Skip to content

Σεραφείμ Φυντανίδης : «Το ξύπνημα ενός ξεχασμένου Ισλάμ»

09/08/2013
Αναδημοσιεύουμε το συγκεκριμένο άρθρο του Σ. Φυντανίδη, όχι σαν άρθρο επικαιρότητας (εξάλλου έχει γραφτεί πριν ενάμισι χρόνο), αλλά γιατί οι αναφορές του στη συμβολή των Αράβων στον πολιτισμό παραμένουν διαχρονικά επίκαιρες

 

Σεραφείμ Φυντανίδης : «Το ξύπνημα ενός ξεχασμένου Ισλάμ»

 

ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΑΠΟ: περιοδικό «Επίκαιρα» στις 3/3/11

|ΑΡΑΒΕΣ

 

Αυτά που συμβαίνουν τον τελευταίο καιρό…

στις αραβικές χώρες –Αίγυπτο, Λιβύη, Τυνησία, Μαρόκο, Μπαχρέιν, Υεμένη– είναι στην κυριολεξία πρωτόφαντα. Λαϊκές εξεγέρσεις και, μάλιστα, χωρίς αρχηγό, αλλά με πληροφοριοδότη και υποκινητή το Διαδίκτυο! Εξεγέρσεις ή, αν θέλετε, επαναστάσεις χωρίς όπλα, αλλά με δεκάδες ή και εκατοντάδες νεκρούς, που έως τώρα έχουν καθαιρέσει ισόβιους δικτάτορες και απειλούν άλλους.

Θα έλεγε κανείς ότι ο αραβικός – ισλαμικός κόσμος ζει τώρα αυτά που έζησε η Ευρώπη πριν από τρεις αιώνες: Γαλλική Επανάσταση, Διαφωτισμός, Ρωσική Επανάσταση, καθαίρεση βασιλιάδων και δικτατόρων. Εκείνα τα χρόνια, το Ισλάμ και οι Άραβες βρίσκονταν σε κατάσταση παρακμής. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία, που είχε διαδεχθεί την αραβική κυριαρχία, κατέρρεε. Άγγλοι, Γάλλοι και άλλοι άρπαζαν σιγά σιγά περιοχές της Μέσης Ανατολής και της Αφρικής. Η αποικιοκρατία στο αποκορύφωμά της, και ο αραβοϊσλαμικός κόσμος ήταν ανίκανος να αντιδράσει.

Κι όμως αυτός ο κόσμος κάποτε θριάμβευε. Με όπλο πνευματικό το Κοράνι, ξύπνησε, ενώθηκε γύρω στον 6o αιώνα και άρχισε πολύ γρήγορα να κατακτά εδάφη από την Περσία έως τη Βόρεια Αφρική, ακόμα και την Ισπανία. Ήταν μια περίοδος λάμψης και πολιτισμού επτά αιώνων, από τον 6ο έως το 13ο. Ενώ η Ευρώπη βούλιαζε στο Μεσαίωνά της, οι Άραβες ανέπτυσσαν τη φιλοσοφία, τις τέχνες και τις επιστήμες. Μελετούσαν τον Αριστοτέλη, τον μετέφραζαν στα αραβικά και τα λατινικά και είναι αυτοί που τον διέδωσαν στην Ευρώπη, όπως και άλλους αρχαίους Έλληνες συγγραφείς.

πως σημειώνει ο περίφημος Γάλλος ιστορικός της φιλοσοφίας του Ισλάμ Λεόν Γκοτιέ: «Τον 8ο και 9ο αιώνα, οι Αβασίδες χαλίφηδες της Βαγδάτης ευνόησαν τη διάδοση των ελληνικών επιστημών και της ελληνικής φιλοσοφίας στο μουσουλμανικό κόσμο χάρη σε έναν οργασμό μεταφράσεων που τις εκπονούσαν χριστιανοί νεστοριανοί», αυτοί που είχαν εκδιωχθεί από την Κωνσταντινούπολη ως αιρετικοί.

Ένας άλλος σπουδαίος Γάλλος μελετητής του μουσουλμανικού πολιτισμού, ο Φερνάν Μπροντέλ, στο βιβλίο του Γραμματική των

Φ. Μπρωντέλ, ένας από τους μεγαλύτερους Ιστορικούς του 20ου αιώνα

Φ. Μπρωντέλ, ένας από τους μεγαλύτερους Ιστορικούς του 20ου αιώνα

Πολιτισμών (έκδοση στα ελληνικά του Μορφωτικού Ιδρύματος της Εθνικής Τραπέζης) σημειώνει: «Σε αυτούς τους χρυσούς αιώνες, η κορωνίδα του μουσουλμανικού πολιτισμού είναι η τεράστια επιτυχία που γνώρισε στον επιστημονικό τομέα και, παράλληλα, η εξαιρετικά σημαντική αναβίωση της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας. Οι επιτυχίες αυτές δεν είναι οι μόνες, αρκεί να σκεφτούμε την ισλαμική λογοτεχνία, αλλά επισκιάζουν όλες τις άλλες».

Ιδού μια σύντομη αναδρομή σ’ αυτές τις επιτυχίες.

• Στην επιστήμη Οι Άραβες δημιούργησαν την τριγωνομετρία και την άλγεβρα. Στην τριγωνομετρία εφηύραν το ημίτονο, την εφαπτομένη. Οι αρχαίοι Έλληνες μετρούσαν τη γωνία μόνο με βάση τη χορδή του εγγεγραμμένου κύκλου: Το ημίτονο είναι το ήμισυ αυτής της χορδής. Το 820 μ.Χ. ο μαθηματικός αλ-Χουρασάμι δημοσιεύει μια πραγματεία της άλγεβρας που φτάνει ως τις δευτεροβάθμιες εξισώσεις. Το 16ο αιώνα το βιβλίο του θα μεταφραστεί στα λατινικά και θα μυήσει τη Δύση στην άλγεβρα. Αργότερα, μουσουλμάνοι αλγεβριστές θα λύσουν διτετράγωνες εξισώσεις!

Οι Άραβες δημιούργησαν την τριγωνομετρία και την άλγεβρα. Στην τριγωνομετρία εφηύραν το ημίτονο, την εφαπτομένη. Οι αρχαίοι Έλληνες μετρούσαν τη γωνία μόνο με βάση τη χορδή του εγγεγραμμένου κύκλου: Το ημίτονο είναι το ήμισυ αυτής της χορδής. Το 820 μ.Χ. ο μαθηματικός αλ-Χουρασάμι δημοσιεύει μια πραγματεία της άλγεβρας που φτάνει ως τις δευτεροβάθμιες εξισώσεις. Το 16ο αιώνα το βιβλίο του θα μεταφραστεί στα λατινικά και θα μυήσει τη Δύση στην άλγεβρα. Αργότερα, μουσουλμάνοι αλγεβριστές θα λύσουν διτετράγωνες εξισώσεις!

Να προσθέσουμε ότι υπήρχαν τότε και καταπληκτικοί γεωγράφοι και αστρονόμοι, που είχαν στη διάθεσή τους αστεροσκοπεία και σπουδαία όργανα όπως ο αστρολάβος. Άλλοι διέπρεψαν στην οπτική, στη χημεία –παρασκευή αλκοόλης με απόσταξη, παρασκευή ελιξιρίων και θειικού οξέος–, στη φαρμακευτική – πάνω από το 50% των φαρμάκων που θα χρησιμοποιήσει αργότερα η Δύση προέρχεται από εκείνο το Ισλάμ: σένα, ρεβέντι, ταμαρίν, εμετικά κάρυα, κρεμέζι, καμφορά, σιρόπια, μαντζούνια, έμπλαστρα, πομάδες, αλοιφές, αποσταγμένο νερό και πολλά άλλα. Ανάλογα επιτεύγματα και στην ιατρική. Ο Αιγύπτιος Ιμπ αν-Ναφίς ανακάλυψε τη μικρή πνευμονική κυκλοφορία του αίματος τρεις αιώνες πριν από τους Δυτικούς.

• Στις τέχνες Ο ισλαμοαραβικός κόσμος δημιούργησε καταπληκτικά αρχιτεκτονικά στολίδια σε ανάκτορα, τεμένη, σχολές – όχι μόνο στη Βαγδάτη. Στην ποίηση ανέδειξε εκλεπτυσμένους λυρικούς ποιητές, όπως ο Μουσούρι, ο Φαρούχι, ο Μαντσέχρι, ο Φιρντουσί και, κυρίως, ο Ομάρ Καγιάμ, που θεωρείται μια από τις μεγαλύτερες μορφές της νεοπερσικής λογοτεχνίας. Να προσθέσουμε τους Πέρσες ποιητές Σααντί, Κεχαφίζ και τον Τζελαλεντίν Ρουμ, συγγραφέα ενός μακροσκελέστατου ποιήματος, του «Μασναβί-ιΜα’νάβι» («Πνευματικού Ποιήματος»). Ο χώρος δεν επαρκεί για να σημειώσουμε πάρα πολλά ονόματα τέτοιων ποιητών, αλλά και μουσικών.

Ο ισλαμοαραβικός κόσμος δημιούργησε καταπληκτικά αρχιτεκτονικά στολίδια σε ανάκτορα, τεμένη, σχολές – όχι μόνο στη Βαγδάτη. Στην ποίηση ανέδειξε εκλεπτυσμένους λυρικούς ποιητές, όπως ο Μουσούρι, ο Φαρούχι, ο Μαντσέχρι, ο Φιρντουσί και, κυρίως, ο Ομάρ Καγιάμ, που θεωρείται μια από τις μεγαλύτερες μορφές της νεοπερσικής λογοτεχνίας. Να προσθέσουμε τους Πέρσες ποιητές Σααντί, Κεχαφίζ και τον Τζελαλεντίν Ρουμ, συγγραφέα ενός μακροσκελέστατου ποιήματος, του «Μασναβί-ιΜα’νάβι» («Πνευματικού Ποιήματος»). Ο χώρος δεν επαρκεί για να σημειώσουμε πάρα πολλά ονόματα τέτοιων ποιητών, αλλά και μουσικών.

• Στη φιλοσοφία Με βάση τον Αριστοτέλη, αναπτύσσεται φιλοσοφικό ρεύμα μεγάλης διάρκειας με πέντε βασικούς πρωταγωνιστές: τον Αβικέννα, τον Αβερρόη, τον αλ-Κίντι, τον αλ-Γκαζάλι και τον αλ-Φαραμπί. Όλοι αυτοί είναι πανεπιστήμονες. Ασχολούνται όχι μόνο με τη φιλοσοφία, αλλά και με την αστρονομία, τη χημεία, τα μαθηματικά, την ιατρική, την ποίηση. Το σημαντικό είναι, όπως παρατηρεί ο Μπροντέλ, ότι η ελληνική επίδραση είναι αυτή που προσδίδει εσωτερική ενότητα στη μουσουλμανική φιλοσοφία. Ο

ΑΒΕΡΡΟΗΣ, σχολιαστής του Αριστοτέλη και από τους μεγαλύτερους Άραβες  Φιλόσοφους

ΑΒΕΡΡΟΗΣ, σχολιαστής του Αριστοτέλη και από τους μεγαλύτερους Άραβες Φιλόσοφους

 σημειώνει στο βιβλίο του Περί φυσικής ακροάσεως ότι ο Αριστοτέλης είναι αυτός που θεμελίωσε τη Λογική, τη Φυσική και τη Μεταφυσική.

Με βάση τον Αριστοτέλη, αναπτύσσεται φιλοσοφικό ρεύμα μεγάλης διάρκειας με πέντε βασικούς πρωταγωνιστές: τον Αβικέννα, τον Αβερρόη, τον αλ-Κίντι, τον αλ-Γκαζάλι και τον αλ-Φαραμπί. Όλοι αυτοί είναι πανεπιστήμονες. Ασχολούνται όχι μόνο με τη φιλοσοφία, αλλά και με την αστρονομία, τη χημεία, τα μαθηματικά, την ιατρική, την ποίηση. Το σημαντικό είναι, όπως παρατηρεί ο Μπροντέλ, ότι η ελληνική επίδραση είναι αυτή που προσδίδει εσωτερική ενότητα στη μουσουλμανική φιλοσοφία. Ο Αβερρόης σημειώνει στο βιβλίο του ότι ο Αριστοτέλης είναι αυτός που θεμελίωσε τη Λογική, τη Φυσική και τη Μεταφυσική.

Πολλά από τα αρχαία κείμενα, όχι μόνο του Αριστοτέλη, μεταφράστηκαν από τα ελληνικά στα αραβικά και μετά στα λατινικά από τους Άραβες που έμειναν στην Ισπανία από τον 8ο έως το 13ο αιώνα (Κόρντοβα, Γρανάδα, Σεβίλλη), κι έτσι πέρασαν στην Ευρώπη, που άρχισε να ξυπνάει από το δικό της Με­σαίωνα.

στερα, ήρθε ο μουσουλμανικός Μεσαίωνας. Ήρθαν οι Οθωμανοί, που διαδέχτηκαν τους Άραβες και μπορεί να θεμελίωσαν μια τεράστια αυτοκρατορία, πολυεθνική είναι η αλήθεια, αλλά στον πνευματικό τομέα και τις επιστήμες πήραν μηδέν. Ενώ η Δυτική Ευρώπη ζούσε την Αναγέννηση, το Διαφωτισμό και τη Βιομηχανική Επανάσταση και είχε ανοίξει νέους δρόμους προς την αμερικανική ήπειρο, τη Νότια Αφρική και την Άπω Ασία, ο μουσουλμανικός κόσμος μαράζωνε και υποτασσόταν στους Ευρωπαίους και αργότερα τους Αμερικανούς, καθώς αυτό που είχε να τους προσφέρει δεν ήταν η φιλοσοφία, οι τέχνες και οι επιστήμες, αλλά το πετρέλαιο, οι πολύτιμοι λίθοι και άλλα σχετικά.

Φαίνεται, λοιπόν, ότι τώρα ο αραβομουσουλμανικός κόσμος ξυπνά από το Μεσαίωνά του. Και επιχειρεί να κάνει αυτό που άρχισε να κάνει η Δύση από το 18ο αιώνα: Επανάσταση εναντίον των δικτατόρων. Επανάσταση εκ των κάτω, από το λαό. Χωρίς ηγέτες – Ροβεσπιέρους, Λένιν, Μπολιβάρ, Τσε Γκεβάρα ή και Ρήγα Φεραίο. Ίσως γιατί κουβαλάει πίσω του μια σπουδαία πνευματική κληρονομιά, την οποία αποσιώπησε η Δύση, μολονότι κέρδισε πολλά από αυτή την κληρονομιά. Όμως, όπως και να το κάνουμε, αυτή η πνευματική κληρονομιά είναι καταγεγραμμένη στο ιστορικό υποσυνείδητο των Αράβων και τους οδηγεί σε νέους καιρούς, σε νέους αγώνες. Μακάρι οι τωρινοί τους ηγέτες να το καταλάβουν για να μην οδηγήσουν αυτό τον κόσμο στην αυτοκαταστροφή. Το ίδιο να καταλάβουν και οι Δυτικοί, ιδίως οι Αμερικανοί, που δυστυχώς αγνοούν την Ιστορία. Διότι δεν είναι όλα πετρέλαιο.

 

 

Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Επίκαιρα» στις 3/3/11

Advertisements
Σχολιάστε

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: