Skip to content

ΕΥΡΩΠΗ: ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ: ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΕΝΝΟΙΩΝ ΤΟΥ «ΦΙΛΟΣΟΦΟΥ ΒΑΣΙΛΙΑ» ΤΟΥ ΠΛΑΤΩΝΑ, ΤΟΥ «ΠΟΛΙΤΗ» ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ κ ΤΟΥ «ΠΟΛΙΤΗ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ»ΤΩΝ ΣΤΩΙΚΩΝ κ ΠΙΘΑΝΕΣ ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝΝΟΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΜΑΣ απο Δ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ

05/07/2013

ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΕΝΝΟΙΩΝ ΤΟΥ «ΦΙΛΟΣΟΦΟΥ ΒΑΣΙΛΙΑ» ΤΟΥ ΠΛΑΤΩΝΑ, ΤΟΥ «ΠΟΛΙΤΗ» ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ κ ΤΟΥ «ΠΟΛΙΤΗ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ»ΤΩΝ ΣΤΩΙΚΩΝ κ ΠΙΘΑΝΕΣ ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝΝΟΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΜΑΣ απο Δ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ

Η έννοια του «φιλόσοφου- βασιλιά», προκύπτει από τη φιλοδοξία του Πλάτωνα για τον οραματισμό μιας ιδεώδους πολιτείας. Αυτή χαρακτηρίζεται από τρία διακριτά κοινωνικά στρώματα: τους φύλακες: φιλόσοφους- βασιλείς, που βρίσκονται στην κορυφή της κοινωνικής ιεραρχίας και κατέχουν τη γνώση της διακυβέρνησης. Τους επίκουρους, οι οποίοι αποτελούν τους στρατιωτικούς φύλακες της πολιτείας. Και, τους δημιουργούς, που αποτελούν την πλειοψηφική τάξη των παραγωγών και βάση της πολιτείας[1]. Η ένταξη των πολιτών γίνεται ανεξάρτητα από την κοινωνική θέση που κατείχαν οι πρόγονοί τους – εδώ έγκειται και η κοινωνική κινητικότητα του πλατωνικού συστήματος- και επιπλέον στις γυναίκες αναγνωρίζονται οι ίδιες δυνατότητες με αυτές των αντρών.[2] Από τη στιγμή όμως, που κάποιος πολίτης ενταχθεί σε κάποιο κοινωνικό στρώμα, καθίσταται αδύνατη η μεταπήδησή του σε κάποιο από τα άλλα δύο – εδώ συνίσταται μέρος της ακαμψία του πλατωνικού μορφώματος.[3]

ΠΛΑΤΩΝΑΣ.

ΠΛΑΤΩΝΑΣ.

Για να κατανοήσουμε όμως συνολικότερα την πολιτική θεωρία του Πλάτωνα, κρίνεται σκόπιμο να την εξετάσουμε σε συνάρτηση τόσο με τη θεωρία του περί ηθικής, όσο και με εκείνη περί ψυχολογίας. Διότι, στην πολιτική υπάρχουν όροι που αντλούνται από τις άλλες δύο, είτε ως στόχοι, είτε ως στοιχεία ανάλυσης. Έτσι, τόσο ο βασικός στόχος της ιδεώδους πολιτείας που αποτελεί η ευδαιμονία, όσο και οι αρετές: της σοφίας που χαρακτηρίζει τους φύλακες, της ανδρείας που χαρακτηρίζει τους επίκουρους, της σωφροσύνης που χαρακτηρίζει τους παραγωγούς, και της δικαιοσύνης που απαντάται και στις τρεις ομάδες, αντλούνται από την ηθική του Πλάτωνα.[4]

Επιπλέον, κάθε μία ομάδα από την τριμερή κοινωνική διαστρωμάτωση ταυτίζεται με ξεχωριστό τμήμα της ψυχής, όπως αυτή διαχωρίζεται στην πλατωνική ψυχολογία. Οι φιλόσοφοι-  βασιλείς, με το ανώτερο λογιστικό τμήμα, που είναι συνυφασμένο με τη λογική. Οι  επίκουροι- στρατιωτικοί φύλακες, με το θυμοειδές, το οποίο είναι υπεύθυνο για τα συναισθήματα. Και οι δημιουργοί, με το επιθυμητικό, που ταυτίζεται με τις επιθυμίες, τις βιολογικές ανάγκες και τις σωματικές ηδονές.[5]

Ειδικότερα, για το ρόλο των φυλάκων, ο Πλάτωνας θεωρεί απαραίτητη τη σύνθεση των ιδιοτήτων του φιλόσοφου και του βασιλιά. Δηλαδή, την ένωση της πολιτικής δύναμης με τη φιλοσοφική γνώση, για τη δημιουργία της «ορθής πολιτείας».[6] Απαραίτητη προϋπόθεση για την κατάταξή τους (όπως και για τις άλλες δύο ομάδες), αποτελεί η παιδεία, και ως επί τω πλείστον, η επίδοσή τους στα μαθηματικά και ακολούθως η μελέτη της φιλοσοφίας.[7] Οι αρμοδιότητές τους είναι συγκεντρωτικές, εφόσον είναι υπεύθυνοι για τη νομοθετική, την εκτελεστική και τη δικαστική εξουσία. Παράλληλα, είναι αρμόδιοι για την αντιμετώπιση τόσο των εξωτερικών, όσο και των εσωτερικών κινδύνων.[8] Επιπλέον, οι φύλακες είναι υπεύθυνοι για την επιτήρηση της εύρυθμης λειτουργίας του έργου των υπόλοιπων ομάδων, αλλά και του δικών του καθηκόντων, επιβλέποντας για τυχόν λάθη και παραλείψεις.[9]

Αναφορικά με την έννοια της ορθής πολιτείας, ο Πλάτωνας θεωρεί πως οι αξίες της συμπεριλαμβάνονται στο πολίτευμα της αριστοκρατίας, ακριβώς λόγω του ρόλου φιλοσόφων ως φορέων της γνώσης, οι οποίοι μπορούν να ασκήσουν σοφή διακυβέρνηση. Με αξιολογική σειρά ακολουθούν τα πολιτεύματα: της τιμοκρατίας, με κυρίαρχες αξίες της τιμής και της ανδρείας, της ολιγαρχίας, ως κυβέρνηση μιας πλουτοκρατικής μειοψηφίας, της δημοκρατίας, την οποία ο Πλάτωνας ταυτίζει με την δίχως όρια ελευθερία και την αταξία, και την χείριστη όλων, την τυραννία, όπου ο κυβερνήτης χαρακτηρίζεται από έλλειμμα ηθικής και γνώσης.[10]

Με μια έννοια, οι φιλόσοφοι- βασιλείς στην ιδεατή πολιτεία του Πλάτωνα, αποτελούν μια πατερναλιστική τάξη ειδικών, που όντας κάτοχοι της γνώσης, οι υπόλοιπες ομάδες οφείλουν να τους συμβουλεύονται, καθότι μπορούν να διακρίνουν τι είναι καλό ή δίκαιο και κατά συνέπεια είναι σε θέση να καθοδηγούν τους άλλους.[11] Όσο για τις υπόλοιπες δύο ομάδες, ο Πλάτωνας θεωρεί αυτονόητο, πως εφόσον εκείνες πεισθούν, πως οι φύλακες κατέχουν τη γνώση και συνάμα είναι ψυχικά ισορροπημένοι και υγιείς, θα τους αποδεχτούν ως κυβερνήτες.[12]

«Αν η πολιτική δύναμη και η φιλοσοφία δεν συμπέσουν, δε θα υπάρξει τέλος των κακών» (Πολιτεία E, 473d). [13] Από την προηγούμενη διατύπωση του Πλάτωνα, είναι εμφανές πως παραπέμπει σε μια διακυβέρνηση αρίστων, η οποία προκύπτει από το ρόλο της παιδείας. Βέβαια στην ιδεατή πολιτεία, ο ρόλος και των άλλων δύο ομάδων είναι εξίσου απαραίτητος, για τη δομή και την εύρυθμη λειτουργία της.[14] Ωστόσο, η γενική αρετή της πολιτείας αντανακλάται στη δικαιοσύνη και βασίζεται στην αρετή των κυβερνώντων.[15] Οι τελευταίοι, ως φορείς υψηλής παιδείας, γνώσης του καλού και του δίκαιου, αναλαμβάνουν το ρόλο της διακυβέρνησης της πολιτείας, ακόμα κι αν αποφασίζουν για τις τύχες μιας συντριπτικής πλειοψηφίας, η οποία δεν έχει δικαίωμα αντιλόγου.[16]

Προεκτείνοντας την παραπάνω λογική, οι φιλόσοφοι ως αυθεντίες της γνώσης πρέπει να επιβάλουν αναντίρρητα τη γνώμη τους και οι πολίτες οφείλουν να ευθυγραμμιστούν μαζί τους. Σε αντίθετη περίπτωση, εμπίπτει στην αρμοδιότητα των φιλοσόφων να αντιμετωπίσουν τον «εσωτερικό κίνδυνο» της ανυπακοής και της ανωμαλίας, ακόμα κι αν γύρω απ’ αυτήν συσπειρώνεται η πλειοψηφία των πολιτών.[17] Όπως προκύπτει, στη λογική του Πλάτωνα, η εκπαίδευση των φυλάκων καλύπτει το ρόλο έχει το σύνταγμα ή ένας νομοθετικός κώδικας στη δημόσια ζωή, καθώς η ανάληψη της διακυβέρνησης από ανθρώπους της γνώσης, καθιστά τους νόμους δευτερεύουσας σημασίας. Επιπλέον, η νομοθετική προάσπιση των δικαιωμάτων των άλλων τάξεων κρίνεται άνευ νοήματος, μιας και οι φύλακες είναι δίκαιοι εξ ορισμού.[18]

Βέβαια, κάνοντας μια αναγωγή στις μέρες μας, η γνώση δεν παύει να αποτελεί μέσο, και ειδικότερα με τις αλματώδεις προόδους της επιστήμης και της τεχνολογίας, έχει τεράστια σημασία τόσο ποιος την κατέχει, όσο και για ποιο λόγο την ασκεί. Έτσι, το μονοπώλιο της κατοχής της από μια μειοψηφία, δεν καταδεικνύει μονάχα έλλειμμα δημοκρατίας, αλλά μπορεί να αποδειχτεί και ιδιαίτερα επικίνδυνη. Ειδικότερα η εποχή μας, με τη σημασία που κατέχει η πληροφορία, χάρη στην ανάπτυξη καινούριων τεχνολογιών, ο παραλληλισμός του «φιλόσοφου- βασιλιά» με τον κάτοχο και διαχειριστή της πληροφορίας, καθιστά το έργο του Πλάτωνα επίκαιρο, αλλά γεννώντας εύλογα έντονους προβληματισμούς.  Τα κοινωνικά, οικονομικά, περιβαντολογικά κ.α. προβλήματα των καιρών μας είναι τέτοιας διάστασης, που μάλλον δεν αναδεικνύουν τη σοφία – με την έννοια της προαγωγής πολιτικών δικαιοσύνης, κατά την πλατωνική έννοια- ανάμεσα στα προτερήματα των κυβερνώντων.

Η έννοια της ευδαιμονίας, ως ύψιστου αγαθού για τον ανθρώπινο βίο, αποτελεί κοινό στοιχείο και στην ηθική φιλοσοφία του Αριστοτέλη, υπό την τελεολογική οπτική της επίτευξης του «τελικού σκοπού της ζωής»[19]. Η

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ

κατηγοριοποίηση του ανθρώπινου βίου στην αριστοτελική ηθική, συνίσταται: α) στον ηδονικό, που αρμόζει σε δούλους και κτήνη, β) στον πολιτικό, «της τιμής και της δόξας», ο οποίος δεν αποτελεί πρωταρχικό μέλημα του ανθρώπου, καθώς αποδίδεται από τρίτους, και γ) στον θεωρητικό, που ταυτίζεται με το ύψιστο αγαθό της ευδαιμονίας.[20]  Άλλωστε, κατά τον Αριστοτέλη, το διακριτό γνώρισμα του ανθρώπου αποτελεί η λογική, με ανώτερη μορφή λογικής πράξης, αυτήν που υπαγορεύεται από την αρετή. Συνεπώς, η ενάρετη πράξη εκπορεύεται από τη λογική.[21]

Με αυτήν την έννοια, ως κεντρικό σημείο στην ηθική του Αριστοτέλη, αναφαίνεται η φρόνηση, λόγω της σχέσης της με τον ανθρώπινο λόγο, που συνιστά το ύψιστο μέρος της ανθρώπινης ψυχής. Από αυτήν την άποψη, αποτελεί κορωνίδα του ανθρώπινου βίου.[22] Η φρόνηση είναι δισυπόστατη, καθώς από τη μία αποτελεί συνειδητοποίηση μιας ηθικής κατάστασης και πράξης, και από την άλλη συμμετέχει στην λήψη της απόφασης για την τέλεση μιας πράξης.[23]

Όσον αφορά την πολιτική, ανάγεται σε ανώτατη πρακτική επιστήμη, τμήμα της οποίας συνιστά η ηθική.[24] Επιπλέον, η ηθική πράξη και η φρόνηση επεκτείνονται εκτός του πεδίου της ηθικής, σε εκείνο της πολιτικής. Για τον Αριστοτέλη, η πόλη[25] αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για τη δημιουργία ηθικών ανθρώπων.[26]

Ωστόσο, η συσχέτιση πολιτικής και ηθικής καταδεικνύεται και από άλλες τρεις παραμέτρους: α) Η πόλη ως μορφή κοινωνικής οργάνωσης δεν περιορίζει το ρόλο της στην απλή εξασφάλιση της ανθρώπινης επιβίωσης, αλλά επιτρέπει και το έργο της ηθικής τελείωσης, η οποία μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσα στην κοινότητα πολιτών, β) η ίδια η πολιτική οργάνωση συναρτάται από την ηθική ποιότητα των πολιτών. Συνεπώς, η ηθική των πολιτών έχει αντανάκλαση στην πολιτική οργάνωση, γ) Αποφασιστικής σημασίας είναι ο ρόλος της παιδείας ως μέσου παραγωγής ηθικών πολιτών.[27]

Άλλωστε, ο Αριστοτέλης ορίζει τον άνθρωπο ως εκ φύσεως «πολιτικό ζώο», όπως και το κράτος (πόλη) φυσικό δημιούργημα που έχει τις καταβολές του στην ανθρώπινη φύση.[28]  Εξάλλου, στην αντίληψη του φιλοσόφου, η ανάπτυξη της πόλης- κράτους βρίσκεται σε οργανική σύνδεση με τη φύση.[29]. Απότοκος της οπτικής του, μοιάζει να είναι η αντίθεση με αντιλήψεις που θέλουν την απώλεια πρωτογενών ελευθεριών του ανθρώπινου είδους προς όφελος του πολιτισμού[30], μιας και η δική του θεώρηση είναι πως το κράτος αποτελεί μέσον που οδηγεί στην ελευθερία.[31]

Σε συμφωνία με το δάσκαλό του Πλάτωνα, η ηθική διαπαιδαγώγηση και η παιδεία εμπίπτει στη μέριμνα του κράτους, αλλά δίχως τους υποχρεωτικούς διαχωρισμούς που προβλέπει ο δεύτερος ανάλογα με τις κλίσεις των ατόμων.[32]. Επίσης για τον Σταγιρείτη, είναι ευνόητη η ύπαρξη πλουραλιστικών και ετερόκλητων στοιχείων στο εσωτερικό του κράτους, αντίληψη που μοιάζει αρκετά σύγχρονη. Συνάμα, μεταξύ των πολιτών υπάρχει η διάκριση μεταξύ αυτών που έχουν έφεση στο να κυβερνούν και σε εκείνους που αρκούνται στο να κυβερνούνται.[33]

Όσον αφορά εκείνους που κατέχουν την ιδιότητα του πολίτη, αυτή δεν συνάγεται ούτε από τον τόπο διαμονής, ούτε από το δικαίωμα του ενάγειν και ενάγεσθαι, ούτε από τον τόπο διαμονής. Την ειδοποιό διαφορά του πολίτη, καθιστά η «συμμετοχή του στη δικαστική και βουλευτική αρχή».[34]

Αναμφίβολα στην παραπάνω λειτουργία, δύναται να δοθούν διαφορετικές ερμηνείες, ανάλογα με τη μορφή του πολιτεύματος. Ωστόσο, η άποψη του Αριστοτέλη, αρμόζει περισσότερο σε δημοκρατικά πολιτεύματα και ειδικότερα στον τύπο της συμμετοχικής αθηναϊκής δημοκρατίας. Σ’ αυτήν τα καθήκοντα και τα δικαιώματα του πολίτη δεν περιορίζονταν στο εκλέγειν, αλλά και στην ανάληψη κυβερνητικών καθηκόντων, όπως και στη θέσπιση νομοθετημάτων.[35]. Βέβαια, αυτές οι διευρυμένες αρμοδιότητες, οδηγούν τελικά τον Αριστοτέλη στο να περιορίσει τους πολίτες σε μια μικρή μειοψηφία, συγκριτικά με το σύνολο του πληθυσμού της πόλης.[36]. Όπως γίνεται αντιληπτό, προϋπόθεση για να έχει κάποιος τον ρόλο του πολίτη, έγκειται στην ικανότητά του να φέρει εις πέρας συγκεκριμένες αρμοδιότητες, όπως προκύπτουν από τη λειτουργία του κράτους.[37]

Αντίστοιχα, το κράτος μπορεί να εκληφθεί ως μόρφωμα που απαρτίζεται από το σύνολο των πολιτών, με σκοπό την ικανοποίηση του ανθρώπινου βίου. Το θεμελιώδες χαρακτηριστικό του γνώρισμα προκύπτει από το είδος του πολιτεύματος,     ενώ ανεξάρτητα των διαφορετικών αρμοδιοτήτων ανάμεσα στους πολίτες, κοινός στόχος ανάγεται η ασφάλειά του.[38]

Τέλος, ο Αριστοτέλης προβαίνει σε μια διάκριση μεταξύ ορθών πολιτευμάτων, δηλαδή αυτών που προασπίζουν τα συμφέροντα των πολιτών, και παρεκβατικών, στα οποία η εξουσία αποσκοπεί στο όφελος των κυβερνώντων. Στα ορθά συμπεριλαμβάνει: τη βασιλεία, την αριστοκρατία και την πολιτεία και στα παρεκβατικά: την τυραννία, την ολιγαρχία και την δημοκρατία.[39]

Σίγουρα οι απόψεις του Αριστοτέλη περί ιδιότητας του πολίτη γεννά ιδιαίτερους προβληματισμούς, ειδικά στις μέρες μας που διαφαίνεται μια απαξίωση της έννοιας της πολιτικής γενικότερα. Βέβαια, πέρα των όποιων πολιτισμικών, ηθικών, αξιακών και άλλων διαφορών μεταξύ της εποχής του Αριστοτέλη και της σημερινής, οφείλουμε να έχουμε κατά πως ο φιλόσοφος είχε κατά νου κι ένα συμμετοχικό τύπο πολιτεύματος. Μπορεί σε συμφωνία με τον Πλάτωνα να ταύτιζε τη δημοκρατία μάλλον με την οχλοκρατία και την ασυδοσία, παρά με την ελευθερία (έλευσις ορίων), ωστόσο, δεν έπαυε να θεωρεί απαραίτητη τη συμμετοχή του πολίτη στα κοινά, για την εύρυθμη λειτουργία του πολιτεύματος. Αυτό είναι ίσως και το πιο επίκαιρο μήνυμα για την εποχή μας.

Περνώντας σε μια σύντομη εξέταση της στωικής ηθικής, ο ευδαιμονικός βίος μοιάζει κι εδώ κύριος στόχος, που μπορεί να επιτευχθεί μόνο σε συνάρτηση με τη γνώση της λογικής και της φυσικής.[40] Θεμέλιο της ευδαιμονικής ζωής, αποτελεί η αρετή, η οποία οφείλει να βρίσκεται σε συναρμογή τόσο με την ανθρώπινη, όσο και με τη συμπαντική φύση, ενώ συνάμα αποτελεί αυτοτελές αγαθό.[41] Τέλος, τόσο η αρετή, όσο και η ευδαιμονία κατακτώνται μέσω των αισθήσεων.[42]

Γενικότερα, η στωική φιλοσοφία κατατάσσεται χρονολογικά σε τρεις ξεχωριστές περιόδους: α) την αρχαία Στοά, β) την μέση Στοά και γ) την Νέα Στοά της ρωμαϊκής περιόδου.[43] Με την πολιτική ασχολήθηκε κυρίως η νέα Στοά, προωθώντας την εξουσία του λόγου και προκαλώντας το μένος της αυτοκρατορικής εξουσίας για την συμπόρευσή της με την δημοκρατική αντιπολίτευση.[44]

Ζήνων

Ζήνων ο Στωικός

Ωστόσο, ενασχόληση με πολιτικά ζητήματα έχουμε ήδη από την αρχαία Στοά, με τον Ζήνωνα να συγγράφει τη δική του Πολιτεία, όπου σε αντιδιαστολή με τις απόψεις του Πλάτωνα, απαρτίζεται μόνο από σοφούς. Η πολιτεία ορίζεται έτσι, ως παγκόσμια κοινότητα σοφών, που εδράζεται πάνω στον κοινό φυσικό νόμο.[45]]

Αξίζει να σημειώσουμε πως ο Πλούταρχος προβάλλει την πραγμάτωση των στωικών αντιλήψεων περί παγκόσμιας πολιτείας στο μεταγενέστερο εγχείρημα του Μεγάλου Αλεξάνδρου.[46] Εδώ ίσως πρέπει να θυμίσουμε πως κατά τη διάρκεια της μακεδονικής κυριαρχίας, συντελέστηκε η μετάβαση από την πόλη – κράτος στην πόλη- πρωτεύουσα, και το πέρασμα αρχικά σε ομοσπονδία και στη συνέχεια σε αυτοκρατορία.[47]

ΧΡΥΣΙΠΠΟΣ

ΧΡΥΣΙΠΠΟΣ

Εξάλλου, για τον στωικό Χρύσιππο, εμπνευσμένο από το Ζήνωνα, ο κόσμος στο σύνολό του αποτελεί μια πόλη, όπου οι σοφοί εν όλω, είναι μεταξύ τους συμπολίτες.[48]  Για τον ίδιον, οι υπάρχουσες πόλεις φέρουν τον τίτλο τους μόνο θεωρητικά, εφόσον σ’ αυτές διακρίνει ηθικό έλλειμμα, δίχως όμως να εξοβελίζει  καθολικά το ρόλο της πολιτικής από τη ζωή των ανθρώπων.[49]

Γενικότερα, για τους Στωικούς, η κοινότητα των ανθρώπων είναι ενιαία, με βαρύνουσας σημασίας το ρόλο που διαδραματίζει η λογική.[50] Ενδεικτικό είναι πως για τον Επίκτητο, απ’ όλα τα έμβια σημαντικότερα είναι όσα έχουν λογική, καθώς λόγω αυτής, μπορούν κατ’ αποκλειστικότητα, να επικοινωνούν με το Θεό και να διεκδικήσουν την ιδιότητα του Πολίτη του Κόσμου και του γιού του Θεού.[51] Επίσης, η αξία της ανθρώπινης ύπαρξης είναι ανεξάρτητη έθνους, φυλής, τάξης και φύλου,[52] ενώ σε αντίθεση με τις πεποιθήσεις του Αριστοτέλη, ακόμα και οι δούλοι μπορούν να κατακτήσουν την αρετή.[53]

Επισκοπώντας τις αντιλήψεις των Στωικών, παρατηρούμε πως κάποιες από τις ηθικές αρχές τους μοιάζουν όχι απλά σύγχρονες, αλλά και αιτούμενο για την εποχή μας. Σε αντίθεση με τη σημερινή έννοια της παγκοσμιοποίησης, η οποία έχει κατά κύριο λόγο οικονομική βάση  και αποσκοπεί στην απελευθέρωση των αγορών, των κεφαλαίων  και άλλων οικονομικών παραμέτρων, οι αντιλήψεις των στωικών περί παγκόσμιας πολιτείας έχει ανθρωποκεντρικό χαρακτήρα. Σε μια περίοδο που ανισότητες κοινωνικές, εθνικές, οικονομικές κ.α., αυξάνονται στο βωμό των αξιών της αγοράς, κάποιες αντιλήψεις διατυπωμένες πριν από μερικές χιλιάδες χρόνια μπορούν να μας διδάξουν τόσο για το παρόν, όσο και για το μέλλον.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1.  Annas J., Εισαγωγή στην Πολιτεία του Πλάτωνα,  μτφρ. Χρ. Γραμμένου, Εκδ. Καλέντης, Αθήνα 2006

2. Coleman J., Ιστορία της πολιτικής σκέψης. Από την αρχαία Ελλάδα μέχρι τους Πρώτους Χριστιανικούς Χρόνους, μτφρ. Γ. Χρηστίδης, Εκδ. Κριτική Επιστημονική Βιβλιοθήκη.

3. Ross W.D., Αριστοτέλης, μτφρ. Μ. Μήτσου, Εκδ. Εκδοτικό Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τράπεζας, Αθήνα 2001

4. Sharples R., Στωικοί, Επικούρειοι και Σκεπτικοί, μτφρ. Μ λυμπουρλή- Γ. Αβραμίδης, Εκδ. ΘΥΡΑΘΕΝ.

5. Επίκτητος, Διατριβή Α’, σ. 149, Εκδ. ΖΗΤΡΟΣ

6. Λεοντίδου Λίλα, Αγεωγράφητος Χώρα, Εκδ. Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 2008

7. Μανιάτης Γ., Σύντομη εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφία, Εκδ. ΕΑΠ, Πάτρα 2008

8. Πελεγρίνης Θ., Οι πέντε Εποχές της Φιλοσοφίας, Εκδ. Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 2009

9. Πετροπούλου Κ., Ευρωπαϊκές Γεωγραφίες, Τεχνολογία και Υλικός Πολιτισμός, Εκδ. Ε.Α.Π., Πάτρα    2008

10. Γεωργίου Αθ., Γκέκα – Αντωνίου Π. κ.α., Ιστορία των Ελλήνων, τ’ 5, Εκδ. Δομή, Αθήνα 2006.

11. Παράλληλα κείμενα, σ. 152, Εκδ, ΕΑΠ, Πάτρα 2009

Δ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ


[1]           Γ. Μανιάτης, Σύντομη εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφία, σ. 36, Εκδ. ΕΑΠ, Πάτρα 2008. Εφεξής θα χρησιμοποιούμε συντομογραφία αντί τίτλου.

[2]           Αθ. Γεωργίου, Π. Γκέκα – Αντωνίου κ.α., Ιστορία των Ελλήνων, τ’ 5, σ. 343, Εκδ. Δομή, Αθήνα 2006.

[3]           Παράλληλα κείμενα, σ. 152, Εκδ, ΕΑΠ, Πάτρα 2009. Εφεξής θα χρησιμοποιούμε συντομογραφία αντί τίτλου.

[4]           Θ. Πελεγρίνης, Οι πέντε Εποχές της Φιλοσοφίας, σ. 54, Εκδ. Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 2009. Εφεξής θα χρησιμοποιούμε συντομογραφία αντί τίτλου.

[5]           Γ.Μανιάτης, σ. 34.

[6]           Ο.π., σ. 37.

[7]           Παράλληλα κείμενα, σ. 151, 152

[8]           Ο.π., σ. 152

[9]           Ο.π., σ. 153

[10]          Γ. Μανιάτης, σ. 37

[11]          Θ. Πελεγρίνης, σ. 69.

[12]          J. Annas, Εισαγωγή στην Πολιτεία του Πλάτωνα, σ. 136, μτφρ. Χρ. Γραμμένου, Εκδ. Καλέντης, Αθήνα 2006.

[13]          Αθ. Γεωργίου, Π. Γκέκα – Αντωνίου κ.α., Ιστορία των Ελλήνων, τ’ 5, σ. 327, Εκδ. Δομή, Αθήνα 2006.

[14]          Παράλληλα κείμενα, σ. 151

[15]          Ο.π., σ. 154

[16]            Θ. Πελεγρίνης, σ. 69,70

[17]          Ο.π., σ70, 71

[18]          [18] J. Annas, Εισαγωγή στην Πολιτεία του Πλάτωνα, σ. 137, μτφρ. Χρ. Γραμμένου, Εκδ. Καλέντης, Αθήνα 2006.

[19]          Θ. Πελεγρίνης, σ. 85

[20]          Γ. Μανιάτης, σ. 47

[21]          Ο.π., σ. 47

[22]          Παράλληλα κείμενα, σ. 205

[23]          Ο.π., σ205

[24]          Γ. Μανιάτης, σ. 48

[25]          Εδώ κρίνεται σκόπιμο να διασαφηνίσουμε, πως η έννοια της πόλης παρατίθεται από τον Αριστοτέλη με τη μορφή της Πόλης- κράτους (βλέπε  Ross, s336), και όχι της Πόλης –πρωτεύουσας συγκεκριμένης εδαφικής επικράτειας, όπως μετατράπηκε επί μακεδονικήςκυριαρχίας.

[26]          Παράλληλα κείμενα, σ. 207

[27]          Ο.π., σ.207-208)

[28]          W.D. Ross, Αριστοτέλης, σ. 338, μτφρ. Μ. Μήτσου, Εκδ. Εκδοτικό Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τράπεζας, Αθήνα 2001. Εφεξής θα χρησιμοποιούμε συντομογραφία αντί τίτλου.

[29]          Λεοντίδου Λίλα, Αγεωγράφητος Χώρα, σ.58 Εκδ. Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 2008

[30]          Βλέπε για παράδειγμα, μεταξύ άλλων το Κοινωνικό Συμβόλαιο του Ζ.Ζ Ρουσώ

[31]          W.D. Ross, σ. 339

[32]          Ο.π., σ. 340

[33]          Ο.π. σ. 346

[34]          Ο.π., σ 352

[35]          Ο.π., σ. 353

[36]          Ο.π., σ. 358

[37]          Ο.π., σ. 353

[38]          Ο.π., σ. 352-353

[39]          Ο.π., σ. 356

[40]          Γ. Μανιάτης, σ. 58

[41]          R. Sharples, Στωικοί, Επικούρειοι και Σκεπτικοί, σ. 170,171,173, μτφρ. Μ λυμπουρλή- Γ. Αβραμίδης, Εκδ. ΘΥΡΑΘΕΝ. Εφεξής θα χρησιμοποιούμε συντομογραφία αντί τίτλου.

[42]          J. Coleman, Ιστορία της πολιτικής σκέψης. Από την αρχαία Ελλάδα μέχρι τους Πρώτους Χριστιανικούς Χρόνους, σ. 480, μτφρ. Γ. Χρηστίδης, Εκδ. Κριτική Επιστημονική Βιβλιοθήκη. Εφεξής θα χρησιμοποιούμε συντομογραφία αντί τίτλου.

[43]          Μανιάτης, σ. 58

[44]          R. Sharples, σ. 206

[45]          Ο.π, σ. 207.

[46]          Ο.π, σ. 207

[47]          Κ. Πετροπούλου, Ευρωπαϊκές Γεωγραφίες, Τεχνολογία και Υλικός Πολιτισμός, σ. 44 Εκδ. Ε.Α.Π., Πάτρα    2008

[48]          R. Sharples, σ. 207

[49]          Ο.π., σ. 208

[50]          J. Coleman, σ. 483

[51]          Επίκτητος, Διατριβή Α’, σ. 149, Εκδ. ΖΗΤΡΟΣ

[52]          J. Coleman, σ. 484

[53]          R. Sharples, σ. 184


 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: