Skip to content

ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΑΝΙΑΤΗΣ: ΡΙΧΑΡΝΤ ΒΑΓΚΝΕΡ–ΤΟ «ΚΑΘΑΡΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ»

27/07/2013
  1. ΒΑΓΚΝΕΡ-ΠΟΛΥΤΡΟΠΟΝΓΙΩΡΓΟΣ ΜΑΝΙΑΤΗΣ: ΡΙΧΑΡΝΤ ΒΑΓΚΝΕΡ-«ΤΟ ΚΑΘΑΡΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ» (ΕΚΔ. ΠΟΛΥΤΡΟΠΟΝ)

Όταν πριν κάποια χρόνια μου έκαναν δώρο το βιβλίο του Γ. Μανιάτη, αναρωτήθηκα κατά πόσο θα έδειχνα ενδιαφέρον σε μια μελέτη που αφορούσε τον Ρ. Βάγκνερ, καθώς δεν είχα ούτε ιδιαίτερα ακούσματα από την μουσική του, ούτε κάποιες γνώσεις για τη ζωή του. Ωστόσο, ο φίλος που μου δώρισε αυτό το βιβλίο σωστά υπέθεσε πως θα κέντριζε το ενδιαφέρον μου, καθώς ο Βάγκνερ αποτέλεσε μια από τις κορυφαίες και πλέον αντιφατικές προσωπικότητες του 19ου αιώνα όχι μονάχα για τη μουσική του, αλλά και για τις αντιλήψεις του και τη γενικότερη στάση ζωής του.

Δεν θεωρώ ότι είναι τυχαίο πως ειπώθηκαν γι αυτόν τόσο διαφορετικά, όσο και αντιφατικά σχόλια από σύγχρονους του, αλλά και μεταγενέστερους. Ο ίδιος ο Βάγκνερ φαίνεται πως φιλοδοξούσε να οδηγήσει τη μουσική και τη τέχνη γενικότερα στην εποχή του μέλλοντος. Ο Αντόρνο τον χαρακτήρισε προπομπό της μαζικής κουλτούρας. Από άλλους χαρακτηρίστηκε, λόγω του αντισημιτισμού του, ως πρωτοναζιστής και από την άλλη ο Τόμας Μαν του αποδίδει το χαρακτηρισμό «ο μπολσεβίκος της κουλτούρας». Ο Μαρξ τον θεωρούσε απαξιωτικά, κρατικοδίαιτο μουσικό ενώ ο Χίτλερ είχε ζητήσει στη κηδεία του – κάτι που ευτυχώς αποφεύχθηκε – να παίξουν το «πένθιμο εμβατήριο», ένα συμφωνικό μέρος από κάποιο έργο του συνθέτη. Στο πεδίο των ιδεών και της πολιτικής δράσης, ο Βάγκνερ έλαβε μέρος στην εξέγερση της Δρέσδης το 1849 και συνδέθηκε με το Ρώσο αναρχικό Μ. Μπακούνιν, ενώ θεωρούσε την επαναστατική δραστηριότητα προϋπόθεση καλλιτεχνικής δημιουργίας, για να καταλήξει να ασπαστεί αργότερα τις αντιδραστικές θεωρίες περί φυλετικής καθαρότητας. Τα αισθήματα του Φ. Νίτσε τέλος, για τον Βάγκνερ διέγραψαν το τόξο λατρείας μίσους.

Διαβάζοντας το «καθαρά ανθρώπινο» και ιδιαίτερα το μέρος του βιβλίου που ασχολείται με την ανάλυση του έργου του συνθέτη, μου δημιουργήθηκε η έντονη επιθυμία, να γνωρίσω τη μουσική του Βάγκνερ, και από αυτή την άποψη ο συγγραφέας του βιβλίου πετυχαίνει το στόχο του γιατί όπως λέει κι ο ίδιος ο Βάγκνερ πάνω και πέρα απ’ όλα ήταν συνθέτης.

ΣΤΑΧΥΟΛΟΓΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ:

Ο ΜΠΟΛΣΕΒΙΚΟΣ ΤΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ

  • Η αντίληψη του Βάγκνερ για τη σχέση ατόμου συνόλου είναι αριστοτελική : «Το άτομο δεν είναι παρά ένα τμήμα του όλου, απομονωμένο δεν είναι τίποτα, μόνο ως μέρος του όλου βρίσκει την αποστολή του, το δίκαιο, την ευτυχία του».
  • Η επαναστατική δραστηριότητα θεωρείται ως προϋπόθεση καλλιτεχνικής δημιουργίας. «Αν είμαστε απολύτως έντιμοι με τον εαυτό μας, θα πρέπει να παραδεχτούμε ότι αυτό μόνο έχει νόημα ή κάποιο πραγματικό σκοπό: τα έργα τέχνης δεν μπορούν να δημιουργηθούν επί του παρόντος, μπορούν μόνο να προετοιμαστούν μέσω της επαναστατικής δραστηριότητας, καταστρέφοντας και ποδοπατώντας οτιδήποτε αξίζει να καταστραφεί και να ποδοπατηθεί…»
  • Η τέχνη προβάλλει ως ο αυθεντικότερος φορέας μετασχηματισμού του κόσμου.
  • Προσωπική σύνδεση με τον Μπακούνιν και τον Ράκελ αλλά πιθανόν επηρεασμένος και από τα χειρόγραφα του 1884 του Κ. Μαρξ
  • «Και όμως θα δούμε την τέχνηαντί να καταλύει τα δεσμά που της επέβαλαν σεβαστοί, αν μη τι άλλο, κυρίαρχοι, όπως οι καλλιεργημένοι ηγεμόνες και η Εκκλησία, να εξαγοράζονται ψυχή τε και σώματι από ένα ακόμη φοβερότερο κυρίαρχο, τη βιομηχανία».
  • Σελ. 94 ασκεί κριτική στη θρησκεία
  • Αληθινή αγάπη μπορεί να υπάρξει μόνο μεταξύ δυνατών ανθρώπων
  • Το απελευθερωμένο θέατρο χρειάζεται ελεύθερο κοινό – Η τέχνη μέσο και σκοπός της ανθρώπινης απελευθέρωσης.
  • Bάγκνερ περί αγάπης «Μονάχα η αγάπη του δυνατού προς δυνατό είναι αληθινή αγάπη, διότι αποτελεί ελεύθερη αφοσίωση προς κάποιον που δε μπορεί να μας εξαναγκάσει».
  • Ο Χέγκελ αρνείται τη «φυσική αγαθότητα» και έτσι αντιπαρατείθεται στην ηθική του Διαφωτισμού, υιοθετώντας την ηθική της «αμοιβαίας ανγνώρισης»
  • Η διαμόρφωση των καλλιτεχνικών κανόνων δεν είναι, φυσικά, μια καθαρά εσωκαλλιτεχνική διεργασία, αν και εμφανίζεται ως τέτοια. Συμπικνώνει, αποτυπώνει και εκφράζει, στο χώρο της τέχνης, το τρόπο κοινωνικής, οικονομικής και πολιτικής οργάνωσης της κοινωνίας στο συγκεκριμένο χρόνο, το επίπεδο τεχνογνωσίας και των εφαρμογών της, την ιδιαίτερη ιστορία κάθε τέχνης – ποια κυριαρχεί τη συγκεκριμένη εποχή, τις θεωρίες που αντιστοιχούν σ’ αυτήν, τη δεσπόζουσα αντίληψη για το τι είναι είναι το καλλιτεχνικό αντικείμενο και πως ορίζεται η αξιολόγησή του.
  • Ο 18ος αιώνας χαρακτηρίζεται από μια θεμελιώδη φιλοσοφική αντιστροφή, από την αντικειμενικότητα στην υποκειμενικότητα. Αντί να στρέψει την προσοχή προς το αντικείμενο, για να ανακαλύψει τις ιδιότητες του ωραίου, εξέτασε καταρχάς τη δυνατότητα του υποκειμένου να αποτιμά αισθητικά τα πράγματα, την αισθητική του εμπειρία και τους όρους διαμόρφωσης της.
  • Το να μη φοβάται κανείς τη γνώμη του καλύτερου, ισχυρίζεται ο Πλάτων, αποτελεί το άκρον άωτο της αναισχυντίας…
  • Αυτή η νέα βαγκνερική ουτοπία – με συστατικά στοιχεία τη φιλοζωία, τη χορτοφαγία και την υγιεινή διατροφή, τη φυλετική καθαρότητα – αποτελεί μετασχηματισμό του κοινωνικού ριζοσπαστιμού της δεκαετίας του 1840 σε συντηρητική κατεύθυνση.
  • Για το Σοπενχάουερ η συμπόνοια, ο οίκτος – ο φυσικός, έμφυτος και αδιάφθορος σε κάθε άτομο- αποτελεί τη μοναδική πηγή των μη εγωιστικών πράξεων, «των μόνων πράξεων που έχουν ηθική αξία».
  • Το συμπάσχειν με τα ζώα αποτελεί υψηλή ηθική στάση, γιατί είναι ένα ανιδιοτελές συναίσθημα.
  • Ο Βάγκνερ πάνω και πέρα απ’ όλα ήταν συνθέτης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗΣ

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: