Skip to content

JACKSON POLLOCK ΔΕΙΓΜΑ ΕΡΓΩΝ ΚΑΙ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ/ επιμέλεια Ελένη Παπαγεωργίου

24/02/2014

                JACKSON POLLOCK (1912-  1956)

JACKSON POLLOCK-Α1

Ο Τζάκσον Πόλοκ υπήρξε ο άνθρωπος που μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο επανεφηύρε τη ζωγραφική, μ’ άλλα λόγια το δικαίωμα να ζωγραφίζουμε χωρίς παρελθοντικές αναφορές.

Παράλληλα, διατύπωσε ένα εικονογραφικό ιδίωμα και έναν εκφραστικό αυτοματισμό που έμελλαν να δημιουργήσουν σχολή και στις ΗΠΑ και σ’ ολόκληρο τον κόσμο. Ο Πόλοκ παρέμεινε σ’ όλη τη ζωή του μια πυρετώδης αντίφαση, το υπόδειγμα του αβανγκάρντ δημιουργού που οφείλει να υπερβεί τον εαυτό του, να αντιπαλέψει με τους δαίμονές του για να γοητεύσει την ιστορία.

Ο Τζάκσον Πόλοκ πίστευε ότι η τέχνη πηγάζει από το ασυνείδητο. Πίστευε επίσης ότι το κριτήριο για την εκτίμησή της πρέπει να είναι το κατά πόσον η τέχνη επιτυγχάνει να εξωτερικεύσει την εκφραστική διάθεση του δημιουργού. Ο θεωρητικός Κλέμεντ Γκρίνμπεργκ από την άλλη, πάτρωνας και θαυμαστής του ζωγράφου επί σειράν ετών, θεωρούσε ότι η αξία της ζωγραφικής του Πόλοκ συνίστατο στο ότι διατηρούσε «την ακεραιότητα της ζωγραφικής επιφάνειας», μια φράση που έγινε διασημότερη από οποιαδήποτε άλλη τον καιρό του όψιμου μοντερνισμού. Ασχετα όμως με το τι συνιστά το μεγαλείο της τέχνης του (και με το αν τελικά το μεγαλείο αυτό υφίσταται) ο Τζάκσον Πόλοκ υπήρξε μια από τις πιο προβεβλημένες μορφές της τέχνης του 20ού αιώνα και εξακολουθεί να θεωρείται ένας από τους λίγους αμερικανούς καλλιτέχνες που μπορούν να σταθούν πλάι πλάι με τους ευρωπαίους δασκάλους του μοντερνισμού.

JACKSON POLLOCK-2
Το καινούριο, ως ο νεωτερικός μύθος δηλοί, πάντα κυοφορείται με ωδίνες και συχνά εξοντώνει όποιον το γεννά. Ετσι ο Πόλοκ ζήλωσε τη μοίρα του Βαν Γκογκ και διεκδίκησε ανάλογη τύχη, σχοινοβατώντας ανάμεσα στην επιτυχία και την αυτοκαταστροφή. Οντας ο ίδιος ενστικτώδης και υπερευαίσθητος, λαϊκός και διανοούμενος, παράφορος και ντροπαλός, βακχικός και απολλώνιος -κυρίως αυτό!- κι αν ακόμη δεν υπήρχε βιολογικά, όφειλαν η εποχή και το περιβάλλον του, ο Κλίμεντ Γκρίνμπεργκ και η Πέγκι Γκουγκενχάιμ, η νεϋορκέζικη σκηνή και η αμερικανική πολιτική για την προβολή της εγχώριας τέχνης, να τον εφεύρουν! Και αυτός πάλι, με τη σειρά του, έπρεπε να βρει μια ζωγραφική που να είναι συγχρόνως μεγαλειώδης και απλή, μεταφυσική και σχεδόν αυταπόδεικτη, να εκφράζει τα πάντα και τίποτε συγκεκριμένο και να εξελίσσει την παραμελημένη κουλτούρα των ιθαγενών (των λεγόμενων native americans) μέσα από τα στάνταρντ όμως της πιο εξεζητημένης και υπερφίαλης modernite.
Ο Πόλοκ, παιδί του πικασικού αυτοσχεδιασμού, λάτρης των μεξικάνων muralists όπως και του τελώνη Ρουσό -κυρίως για το θεολογικό-μαγικό στοιχείο που κρυβόταν στην «αφελή» του, σχεδόν σουρεαλίζουσα εικονοποιία-, επρόκειτο να γίνει η απάντηση της άλλης πλευράς του Ατλαντικού απέναντι στη δυτικοευρωπαϊκή υπεροχή και ο Πικάσο του νέου κόσμου. Ενας Πικάσο, λιγότερο ταύρος και περισσότερο σκορπιός, έτοιμος να κολυμπήσει στο αλκοόλ, να εκτεθεί σε πολύπλοκες ψυχαναλυτικές προσεγγίσεις, να καταρρεύσει αλλά και να υποστηρίξει ένα έργο με μεγαλύτερη εσωτερική συνέπεια και εξελικτική ένταση από εκείνο του πληθωρικού και άνισου προτύπου του.

JACKSON POLLOCK-3

Ο Πολ Τζάκσον Πόλοκ γεννήθηκε στο Cody του Γουαϊόμινκ  το 1912, πολύ γρήγορα όμως η οικογένειά του μετακόμισε και ο νεαρός Τζάκσον μεγάλωσε στην Καλιφόρνια και στην Αριζόνα. Το 1930 ο Πόλοκ ενεγράφη στην Art Students League της Νέας Υόρκης, , ένα λαϊκό σχολείο, όπου παρακολούθησε μαθήματα ζωγραφικής από τον Τόμας Χαρτ Μπέντον, εκπρόσωπο των Regionalists, δηλαδή των απολογητών της αμερικανικής ηθογραφίας με έμφαση στις εικόνες από τον Νότο και τις απομακρυσμένες πολιτείες του Φαρ Ουέστ. .Ισχυρά επηρεασμένος από τον δάσκαλό του ο Πόλοκ ζωγράφιζε για χρόνια μικρά τοπία της αμερικανικής φύσης. Το 1937 όμως διαπίστωσε ότι ήταν ήδη αλκοολικός και ξεκίνησε ψυχοθεραπεία. Το 1938 έπαθε νευρικό κλονισμό και από το 1939 ως το 1943 ακολουθούσε θεραπεία με δύο ψυχαναλυτές της σχολής του Γιουνγκ. Την περίοδο αυτή η ζωγραφική του άλλαξε θεαματικά. Γοητευμένος από την παραμορφωτική αφαίρεση του Πάμπλο Πικάσο και τις βιομορφικές φόρμες του Ζουάν Μιρό, αλλά και από τη σουρεαλιστική θεωρία, ο Πόλοκ άρχισε να δημιουργεί αφαιρετικά έργα στα οποία πάνω από όλα διαφαινόταν η αγωνία του να ανακαλύψει έναν τρόπο άμεσης καταγραφής των συναισθημάτων του.

Ο δάσκαλός του Μπέντον (1889-1975) ξεκίνησε ως γελοιογράφος σ’ εφημερίδες, συνέχισε ως συνθέτης μεγάλων τοιχογραφιών με σύγχρονο κοινωνικό περιεχόμενο. Από το 1938 ώς το 1942 ο Πόλοκ εργάστηκε στο λεγόμενο Federal Art Project, το οποίο υποστήριζε καλλιτέχνες που είχαν πληγεί από τη μεγάλη κρίση του ’30 και πριμοδοτούσε τη διακόσμηση δημόσιων κτιρίων.

Το όλο πρόγραμμα υπαγόταν στο New Deal του προέδρου Ρούσβελτ και προετοίμαζε την αμερικανική τέχνη για τη μεταπολεμική της εξάπλωση και παγκόσμια επιβολή (Προς την κατεύθυνση αυτή βοήθησαν οι USIA, η CIA αλλά και οι κατά τόπους πρεσβείες των ΗΠΑ).

Το πρόγραμμα επίσης περιελάμβανε το Index οf American Design, ένα γιγαντιαίο σχέδιο καταγραφής των εφαρμοσμένων τεχνών σ’ όλες τις ΗΠΑ! Τα αναφέρω αυτά για να υποστηρίξω πως ο Πόλοκ δεν είναι απλώς ένας μοναδικά ταλαντούχος μιας γενιάς, μια εξαιρετική περίπτωση που γεννά απροσδόκητα η Ιστορία όπως θα ήθελαν οι ρομαντικές ιστορίες της τέχνης ή το Χόλιγουντ και η τρυφερή ταινία του Εντ Χάρις, αλλά συγκεκριμένο προϊόν συγκεκριμένων κοινωνικοπολιτικών συνθηκών και ασφαλώς η ατομικότητα εκείνη που τη δεδομένη στιγμή ευνοήθηκε από τη συγκυρία ώστε να καταγραφεί πρώτη ως προς κάτι που ήταν ώριμο να επισυμβεί. Και εννοώ το action painting, αυτή την αυθόρμητη εκστατική ενεργειακή καταγραφή ενός αυθεντικού εξπρεσιονιστικού συναισθήματος. Μιας δράσης που δεν περιγράφει αλλά είναι, καθιστώντας τη ζωγραφική διαδικασία πρωτίστως μια πράξη και μια ιεροτελεστία γραφής.

Η action painting καταγράφεται, εν είδει λευκής μαγείας σαν τις τελετές των Ινδιάνων Ναβάχο που μελετούσε, αποκλειστικά στον Πόλοκ, όπως επίσης το all-over ύφος της ζωγραφικής που καθιστά τον καμβά έναν επίπεδο στίβο αλληλοδιασταυρούμενων ενεργειών και του οργιαστικού χορού στον οποίο επιδίδεται ο ζωγράφος ώστε το σώμα του όλο να εκλύει μιαν ακατάσχετη εικονορροή σαν πληγή.

JACKSON POLLOCK-4

Τόσο πρωτοποριακός που έγινε κλασικός

Το 1943 η Πέγκι Γκούγκενχαϊμ (συλλέκτρια και ανιψιά του Σόλομον Ρ. Γκούγκενχαϊμ, ιδρυτή του Μουσείου Γκούγκενχαϊμ της Νέας Υόρκης) του έδωσε τη μεγάλη ευκαιρία: ο Τζάκσον Πόλοκ υπέγραψε συμβόλαιο με την γκαλερί «This Century» της Γκούγκενχαϊμ, όπου και πραγματοποίησε την πρώτη του ατομική έκθεση τον Νοέμβριο της ίδιας χρονιάς. Ανάμεσα στη δαιμόνια κοσμικότητα της Γκούγκενχαϊμ και στη θεωρητική υποστήριξη του Κλέμεντ Γκρίνμπεργκ, ο Τζάκσον Πόλοκ έγινε διάσημος εν μια νυκτί. Από εκείνη τη χρονιά και ύστερα έκανε ατομικές εκθέσεις σχεδόν κάθε χρόνο.

Το 1940 ο Πόλοκ πρωτοεκθέτει στην γκαλερί MacMillan μαζί με τη Λι Κράσνερ μετέπειτα γυναίκα του και τον Βίλεμ ντε Κούνινγκ.


Το 1943 η Πέγκι Γκούγκενχαϊμ (συλλέκτρια και ανιψιά του Σόλομον Ρ. Γκούγκενχαϊμ, ιδρυτή του Μουσείου Γκούγκενχαϊμ της Νέας Υόρκης) του έδωσε τη μεγάλη ευκαιρία: ο Τζάκσον Πόλοκ υπέγραψε συμβόλαιο με την γκαλερί «This Century» της Γκούγκενχαϊμ, όπου και πραγματοποίησε την πρώτη του ατομική έκθεση τον Νοέμβριο της ίδιας χρονιάςΨστην γκαλερί Art of Century . Ανάμεσα στη δαιμόνια κοσμικότητα της Γκούγκενχαϊμ και στη θεωρητική υποστήριξη του Κλέμεντ Γκρίνμπεργκ, ο Τζάκσον Πόλοκ έγινε διάσημος εν μια νυκτί. Από εκείνη τη χρονιά και ύστερα έκανε ατομικές εκθέσεις σχεδόν κάθε χρόνο. Ακόμη ζωγραφίζει παραστατικά θέματα με ρομαντικό αίσθημα και εξπρεσιονίζουσα παραμόρφωση.

Στις αρχές του 1944 ο Πόλοκ ζωγράφισε τον πρώτο του πραγματικά τεράστιο πίνακα, τον οποίο ονόμασε «Τοιχογραφία». Ο πίνακας αυτός σηματοδοτεί την επινόηση ενός εντελώς προσωπικού ύφους, το οποίο συνδύαζε τη συνθετική αρτιότητα που ο Πόλοκ είχε διδαχθεί από τον Μπέντον με την «αυτόματη γραφή» του σουρεαλισμού. Εκείνη την περίοδο ο Πόλοκ δημιούργησε επίσης πολλά σχέδια με μεικτή τεχνική σε χαρτί, τα οποία προϊδέαζαν τη μεγάλη ανανέωση που επρόκειτο να έρθει πολύ σύντομα. Το 1944 ο Πόλοκ παντρεύτηκε τη Λι Κράσνερ (1911-1984), η οποία τον καθοδήγησε, μάνατζερ μαζί και ερωμένη, και η οποία επηρεάστηκε βαθιά από το ταμπεραμέντο της ζωγραφικής του. Το ζεύγος μετακόμισε στο Ιστ Χάμπτον της Πολιτείας της Νέας Υόρκης, όπου και έζησε ως τον θάνατο του Πόλοκ.

JACKSON POLLOCK-5

Το επίτευγμά του αναδύεται αιφνίδια στα μέσα του 1947 καθώς εγκαταλείπει το καβαλέτο και τα πινέλα και απλώνει καμβάδες στο πάτωμα, χρησιμοποίησε για πρώτη φορά την τεχνική του «σταξίματος», χύνοντας το χρώμα από ντενεκεδάκια ή ραντίζοντάς το με βίαιες κινήσεις ώστε να δημιουργεί λαβυρίνθους και γαλαξίες από σταλαγματιές. Απλωνε τον μουσαμά χωρίς τελάρο στο πάτωμα και έσταζε πάνω του την μπογιά σε διαδοχικές στρώσεις. Πολλοί θεωρούν ότι οι πίνακες αυτής της περιόδου (πολλούς από τους οποίους μπορεί κανείς να δει σήμερα στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης και στο Μουσείο Αμερικανικής Τέχνης Whitney) αποτελούν τα αριστουργήματα της καλλιτεχνικής του σταδιοδρομίας. Το σίγουρο είναι ότι έργα όπως το «Ομίχλη λεβάντας» («Lavender Mist», 1950) και το «Νο 23» (1951) είναι άκρως εντυπωσιακά. Εν τούτοις η ιδιομορφία της τεχνικής του Πόλοκ αποτελεί τον βασικό λόγο για την τεράστια διασημότητά του και σε μεγάλο βαθμό επισκίασε την ουσία (την «αυτόματη έκφραση») της τέχνης του.Η κηλίδα-μονάδα που επανεγγράφει τον κόσμο ως πρωτεϊκός του πυρήνας μπορεί να είναι μια ιδέα του Σεζάν ή του Κλέε, ενδεχομένως να συνιστά μιαν ιδεοληψία των σουρεαλιστών ποιητών και της αυτόματης γραφής τους, όμως ο Πόλοκ το πρότεινε ως ένα μέγα έπος χωρίς την υποχρέωση κάποιου να είναι ήρωας, καλά και σώνει.

Αυτή η ζωγραφική γρήγορα γέμισε τις γκαλερί, τα μουσεία και τις επαύλεις των αμερικανών εκατομμυριούχων, οδήγησε τον ζωγράφο στην απότομη φήμη, τον κατέστησε εξώφυλλο στο «Life» με τον υπότιτλο «Jack the Dripper, ο μεγαλύτερος ζωγράφος της Αμερικής», του έδωσε χρήματα και τη στιγμή που άγγιζε το όνειρό του, τον έστειλε να καρφωθεί σ’ ένα δέντρο μαζί με την ανοιχτή του Πόντιακ. Ηταν καλοκαίρι του 1956.

JACKSON POLLOCK-Α1 JACKSON POLLOCK-6

Εξάλλου, τον υποστήριξε ο κριτικός Χάρολντ Ρόζενμπεργκ, κυρίως απέναντι σ’ εκείνους που σάρκαζαν ως ακατάληπτο το ιδίωμά του.

Η γνωστή, παλαιά ιστορία. Οι άνθρωποι εξορκίζουν ό,τι τους υπερβαίνει ή ό,τι δεν τους είναι άμεσα οικείο. Η σχέση μοντέρνας τέχνης και κοινού μοιάζει με τον σκύλο που γαβγίζει όποιον άγνωστο τον πλησιάζει. Το 1950 ο Πόλοκ εκθέτει στο Museo Civico Correr της Βενετίας και στην Galeria d’ Arte del Naviglio. Λεπτομέρεια: το 1948 η ηγερία του Πέγκι Γκουγκενχάιμ είχε εκθέσει, στο πλαίσιο της Μπιενάλε Βενετίας, τη συλλογή της στο άδειο, λόγω εμφυλίου πολέμου, ελληνικό περίπτερο! Η πρώτη του αναδρομική οργανώθηκε στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Ν. Υόρκης μόλις το 1956, λίγο μετά τον θάνατό του, και το 1967. Ο Ρόζενμπεργκ έγραψε γι’ αυτόν: «Η πρωτοτυπία του συνίσταται στο ότι μεγάλωσε την κλίμακα και τη συνέχεια των ελεύθερών του χειρονομιών ώστε ο καμβάς να καταστεί αρένα παρά ένας χώρος που αναδιατάσσει αντικείμενα…». (The Tradition of the New, Ν.Υ. 1959). Στην πρώτη ατομική έκθεση του Βλάση Κανιάρη το 1958, η αισθητική του Πόλοκ είναι προφανής. Ο ίδιος ο ζωγράφος υποστήριζε ότι τότε αγνοούσε το έργο του. Ο μως η έμεση, έστω, επίδραση δεν μπορεί να αμφισβητηθεί. Ο Σούμαχερ, ο κορυφαίος της αφαίρεσης στη Γερμανία ποτέ δεν έκρυψε τον θαυμασμό του για τον ιδιόρυθμο Αμερικανό, ενώ ο Λουκάς Σαμαράς στα «Fabrics» επιδίδεται σε ένα «στάξιμο» χρησιμοποιώντας όχι χρώμα αλλά λωρίδες υφασμάτων. Το αποτέλεσμα είναι εντυπωσιακά παρόμοιο.

Στην πράξη ο Πόλοκ υπήρξε, παρ’ όλο το χάος του κόσμου που αποκάλυψε, ένας ζωγράφος σχεδόν κλασικός και ένας εραστής του ενδιάθετου ρυθμού που κινεί το σύμπαν.
Πηγές:

http://archive.enet.gr/online/online_text/c=113,dt=06.08.2006,id=40712428

http://www.tovima.gr/default.asp?pid=46&ct=83&artId=126446&dt=16%2F06%2F2002#ixzz0wGkdNVSI

 

Advertisements
Σχολιάστε

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: