Skip to content

ΜΙΑ ΧΩΡΙΚΗ- ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ ΤΗΣ ΤΕΡΓΕΣΤΗΣ από Δ.ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ

06/12/2013

 

 

ΜΙΑ ΧΩΡΙΚΗ- ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ ΤΗΣ ΤΕΡΓΕΣΤΗΣ

"Η ΑΛΗΘΕΙΑ ΕΙΝΑΙ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΗ" ΣΥΝΘΗΜΑ ΣΤΟΥΣ ΤΟΙΧΟΥΣ ΤΟΥ ΠΡΩΗΝ ΑΣΥΛΟΥ ΑΠΟ ΤΗ ΔΕΚΑΕΤΙΑ ΤΟΥ 70'

«Η ΑΛΗΘΕΙΑ ΕΙΝΑΙ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΗ» ΣΥΝΘΗΜΑ ΣΤΟΥΣ ΤΟΙΧΟΥΣ ΤΟΥ ΠΡΩΗΝ ΑΣΥΛΟΥ ΑΠΟ ΤΗ ΔΕΚΑΕΤΙΑ ΤΟΥ 70′

    Επιχειρώντας μια προσέγγιση με κεντρικό άξονα τον τόπο, ως γεωγραφικό και πολιτισμικό σημείο αλλά και χώρο δράσης ανθρώπων με κάποια συγκεκριμένα και ξεχωριστά χαρακτηριστικά, για την πόλη-λιμάνι της Τεργέστης, διαπιστώνουμε την ύπαρξη κάποιων μοναδικών στοιχείων, όχι μονάχα σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη, αλλά και μ’ αυτήν ακόμα την Ιταλία, στην οποία ανήκει πολιτικά από το πέρας του Μεγάλου Πολέμου κι έπειτα.

Εδώ κρίνεται σκόπιμο να προβούμε σε μια διασαφήνιση, σχετικά με την ιδιαιτερότητα της ευρωπαϊκής ηπείρου. Όσον αφορά την εννοιολογική απόδοση του όρου Ευρώπη- μέρος της οποίας αποτελεί η Τεργέστη- τα σύνορα της δεν υπήρξαν καθόλου αυτονόητα, όπως σε ηπείρους σαν την Αφρική και την Αυστραλία. Στην ευρωπαϊκή ήπειρο, ανάλογα με την εποχή, το «κέντρο βάρους» μετατοπίζονταν ή διευρύνονταν, για να συμπεριλάβει τόπους και να αποκλείσει άλλους. Έτσι κατά την αρχαιότητα, η Ευρώπη εστιάζονταν κατά κύριο λόγο στη μεσογειακή λεκάνη, συμπεριλαμβάνοντας περιοχές όπως η βόρεια Αφρική και πολιτισμούς όπως ο αρχαίος αιγυπτιακός. Ενώ μόνο κατά τους Νέους χρόνους απόκτησε τα σύνορα που γνωρίζουμε σήμερα, αποκλείοντας το τούρκικο τμήμα της Μικράς Ασίας που μέχρι τότε θεωρούνταν φυσικό τμήμα της Ευρώπης. (Λεοντίδου, 2008: 58). Όπως γίνεται αντιληπτό, η ευρωπαϊκή ήπειρος, περισσότερο από γεωγραφική οντότητα με σαφώς προσδιορισμένα σύνορα, υπήρξε πολιτισμική ενότητα που με το πέρασμα των αιώνων αποκτούσε διαφορετικά χαρακτηριστικά, σύμφωνα με τα οποία όφειλαν να συμμορφωθούν όσοι λαοί επιθυμούσαν να παραμείνουν μέλη της.

Ωστόσο, πριν επιχειρήσουμε την ανάδειξη της διαλεκτικής σχέσης- αλληλεπίδρασης ανθρώπου – περιβάλλοντος. Δηλαδή, από τη μια, του

ΥΠΕΡΟΧΟ ΑΙΣΘΗΤΙΚΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΟ ΑΝΘΕΩΝ, ΤΟΝ ΟΠΟΙΟ ΔΙΑΧΕΙΡΙΖΟΝΤΑΙ ΧΡΗΣΤΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΨΥΧ. ΥΓΕΙΑΣ. ΑΝΤΙΘΕΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΟΔΕΥΟΥΜΕ ΠΡΟΣ ΤΗ ΔΙΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΥΠΕΡΟΧΟ ΑΙΣΘΗΤΙΚΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΜΟ ΑΝΘΕΩΝ, ΤΟΝ ΟΠΟΙΟ ΔΙΑΧΕΙΡΙΖΟΝΤΑΙ ΧΡΗΣΤΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΨΥΧ. ΥΓΕΙΑΣ. ΑΝΤΙΘΕΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΟΔΕΥΟΥΜΕ ΠΡΟΣ ΤΗ ΔΙΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ανθρώπου ως δέκτη των περιβαντολογικών επιδράσεων, κι από την άλλη, έχοντας εγκολπώσει τις όποιες επιρροές, τη μετατροπή του σε δρών διαμορφωτή του χώρου όπου επιβιώνει, θα σταχυολογήσουμε ορισμένα ιστορικά συμβάντα που υπήρξαν σημαντικά για την ιστορία της πόλης. Έτσι, ήδη από το 177 π.Χ η Τεργέστη αποτελεί τμήμα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ενώ ο Ιούλιος Καίσαρας την ανακήρυξε επαρχία και ο Αύγουστος διέταξε –περίπου το 33 π.Χ- το χτίσιμο λιμανιού, με έξοδο στην Αδριατική θάλασσα, και την περιτείχιση της πόλης. Το 948 μ.Χ. η χερσόνησος της Ίστριας που περικλείει την Τεργέστη κερδίζει την αυτονομία της, υπό την εξουσία των κομήτων- επισκόπων της, από το βασιλιά της Ιταλίας Λοθάριο Β’. Το 1202 μ.Χ. περνά στην κυριαρχία της γειτονικής Βενετίας, όμως η επίμονη διεκδίκηση της αυτονομίας της, είχε ως αποτέλεσμα να θέσει εαυτόν υπό την Αψβούργικη προστασία του Λεοπόλδου Γ’ το 1382 μ.Χ., ώσπου να καταστεί σταδιακά αυστριακή κτήση. Σ’ αυτό το πλαίσιο αναδείχτηκε ως το σημαντικότερο λιμάνι της Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας. Βέβαια, η υπεροχή του ιταλικού στοιχείου στην πόλη, υπήρξε από τους πλέον καθοριστικούς παράγοντες ώστε η Τεργέστη να εκχωρηθεί στην Ιταλία με το πέρας του Μεγάλου Πολέμου και τη διάλυση της Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας. Το 1938 ιδρύθηκε το πανεπιστήμιο της πόλης. Το 1943 καταλήφθηκε από τα γερμανικά στρατεύματα και με το πέρας του Β’ Παγκόσμιου πόλεμου το 1945, διεκδικήθηκε από την Γιουγκοσλαβία του Τίτο. Μετά από διαπραγματεύσεις, το 1954 η περιοχή γύρω από την πόλη διαιρέθηκε σε τμήματα, μέρος των οποίων κατάληξε στην Γιουγκοσλαβία, ενώ η Ιταλία κατάφερε να κρατήσει την πόλη υπό την κυριαρχία της. Τέλος, αξίζει να σημειωθεί πως η παλιά αυστριακή πόλη είχε χτιστεί γύρω από το Μόντε Τζούστο, το λόφο όπου βρίσκονται το Καστέλο (1470-1680) και ο καθεδρικός ναός. Η σύγχρονη πόλη άρχισε να διαμορφώνεται το 1719 και αποτελεί μείγμα της Μπαρόκ αρχιτεκτονικής (17ος αι.) και του νεοκλασικισμού (18ος αι.) (Πάπυρος- Larousse- Britannica, 1993, τ’ 57, σ.77,78).

Περνώντας στην εξέταση της ίδιας της πόλης, για όποιον επισκέπτη έχει περπατήσει στο κέντρο της, σίγουρα θα κέρδισε την προσοχή του η κεντρική και επιβλητικότερη πλατεία με το χαρακτηριστικό όνομα Unita di Italia. Τι όμως ώθησε τους Ιταλούς να δώσουν ένα τέτοιο όνομα, με τους ισχυρούς συμβολισμούς που αποπνέει; Η απάντηση πιθανά να κρύβεται ακριβώς στη γεωγραφική θέση της Τεργέστης, μιας πόλης ουσιαστικά αποκομμένης από την υπόλοιπη Ιταλία, τοποθετημένης στα βορειοανατολικά σύνορα της χώρας και μόνιμα επισκιασμένης από την Βενετία. Μιας πόλης, της οποίας οι κάτοικοι βιώνουν τη θέση τους- συγκριτικά με τους πολίτες της υπόλοιπης χώρας- με όποιας ποιότητας και έντασης διαφορετικότητα υποκρύπτει η αποστροφή «θα πάρουμε το τρένο να πάμε Ιταλία», κάθε φορά που πρέπει να ταξιδέψουν σε άλλον τόπο της χώρας (Giovanna Gallio/ Trieste dove). Μιας πόλης, της οποίας η ύπαιθρος είναι ιδιαίτερα φτωχή. Μιας πόλης, της οποίας οι κάτοικοι είτε είναι μετανάστες, είτε είναι απόγονοι μεταναστών, και σχεδόν πάντα είναι «από αλλού», όμως επέλεξαν τη συγκεκριμένη πόλη ως μόνιμο τόπο διαμονής, με όποιες επιπτώσεις έχει αυτό στην κοινωνική συνοχή. Τους Τεργεστίνους δεν τους ενώνει ένα «έθνος» ή ένα «γένος», αλλά ένας «τόπος», αυτό έχουν κοινό μεταξύ τους, την πόλη (Giovanna Gallio/ Trieste dove).

ΤΟ ΑΛΟΓΟ ΩΣ ΣΥΜΒΟΛΟ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ, ΠΟΥ ΝΟΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΕ ΤΗΝ ΜΕΤΑΡΡΎΘΜΙΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΥΠΟ ΤΗΝ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΡΟΝΟΙΑΣ. ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Η "ΜΕΤΑΡΡΎΘΜΙΣΗ" ΟΔΕΥΕΙ ΠΡΟΣ ΤΗ ΔΙΑΛΥΣΗ ΚΑΘΕ ΕΝΝΟΙΑΣ ΠΡΟΝΟΙΑΣ, ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΜΕΝΩΝ "ΑΠΟΘΗΚΩΝ ΨΥΧΩΝ" ΑΠΟ ΙΔΙΩΤΕΣ ΚΑΙ ΤΗ ΝΟΜΟΘΕΤΗΜΕΝΗ ΠΛΕΟΝ ΚΑΤΑΚΡΑΤΗΣΗ ΜΕΓΑΛΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΞΕΩΝ ΤΩΝ ΠΑΣΧΟΝΤΩΝ

ΤΟ ΑΛΟΓΟ ΩΣ ΣΥΜΒΟΛΟ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ, ΠΟΥ ΝΟΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΕ ΤΗΝ ΜΕΤΑΡΡΎΘΜΙΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΥΠΟ ΤΗΝ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΡΟΝΟΙΑΣ. ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Η «ΜΕΤΑΡΡΎΘΜΙΣΗ» ΟΔΕΥΕΙ ΠΡΟΣ ΤΗ ΔΙΑΛΥΣΗ ΚΑΘΕ ΕΝΝΟΙΑΣ ΠΡΟΝΟΙΑΣ, ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΜΕΝΩΝ «ΑΠΟΘΗΚΩΝ ΨΥΧΩΝ» ΑΠΟ ΙΔΙΩΤΕΣ ΚΑΙ ΤΗ ΝΟΜΟΘΕΤΗΜΕΝΗ ΠΛΕΟΝ ΚΑΤΑΚΡΑΤΗΣΗ ΜΕΓΑΛΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΞΕΩΝ ΤΩΝ ΠΑΣΧΟΝΤΩΝ

Από αυτήν την άποψη, οι παραπάνω ιδιαιτερότητες οφείλουν να συνεκτιμηθούν σε κάθε προσπάθεια αξιολόγησης- εξέτασης του έργου της ομάδας του Μπαζάλια. Μεταξύ άλλων σημαντικών παραμέτρων, όπως ο χρόνος, ο τρόπος, η συγκυρία κ.α., ο τόπος αξίζει προσοχής, γιατί στην Τεργέστη πραγματώθηκε ότι απέτυχε να εφαρμοστεί στην Γκορίτσια και όπου αλλού. Το κλείσιμο του ψυχιατρείου- άσυλου και η αντικατάστασή του από διάσπαρτα στην πόλη Κέντρα Ψυχικής Υγείας, παράλληλα με την προσπάθεια ενσωμάτωσης και κοινωνικής επανένταξης των τροφίμων του ψυχιατρείου στον κοινωνικό ιστό της πόλης, παρά τις όποιες αντιστάσεις και δυσκολίες που συνάντησε, κατέστη εντέλει δυνατό. Είναι τάχα συμπτωματική η επίτευξη του στόχου στη no man’s land, πόλη Τεργέστη, τοποθετημένη «στην άκρη» του ιταλικού χάρτη; Είναι τυχαίο ότι η Τεργέστη αποτελεί τόπο κατοικίας ελάχιστων αυτοχθόνων και πολλών μεταναστών, τόσο από το εξωτερικό (Αυστριακοί, Σλάβοι κ.λ.π.), όσο και από την υπόλοιπη Ιταλία; (Giovanna Gallio/ Trieste dove) Μήπως τελικά, πέραν των αρχικών δυσχερειών, αποδείχτηκε μεγάλο πλεονέκτημα, ότι η απομονωμένη συνοριακή πόλη, είχε από νωρίς εξοικειωθεί με την κουλτούρα των μειονοτήτων; (Giovanna Gallio/ Trieste dove) Επιπλέον, μήπως ακριβώς λόγω της έντονης παρουσίας των μειονοτήτων (πολιτισμικών, εθνικών, θρησκευτικών) και της συμβίωσής τους, καλλιεργήθηκε ένας «πολιτισμός της ανοχής», ο οποίος αγκάλιασε και τους ψυχικά πάσχοντες; (Giovanna Gallio/ Trieste dove)

Η συνύπαρξη και συμβίωση τόσων ετερόκλητων ατόμων και ομάδων, μοιάζει να διαμόρφωσε μια κουλτούρα που δε σοκάρεται από τη «διαφορά» και δε φοβάται την «ανομοιομορφία». Συνάμα, η γεωγραφική θέση της Τεργέστης, μακριά από τα πολιτικά, οικονομικά, ιδεολογικά κέντρα εξουσίας, φαίνεται να ευνόησε τον πειραματισμό με το καινούριο και την προώθηση αλλαγών και πρωτοποριακών αντιλήψεων (Giovanna Gallio/ Trieste dove), καθώς ο έλεγχος από το κράτος και τους θεσμούς του, μοιάζει λιγότερο έντονος απ’ αυτόν των μεγάλων πόλεων όπως η Ρώμη ή το Μιλάνο.

Ως κατακλείδα, κάτι που αξίζει αναφοράς αποτελεί η τοπική διάλεκτος της Τεργέστης, στην οποία αντί της λέξης Persona (δηλαδή: ένας, κάποιος, εκείνος εκεί, ένας άνθρωπος), χρησιμοποιούν τη λέξη mato (matto: τρελός), σα να αυτοσαρκάζονται λέγοντας «είμαστε όλοι τρελοί» (Giovanna Gallio/ Trieste dove). Και το χάρισμα του αυτοσαρκασμού κρύβει μέσα του σπέρματα καθαρής σοφίας.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗΣ/ ΓΕΝΑΡΗΣ 2010

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

 

  1. Giovanna Gallio/ Trieste dove/ μτφρ.(αδημοσίευτη) Β. Βολτέα

  2. Λεοντίδου, 2008/ Αγεωγράφητος Χώρα

  3. Πάπυρος- LarousseBritannica, 1993, τ’ 57 

Advertisements
One Comment
  1. Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα προσέγγιση (και όχι Ψυχιατροκεντρική) της επίτευξης της Αποϊδρυματοποίησης-Αποασυλοποίησης που επιτεύχθηκε στην πόλη της Τεργέστης

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: