσθηση μιας τραγικής αποτυχίας, η πίκρα που προκαλεί η καταπίεση της δημιουργικής δύναμης, ο ανικανοποίητος ιδεαλισμός ή η διάψευση των ονείρων τους.

Διαφορετικός είναι ο τόνος του Άντον Τσέχωφ. Τα διηγήματα, οι νουβέλες και τα θεατρικά του έργα εμπεριέχουν ένα

Άντον Τσέχωφ

Άντον Τσέχωφ

ανάλαφρο, σχεδόν τρυφερό, χιούμορ και διαποτίζονται από μια υπομονετική αισιοδοξία για το μέλλον. Τα πρόσωπά του συμπαθητικά και ευαίσθητα, προέρχονται από το επαρχιακό και μικροαστικό φάσμα της ρώσικης κοινωνίας. Ο Τσέχωφ ζωγραφίζει με στοργή την άχρωμη καθημερινή τους ύπαρξη και τη θλιβερή πλήξη τους. Η δράση στηρίζεται [….]μέσα σε χαμηλόφωνες κουβέντες των απλών αυτών προσώπων εκφράζονται εσωτερικές συγκρούσεις και αναδύονται απρόβλεπτες όψεις της ζωής, που τους αποδεσμεύουν από τα παγιωμένα σχήματα και τους οδηγούν στη συνειδητοποίηση μιας κατάστασης.

Στα σημαντικότερα θεατρικά του έργα, τον Θείο Βάνια, τον Γλάρο, τις Τρεις αδελφές και το Βυσσινόκηπο, ο Τσέχωφ περιγράφει με λεπταίσθητη συμπόνοια και διακριτική ειρωνεία τα δραματικά όσο και κωμικά αδιέξοδα που προκαλούν στην ανθρώπινη ζωή η προσκόληση σε αναμνήσεις και χίμαιρες, η έλλειψη κατανόησης του άλλου, οι μικροανταγωνισμοί, η αυταρέσκεια ή, ακόμα, η μοιρλατρία και η αδράνεια. Ο Ρώσος συγγραφέας –όπως κάνει ενίοτε και ο Όψεν- εισάγει στο σκηνικό ή στη δράση συμβολικά στοιχεία (π.χ. ο γλάρος) που σηματοδοτούν τη διάθεση των προσώπων, συμπυκνώνουν τη ψυχολογική τους περιπέτεια και υποβάλλουν μια ποιητική ατμόσφαιρα.

ΝΑΤΟΥΡΑΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΕΑΤΡΟ

Η μεταφορά των αρχών του νατουραλισμού στη σκηνή την ανανεώνει διπλά.

Πρώτον, εισάγεται, μια εντελώς νέα θεματική: η κληρονομικότητα συνθέτει την υπόθεση στους Βρυκόλακες του Ίψεν και η εργατική τάξη πρωταγωνιστεί στο έργο οι Υφαντές του Χάουπταν. Από άποψη τεχνικής οι νατουραλιστές αναζητούν νέες λύσεις οικονομίας, δομής και πλοκής των έργων τους, οι οποίες θα επιτρέψουν π.χ. να δείξουν το παρελθόν των ηρώων τους – αυτό που καθορίζει αποφασιστικά το παρόν τους.

Δεύτερον, ανανεώνεται και εκσυγχρονίζεται η σκηνοθεσία, η οποία εγκαταλείπει τις κλασικές συμβάσεις και ακολουθεί νέες τεχνικές. Τέλος, η ανάπτυξη του νατουραλιστικού θεάτρου ευνοήθηκε από τη δημιουργία «ανεξάρτητων» θεάτρων.

Στη Γερμανία το θέατρο βοηθούμενο και από τα πρότυπα των δύο μεγάλων σκανδιναβών Ίψεν και Στρίνμπεργ, στους οποίους πρέπει να προστεθεί και ο Μπγιόνστερνε Μπγιόρνσον, με τα έργα του Λεονάρντα και Ένα γάντι, θα αποβεί η σημαντικότερη συμβολή της χώρας αυτής στον ευρωπαϊκό νατουραλισμό.

Ωστόσο, η ανανέωση του ευρωπαϊκού θεάτρου, παρά τις σημαντικές καθάρα νατουραλιστικές συμβολές, θα ολοκληρωθεί μόνο, όταν ο Ίψεν και αργότερα ο Τσέχωφ θα συνδυάσουν το νατουραλισμό με το συμβολισμό.

ΠΗΓΕΣ

  1. Βάρσος Γιώργος, Ιστορία της Ευρωπαϊκής λογοτεχνίας. Από τον 6ο έως τις αρχές του 18ου αιώνα, εκδ. Ε.Α.Π., Πάτρα 1999.
  2. Benoit Annick & Fontaine Gay (επιμ.), Ευρωπαϊκά Γράμματα: Ιστορία της Ευρωπαϊκής Λογοτεχνίας Εκδ. Σοκόλη,μτφρ. Α. Ζηράς κ.ά., τ. Α, Αθήνα 1999 (Lettres Européenes: Histoire de la Literature Européene, 1992)
  3. Benoit Annick & Fontaine Gay (επιμ.), Ευρωπαϊκά Γράμματα: Ιστορία της Ευρωπαϊκής Λογοτεχνίας Εκδ. Σοκόλη,μτφρ. Α. Ζηράς κ.ά., τ. Β, Αθήνα 1999 (Lettres Européenes: Histoire de la Literature Européene, 1992).
  4. Γκότση Γ. & Προβατά Δ., Ιστορία της Ευρωπαϊκής λογοτεχνίας. Από τις αρχές του 18ουέως τον 20ο αιώνα, εκδ. Ε.Α.Π., Πάτρα 2000.
Advertisements
One Comment
  1. Food for thoughts and inspiration permalink

    Reblogged this on Περι Δημοσιογραφίας και Φιλολογίας.

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: