Skip to content

ΜΟΥΝΤΙΑΛ ΤΕΛΟΣ, ΚΑΠΟΙΕΣ ΣΚΕΨΕΙΣ & ΚΑΠΟΙΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΑΝΑΓΩΓΕΣ ΒΑΣΕΙ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ «ΑΡΤΟΣ & ΘΕΑΜΑΤΑ»

14/07/2014

ΜΟΥΝΤΙΑΛ ΤΕΛΟΣ! ΚΑΠΟΙΕΣ ΣΚΕΨΕΙΣ & ΚΑΠΟΙΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΑΝΑΓΩΓΕΣ ΒΑΣΕΙ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ «ΑΡΤΟΣ & ΘΕΑΜΑΤΑ»

 

Μετά το πέρας του παγκόσμιου κυπέλλου και την πολυδάπανη φιέστα, σε πλήρη αντίθεση με την εικόνα μουντιαλπαντελούς ένδειας των βραζιλιάνικων φαβέλων λίγα μόλις χιλιόμετρα πιο πέρα, δράττω την  αφορμή για την κατάθεση κάποιων προβληματισμών, για τις διαστάσεις και το ρόλο του επαγγελματικού ποδοσφαίρου στις σύγχρονες κοινωνίες, και με την επίγνωση πως το ζήτημα είναι αρκετά πιο ευρύ ώστε να καλυφθεί ολόπλευρα σε μια ανάρτηση.  Για να στηθεί και να διεξαχθεί η συγκεκριμένη διοργάνωση, ξοδεύτηκαν ιλιγγιώδη ποσά για χτίσιμο ή ανακατασκευή σταδίων, εκατοντάδες χιλιάδες φίλαθλοι ταξίδεψαν από κάθε γωνιά του πλανήτη ώστε να υποστηρίξουν την εθνική ομάδα της χώρας τους και απείρως περισσότεροι που δεν είχαν την οικονομική πολυτέλεια να καλύψουν τα έξοδα του ταξιδιού καθηλώθηκαν για ένα περίπου μήνα μπροστά από γιγαντο-οθόνες και τηλεοράσεις. Νικήτρια ομάδα που έκλεψε τις εντυπώσεις αναδείχτηκε για τέταρτη φορά η εθνική Γερμανίας με το ψευδώνυμο «πάντσερ» από τα φημισμένα γερμανικά τεθωρακισμένα άρματα του Β’ Παγκόσμιου Πόλεμου (τυχαίοι άραγε οι δημοσιογραφικοί συνειρμοί του ποδοσφαίρου με τον πόλεμο;). Μπροστά σ’ αυτό το υπερθέαμα, ελάχιστης δημοσιότητας και προσοχής έτυχαν γεγονότα, όπως το γκρέμισμα γειτονιών και κατοικιών, το δράμα κάποιων εκατοντάδων οικογενειών και ο βίαιος ξεριζωμός τους, η άγρια καταστολή των διαμαρτυρόμενων, ώστε να βρεθούν χώροι για να χτιστούν στάδια. Όλος ο πλανήτης σχεδόν, στέκονταν μαγνητισμένος μπροστά στην άγρια ποδοσφαιρική ομορφιά. Άραγε η επίδραση του ποδοσφαίρου στις μάζες αποτελεί σύμπτωμα των καιρών μας;

Κολοσσαίο-Ρώμη

Κολοσσαίο-Ρώμη

       Επιχειρώντας μια ιστορική αναδρομή, μπορούμε να εντοπίσουμε πως όλοι οι μεγάλοι- με την έννοια της γεωγραφικής εξάπλωσης και όχι των επιτευγμάτων, ασχέτως αν υπήρχαν και τέτοια- πολιτισμοί, με το άστυ ως κέντρο εξουσίας ή καταπίεσης, διοίκησης, πολιτιστικής δράσης κοκ, θαρρώ πως είχαν την ανάγκη διοργάνωσης τέτοιων μαζικών «ψυχαγωγικών» γεγονότων. Τα τελευταία πλην του συμβολισμών μεγαλείου και δύναμης που αντανακλούσαν στον εκάστοτε θεσμό εξουσίας: πόλη, κράτος, αυτοκράτορας, βασιλιάς κ.λ.π. είχαν και πολύ πρακτικούς λόγους ύπαρξης. Ως λόγους μπορούμε να διακρίνουμε-όχι αυθαίρετα- την χειραγώγηση των κατώτερων κοινωνικά και οικονομικά στρωμάτων, την εκτόνωση της κοινωνικής έντασης, τον αποπροσανατολισμό από τα προβλήματα μιας σκληρής πραγματικότητας. Στην Ευρώπη τουλάχιστον, η πρώτη επεκτατική πόλη που κατάφερε να εδραιώσει την εξουσία της και να εξελιχθεί σε μακροχρόνια σταθερή αυτοκρατορία και αυτοκρατορικό κέντρο ήταν η Ρώμη. Με αυτήν την έννοια πέραν των όποιων επιτευγμάτων του ρωμαϊκού πολιτισμού σε διάφορα πεδία -αρχιτεκτονική, πολεοδομία, ταξινόμηση των νόμων, κλπ- η κοινωνική συνοχή μεταξύ πολιτών με χαώδεις κατά τ’ άλλα διαφορές, διασφαλίζονταν μέσω της πασίγνωστης πολιτικής που συνοψίζει το ρητό «άρτος και θεάματα». Η ρωμαϊκή αρένα και το κολοσσιαίο (και η εξοικείωση με την κτηνώδη βία) δεν υπήρξε απλά ένας τρόπος ψυχαγωγίας, αλλά Πυλώνας της Ρωμαϊκής Πολιτικής Κοινωνικού Ελέγχου.

        Τηρουμένων των αναλογιών, η ίδια λογική σε άλλη μορφή μεταφέρθηκε και στην διάδοχη βυζαντινή αυτοκρατορία με τον Ιππόδρομο να αντικαθιστά την αρένα. Κι εκεί οι ιστορικές μαρτυρίες θέλουν το λαό της

Το ανακαινισμένο για τις αναγκες του παγκόσμιου κύπελου στάδιο Μαρακανά στο Ρίο ντε Τζανέιρο της Βραζιλίας

Το ανακαινισμένο για τις αναγκες του παγκόσμιου κύπελου στάδιο Μαρακανά στο Ρίο ντε Τζανέιρο της Βραζιλίας

πρωτεύουσας να υποστηρίζει συλλόγους (Βένετους, Πράσινους κλπ) που ο καθένας συσπείρωνε κόσμο συγκεκριμένης κοινωνικής τάξης και είχαν αρκετές ομοιότητες με τα σημερινά σωματεία. Ας θυμηθούμε τι έγινε στη μεγαλύτερη κοινωνική εξέγερση που συγκλόνισε τη «βασιλεύουσα» και έμεινε στην ιστορία ως «Στάση του Νίκα». Ο Ιουστινιανός ήταν έτοιμος να δραπετεύσει (σύμφωνα πάντα με τα ιστορικά ντοκουμέντα), γεγονός που εάν λάμβανε χώρα, θα τον κατέγραφε στην ιστορία ως τον πρώτο αυτοκράτορα που εγκατέλειψε το θρόνο και την εξέγερση ως νικηφόρα έχοντας επιτύχει με την απομάκρυνσή του τον κύριο στόχο της. Ωστόσο, ο αυτοκράτορας παροτρύνθηκε και έπαιξε πετυχημένα το τελευταίο δυνατό του χαρτί. Κάλεσε τις μάζες σε «διάλογο» μέσα στον ίδιο το ναό (Ιππόδρομος) της «ελεύθερης» έκφρασης και εκτόνωσης του. Άλλωστε από εκεί είχε ξεκινήσει η και η εξέγερση. Η συνέχεια είναι λίγο-πολύ γνωστή. Αντί του αυτοκράτορα, εμφανίστηκε ο βυζαντινός στρατός (τηρουμένων πάλι των αναλογιών, ο στρατός είχε (και) το ρόλο που παίζουν οι σύγχρονες δυνάμεις καταστολής, καθώς δεν υπήρχε ξεχωριστό σώμα) και εγκλωβίζοντας τους εξεγερμένους τους κατάσφαξε, καταπνίγοντας έτσι την εξέγερση. Παρόμοιους λοιπόν θεσμούς με τον ίδιο ακριβώς ρόλο θα βρούμε πάρα πολλούς στην Ιστορία. Στις μέρες μας λοιπόν, μπορεί η πραγματικότητα να είναι πιο σύνθετη, αλλά η λέξη «μάζα» διαδραματίζει ακόμη πιο κρίσιμο ρόλο από τότε, για διάφορους λόγους που δεν είναι της στιγμής. Ας αναλογιστούμε κάποιους θεσμούς:  μέσα Μαζικής παραγωγής, μέσα Μαζικής επικοινωνίας, μέσα Μαζικής μεταφοράς, μέσα Μαζικής ψυχαγωγίας (μεταξύ τους και ο κινηματογράφος ως τέχνη του 20ου αιώνα).

         Ωστόσο, αρχικά στο Δυτικό Πολιτισμό και με τάσεις παγκοσμιοποιητικές, το ρόλο της αρένας και

του ιπποδρόμου, έχει αντικαταστήσει- διόλου τυχαία- πάλι ένα άθλημα κι όχι κάποια τέχνη. Ένα άθλημα που όσοι έχουν παίξει ή παρακολουθήσει από κοντά Ποδόσφαιρο, γνωρίζουν πως συγκριτικά με τα υπόλοιπα θεωρείται τι πιο «αντρικό», «αλήτικο», «βρώμικο», «δυναμικό». Ας επικαλεστούμε και πάλι τις ιστορικές αναλογίες και ας συγκρίνουμε τις ομοιότητες με τα προηγούμενα. Κι εδώ τεράστιας χωρητικότητας γήπεδα ή «ποδοσφαιρικοί ναοί», γεμίζουν από δεκάδες χιλιάδες θεατές και ενώνουν μεταξύ τους κοινωνικές ομάδες που εκτός γηπέδου της χωρίζουν διαφορές χαώδεις. Στην διάρκεια διεξαγωγής της ποδοσφαιρικής ιεροτελεστίας και του

Στην ποδοσφαιρική ιεροτελεστία, οι εκδηλώσεις του κόσμου λαμβάνουν τελετουργικό χαρακτήρα

Στην ποδοσφαιρική ιεροτελεστία, οι εκδηλώσεις του κόσμου λαμβάνουν τελετουργικό χαρακτήρα

τελετουργικού, λιμενεργάτες και εφοπλιστές αισθάνονται ένα σώμα. Εντός της κερκίδας, θεωρείται φυσιολογική η εκτόνωση σε λεκτικό και όχι μόνο επίπεδο, με τρόπους που εκτός αυτής εκλαμβάνεται και καταστέλλεται ως αντικοινωνική συμπεριφορά. Όπως η αρένα και ο ιππόδρομος, το ποδοσφαιρικό γήπεδο αποτελεί νομιμοποιητικό χώρο για συμπεριφορές που εκτός των ορίων του δεν γίνονται ανεκτές. Οι μάζες σαγηνεύονται από το θέαμα, ξεχνώντας όλα τα πρακτικά προβλήματά τους. Υπό τη σκέπη της «φανέλας» λαμβάνουν χώρα τόσο ετερόκλητες ομαδοποιήσεις , που ισοπεδώνουν τις πραγματικές διαφορές και προβάλουν ως ιδανικά αφηρημένες ιδέες τραβεστί (με την ετυμολογική σημασία της μεταμφίεσης). Εθνικισμός, ρατσισμός, σεξισμός κι άλλες δηλητηριώδεις και μισαλλόδοξες θεωρήσεις κρύβονται πίσω απ’ την κουρτίνα της «ευγενούς «άμιλλας». Ο επαγγελματισμός και η εμπορευματοποίηση κάνουν όλη την προηγούμενη εικόνα ακόμα πιο σύνθετη, λόγω τεράστιων διαπλεκόμενων ή αντικρουόμενων συμφερόντων. Οι πρόσφατες δημοτικές εκλογές στο δήμο του Πειραιά και το αποτέλεσμά τους, αποτελούν ένα καλό παράδειγμα της δύναμης και της επιρροής του επαγγελματικού ποδοσφαίρου ακόμα και στη σφαίρα της πολιτικής. Πέραν των προηγούμενων όμως, η έξοδος του θεατή-οπαδού από το ποδοσφαιρικό γήπεδο, έχοντας αφήσει εκτονωτικά πίσω του όλη την πίεση από την πραγματική ζωή και επιστρέφοντας σ’ αυτή «άδειος» και κενός συναισθημάτων που προκαλούν φόρτιση, μαρτυρά τη μεγαλύτερη χρησιμότητα των σύγχρονων ναών του θεάματος για τους κρατούντες: Αποθετήρια της Κοινωνικής Έντασης. Η χειραγώγηση λοιπόν, μέσω στρεβλών, ετερόκλητων και ακίνδυνων ομαδοποιήσεων, σε συνδυασμό με την ανώδυνη για την εκάστοτε εξουσία εκτόνωση της έντασης, καθιστά το επαγγελματικό ποδόσφαιρο το ίδιο πολύτιμο με την χρησιμότητα της αρένας για τους διαχρονικούς Καίσαρες. Η σημαίνουσα ίσως διαφορά στις μέρες μας, με την ρωμαϊκή κοινωνική πολιτική του «άρτος και θεάματα» είναι πως έχουμε πληθώρα θεαμάτων, τη στιγμή που ο Άρτος γίνεται όλο και σπανιότερος.

Advertisements
Σχολιάστε

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: