Skip to content

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΟΤΗΤΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ

20/07/2013

ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΟΡΙΣΜΟΥ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ: ο ορισμός της φιλοσοφίας δεν είναι εύκολη υπόθεση, καθώς μία από τις ενασχολήσεις της ίδιας της φιλοσοφίας είναι ο ορισμός των γενικών εννοιών, κι επομένως ένας τέτοιος όρος δεν αποτελεί θέμα απλής μεθοδολογικής συμφωνίας.Το αντικείμενο επίσης των κατά περιόδους φιλοσοφικών πραγματεύσεων δε δίνει από μόνο του επίλυση στο πρόβλημα, καθώς τα επίμονα θέματα του Θεού ή της αλήθειας δε συνδέονται πάντα π.χ. με την έννοια της αρετής ή της ομορφιάς, αντικείμενα που έχουν επίσης δοκιμάσει τους φιλοσόφους στο πέρασμα του χρόνου. Ωστόσο, είναι γεγονός ότι στην ιστορία της δυτικής φιλοσοφίας (σε σύγκριση με την ανατολική, βουδδιστική, ινδουιστική σκέψη) η πίστη στη δύναμη του λόγου και της λογικής στην ευρεία της έννοια αντιδιέστελλε πάντα τη φιλοσοφική πραγμάτευση από το δόγμα, είτε στη μορφή της ιδεολογίας είτε της θρησκείας. Οι φιλόσοφοι αναζητούν μια εξήγηση των φαινομένων που να μη βασίζεται στην αυθεντία. Σε αντίθεση, ωστόσο, με τους (υπόλοιπους) επιστήμονες – που κι εκείνοι αντιδρούν στην αυθεντία- οι φιλόσοφοι ερευνούν τις γενικότερες και θεμελιωδέστερες παραδοχές της κοινής σκέψης, αλλά και των επιμέρους επιστημών. Η έννοια του αριθμού είναι πρωταρχική στα μαθηματικά για την τέλεση των αντίστοιχων αριθμητικών πράξεων, αλλά η φιλοσοφία των μαθηματικών ερευνά το είδος των οντοτήτων (υποκειμενικά κατασκευάσματα, αφηρημένα θεωρητικά όντα) που αποτελούν οι αριθμοί. Οι περισσότεροι άνθρωποι θα συμφωνούσαν (τουλάχιστον λεκτικά) για την αναγκαιότητα της προσωπικής αρετής, ωστόσο λιγότεροι θα εξέταζαν και θα μπορούσαν να υπερασπίσουν (πέρα από την επίκληση κάποιων κανόνων) το περιεχόμενό της. Τα παραπάνω δεν υπονοούν ότι οι φιλόσοφοι έχουν έτοιμες απαντήσεις για τα θέματα που τους απασχολούν.Οι σχετικές ενασχολήσεις, όμως, στη διάρκεια των περίπου 2500 ετών της φιλοσοφίας έχουν ομαδοποιήσει θεματικές περιοχές, που μερικές παραμένουν σταθερές ήδη από τον 5ο αι. π.Χ, όπως η μεταφυσική, η ηθική, η γνωσιοθεωρία, και η αισθητική. ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑ: Ο εναλλακτικός τρόπος αντιμετώπισης των γενικών σχέσεων του ανθρώπου με τον κόσμο εντοπίζεται όχι στην ανεύρεση γενικών αρχών, αλλά στην ανεύρεση γενικών νοητικών παραδοχών που καθιστούν δυνατή ή μη μια τέτοια έρευνα. Αυτό αποτελεί το έργο της γνωσιοθεωρίας, της αναζήτησης των πηγών της γνώσης, τον τρόπο γνωστικής σύνδεσης του υποκειμένου με τον κόσμο, και το βαθμό βεβαιότητας της γνώσης για τον κόσμο, τον προσωπικό εαυτό και τους άλλους ανθρώπους. Η αντιπαράθεση μεταξύ εμπειρίας και νόησης ως προς την πρωτοκαθεδρία στο γνωστικό φαινόμενο εντάσσεται σ’ αυτήν την προβληματική. Το πρόβλημα της αλήθειας (ο ορισμός της αλήθειας και όχι ποιες αλήθειες υπάρχουν στον κόσμο) αποτελεί ζήτημα ήδη από τον Αριστοτέλη. Κατ’ αντιπαράθεση, ο σκεπτικισμός για τη γνώση του φυσικού, έξω του υποκειμένου κόσμου, παρότι υπήρχε σπερματικά στην αρχαία περίοδο, αποκτά δραματική σημασία με τους Στοχασμούς του René Descartes. Γενικότερα, η περίοδος της νεότερης φιλοσοφίας ασχολείται συστηματικά με τα γνωστικά μέσα της πρόσβασης του υποκειμένου στον κόσμο, θέτοντας ερωτήματα σχετικά με την επαγωγική κρίση (το γενικό συμπέρασμα με βάση μεμονωμένες παρατηρήσεις), τη λεγόμενη ενορατική (άμεση αλλά μη διαισθητική) γνώση, καθώς και τη διαδικασία αντίληψης μέσω των πέντε αισθήσεων, κυρίως της όρασης. ΗΘΙΚΗ: Χωρίς αμφιβολία, η ηθική στην καθημερινή της χρήση περιλαμβάνει ένα σύνολο κανόνων, ωστόσο στη φιλοσοφική της διάσταση αναφέρεται στην εφαρμογή τους στην πρακτική ζωή του υποκειμένου. Αυτό δεν υπονοεί ότι η καθημερινή ζωή των υποκειμένων (ή των υποκειμένων σε μια χρονικά/γεωγραφικά προσδιορισμένη κοινωνία) λαμβάνεται απαραίτητα ως πρότυπο συμπεριφοράς. Θεωρίες όπως ο ωφελιμισμός (με προεξάρχοντα τον John Stuart Mill), ο ηδονισμός αλλά και η δεοντολογική ηθική (στην περίπτωση του Kant) προσπαθούν να λύσουν το πρόβλημα δικαιολόγησης μιας ζωής στο σύνολο των υποκειμένων βασισμένης σε συγκεκριμένες επιταγές, που μεταβάλλονται ανάλογα με τη συγκεκριμένη θεωρία (ωφέλεια, ευχαρίστηση, καθήκον κτλ.). Στον 20ο αιώνα, ωστόσο, πέρα από τον ηθικό σχετικισμό και την προτροπή του ενός ή του άλλου παράγοντα ως δηλωτικού του αγαθού, κρίνεται πλέον το ίδιο το νόημα των ηθικών όρων. Στις αρχές του 21ου αιώνα αυτές οι επιταγές διαπλέκονται τόσο με την επιστήμη (η περίπτωση της βιοηθικής), όσο και με τη συμπεριφορά ως προς τα μη ανθρώπινα υποκείμενα (ζώα) και τη φύση. ΛΟΓΙΚΗ: Η αναζήτηση της αποδεικτικής εγκυρότητας ενός επιχειρήματος μέσω των προκειμένων προτάσεων και του επακόλουθου συμπεράσματος (και όχι απαραίτητα η αναζήτηση της αλήθειας των επιμέρους προτάσεων ή του συμπεράσματος). Παρότι πατέρας της λογικής θεωρείται ο Αριστοτέλης με τη θεωρία του συλλογισμού της ομάδας προτάσεων, η λογική έχει προχωρήσει ήδη από τα τέλη του 19ου αιώνα στην ανάλυση μεμονωμένων προτάσεων στα λογικά (που δεν αντιστοιχούν πάντα με τα γραμματικά) συστατικά τους. Τα έργα των Gottlob Frege και Bertrand Russell επέδρασαν αρκετά σ’ αυτό. Η περαιτέρω επέκταση σε πεδία μη προσπελάσιμα ως τότε (τροπική λογική με βάση την αναγκαιότητα και την πιθανότητα, χρονική λογική), παρότι υπήρξε θέμα κατηγορίας για φορμαλισμό, έδωσε τη δυνατότητα για μια διαφορετική αντιμετώπιση μεταφυσικών θεμάτων, και μια σφοδρή ώθηση στη μελέτη της φιλοσοφίας της γλώσσας. ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΗ: η μεταφυσική, ως κλάδος της φιλοσοφίας, χρωστά το όνομά της σ’ έναν εκδότη του Αριστοτέλη και τη λανθασμένη φήμη ως μελέτη του υπερφυσικού και του παραψυχολογικού ίσως σε μια απογοήτευση για τη γνώση του κόσμου μέσω των λογικών διεργασιών. Σε κάθε περίπτωση, η μεταφυσική στην ιστορική της πορεία έχει μελετήσει τον άνθρωπο και τον κόσμο στις πιο γενικές τους γραμμές. Αποδείξεις για την ύπαρξη του Θεού, η πρωταρχικότητα ή μη της ύλης σε σχέση με το πνεύμα, η σχέση σώματος και ψυχής, η ελευθερία της βούλησης, αλλά και η εξέταση του όντος σε αντιδιαστολή με την εξέταση συγκεκριμένων ιδιοτήτων του (άνθρωπος, ικανοποιημένος, πράσινο κτλ.) -το ζήτημα της οντολογίας, επανέρχονται με διαφορετική κάθε φορά έμφαση σε συγκεκριμένα φιλοσοφικά συστήματα. Από τον Αριστοτέλη στον Sartre, η μεταφυσική προσπαθεί να ανιχνεύσει τη θεμελιώδη φύση των συνηθισμένων πραγμάτων, η οποία είναι επιμελώς καλυμμένη κάτω από την καθημερινή πρακτική. Διόλου απίθανο ότι έχουν υπάρξει αμφισβητήσεις στο πέρασμα των αιώνων κατά πόσο υπάρχει μια τέτοια φύση, κατά πόσον η ανθρώπινη νόηση έχει τη δυνατότητα να τη γνωρίζει ή τέλος, μήπως αυτή η προσπάθεια είναι αποτέλεσμα ενός γλωσσικού εκμαυλισμού, που δημιουργεί γενικούς όρους χωρίς περιεχόμενο. Το γεγονός είναι ότι και για τη μεταφυσική ο στόχος της κρίνεται εκ του αποτελέσματος.

ΠΗΓΗ: Β. ΚΡΟΥΣΤΑΛΗΣ

Advertisements
Σχολιάστε

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: