Skip to content

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ: ΤΖΩΡΤΖ ΜΠΑΡΚΛΕΫ: Η ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΠΕΙΡΙΣΜΟΥ ΜΕ ΤΟΝ ΙΔΕΑΛΙΣΜΟ-Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

06/07/2013

  ΤΖΩΡΤΖ ΜΠΑΡΚΛΕΫ Η ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΠΕΙΡΙΣΜΟΥ ΜΕ ΤΟΝ ΙΔΕΑΛΙΣΜΟ-Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

Τον Μπάρκλεϋ και το έργο του μπορούμε να δούμε από τη σκοπιά τόσο του επικριτή του Λοκ όσο και του συνεχιστή του. Σε κάθε περίπτωση αποτελεί τον συνδετικό κρίκο μεταξύ Λοκ & Χιούμ.

                              Η ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΜΠΕΙΡΙΣΜΟΥ ΜΕ ΤΟΝ ΙΔΕΑΛΙΣΜΟ

ΤΖ. ΜΠΑΡΚΛΕΫ

ΤΖ. ΜΠΑΡΚΛΕΫ

Η φιλοσοφία του Μπάρκλεϋ χαρακτηρίζεται από ένα, φαινομενικά τουλάχιστον, παράδοξο: αφενός ήταν προσηλωμένη σε έναν ακραίο εμπειρισμό στον οποίο περιθώρια έχουν μονάχα οι εμπειρίες και τα δεδομένα των αισθήσεων, αφετέρου τα πάντα μοιάζουν να εκπορεύονται από τη δημιουργική δύναμη του πνεύματος και στα πλαίσια της συνεχούς πνευματικής ζωής η ύλη απουσιάζει παντελώς.

Η πολεμική του στρέφεται εναντίον της ύλης η οποία συνδέεται με την αθεΐα. Ενώ αρνείται την ύπαρξη της άψυχης ύλης που δημιουργείται από το πουθενά, όπως και τα «καθ’ όλου» της πλατωνικής, της αριστοτελικής ή καρτεσιανής παράδοσης.

Για τον ίδιο είναι αδύνατον η αδρανής ύλη να επενεργεί πάνω στο δυναμικό πνεύμα.

Έτσι, ο Θεός αποτελεί την άμεση αιτία των ιδεών μας και δεν χρειάζεται την ύλη ώστε να ενεργήσει. Η παρέμβασή Του δημιουργεί τις ιδέες , ενώ η κανονικότητα των ιδεών εδράζεται στην κανονικότητα της θείας βούλησης.

Για τον Μπάρκλεϋ όλες οι λειτουργίες όπως η φαντασία, η μνήμη, η σκέψη, τα συναισθήματα, ακόμα και οι αισθήσεις είναι προϊόντα της πνευματικής δραστηριότητας.

Κατά συνέπεια, δεν χρειάζεται την υπόσταση της ύλης ώστε να υποστασιοποιηθεί το πνεύμα.

Ο κόσμος υπάρχει μονάχα ως αντικείμενο του πνεύματος.

Εφόσον ο κόσμος είναι κάτι αντιληπτό, τότε αναγκαστικά υπάρχει και ένα πνεύμα που τον αντιλαμβάνεται, κι αυτό είναι ο Θεός.

Τα δεδομένα των αισθήσεων δεν συνηγορούν υπέρ της ύπαρξης ενός πραγματικού, ανεξάρτητου, υλικού αισθητού κόσμου πέρα από το πνεύμα, γιατί οι αισθητές ιδιότητες βρίσκονται σε άμεση συνάρτηση με το υποκείμενο που τις αντιλαμβάνεται.

Δεν υπάρχει τίποτα καθαυτό και ανεξάρτητο από το πνεύμα.

Το είναι ταυτίζεται με το αντιλαμβάνεσθαι.

                                Η ΠΡΟΕΚΤΑΣΗ & Η ΚΡΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΛΟΚΙΑΝΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ

Για τον Μπάρκλεϋ, η λοκιανή διάκριση μεταξύ πρωτευουσών & δευτερουσών ιδιοτήτων, στην οποία επιχειρείται να εδραιωθεί η αντικειμενική ύπαρξη των πραγμάτων (υπόσταση) είναι περιττή.

Κατά συνέπεια δεν υπάρχει η αναπόληση ενός τριγώνου δίχως χρώμα, αλλά η επιλεκτική αγνόηση του χρώματος.

Το σύνολο της γνώσης μας αποτελεί δεδομένα της εμπειρίας. Ενώ τα δεδομένα αυτά είναι συνδυασμοί & συλλογές των ιδεών μέσα μας.

Με αυτήν την έννοια, το μόνο που μπορούμε να γνωρίσουμε είναι οι ιδέες και επουδενί οι ποιότητες των σωμάτων.

Είναι αδύνατη η διάκριση μεταξύ ιδεών & ποιοτήτων ως γενεσιουργών αιτιών τους.

Έτσι μέσα από την εμπειρία δεν δύναται να αποφανθούμε για τον πραγματικό κόσμο.

Η παραπάνω απόληξη αποτελεί συνδυασμό του καρτεσιανού υποκειμενισμού με τον λοκιανό εμπειρισμό.

Ο Λοκ μοιάζει να αναζητά τον ελάχιστο κοινό παρονομαστή στο σχηματισμό των αφηρημένων γενικών ιδεών, ο οποίος είναι αυτός που απομένει αν αφαιρεθούν όλες οι επιμέρους ιδιότητες των πραγμάτων που δεν είναι κοινές μεταξύ τους.

Κατά τον Μπάρκλεϋ μια τέτοια αναζήτηση είναι άσκοπη, καθώς αν αφαιρεθούν οι επιμέρους ιδιότητες το αποτέλεσμα είναι αντί για ελάχιστο κοινό παρονομαστή να μην παραμείνει τίποτα.

Σύμφωνα με την ένστασή του δεν μπορούμε να σχηματίσουμε την γενική ιδέα κάποιας έννοιας (π.χ. ανθρώπου, χρώματος), αλλά μόνο συγκεκριμένη έννοια ανθρώπου, χρώματος κ.λ.π.

Για τον ίδιο, απλά μας μπερδεύουν οι λέξεις και νομίζουμε ότι σκεφτόμαστε κάτι αφηρημένο.

Στην πραγματικότητα το αφηρημένο δεν υφίσταται αλλά είναι πολλά συγκεκριμένα μαζί.

Έτσι οι γενικές λέξεις δεν αναφέρονται σε αφηρημένες ανύπαρκτες ιδέες, αλλά σημαίνουν πολλές ιδιαίτερες ιδέες.

Στην ουσία ο Μπάρκλεϋ, αντιλαμβάνεται διαφορετικά από τον Λοκ την ιδέα της αφαίρεσης μέσα από την οποία σχηματίζουμε γενικές ιδέες.

Πρόκειται για επιλεκτική λειτουργία της συνείδησης να εστιάσει σε συγκεκριμένα χαρακτηριστικά αντί για άλλα.

Μεγάλη υπήρξε η συνεισφορά του Μπάρκλεϋ στη φιλοσοφία της γλώσσας:

Κάθε νοηματική πρόταση για τον εξωτερικό κόσμο οφείλει να είναι αναλύσιμη σε προτάσεις που αφορούν εμπειρίες εν δυνάμει αντιληπτές μέσω των αισθήσεων.

Επίσης, η γλώσσα δεν έχει μόνο περιγραφικό χαρακτήρα:

Επειδή υποθέτουμε ότι κάθε όνομα αντιστοιχεί και περιγράφει κάποιο συγκεκριμένο αντικείμενο, υποθέτουμε επίσης πως οι γενικές λέξεις αντιστοιχούν σε γενικά αντικείμενα.

Ωστόσο, οι γενικές λέξεις δεν κατονομάζουν πράγματα.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗΣ

ΠΗΓΕΣ

1.      Μολυβάς Γ, Φιλοσοφία στην Ευρώπη, τα Β, σ. 33, Εκδ ΕΑΠ, Πάτρα 2000

2.     Γουδέλη Κ, Κείμενα νεώτερης και σύγχρονης φιλοσοφίας, Εκδ ΕΑΠ, Πάτρα 2008

Advertisements
Σχολιάστε

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: