Skip to content

ΝΕΟΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ μια άποψη από Δ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ

04/07/2013

                                                      ΝΕΟΦΙΛΕΛΕΥΘΕΡΗ  ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ από Δ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ

 

    ΠΑΓΚΟΣΜΙΕΣ ΕΞΑΓΩΓΕΣ  Η εποχή μας έχει χαρακτηριστεί ως αυτή της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης, ωστόσο με μια προσεκτικότερη ματιά θα δούμε πως οι δύο παραπάνω λέξεις όχι απλά έχουν χάσει τη σημασία τους αλλά δημιουργούν και μια στρεβλή εντύπωση για το υπάρχον οικονομικό σύστημα, τις επιδιώξεις των υποστηρικτών του, τις δυνατότητες του, την αποτελεσματικότητα του. Ένα είναι το σίγουρο πάντως, παρά τις μεγαλόστομες εξαγγελίες ντόπιων και ξένων υποστηρικτών του συστήματος, όλο και περισσότεροι άνθρωποι κατανοούν από την ίδια την πραγματικότητα πως το εισόδημα τους εξανεμίζεται όλο και γρηγορότερα, βιώνουν με μεγαλύτερη ανασφάλεια το παρόν και φοβούνται για το μέλλον, παρακολουθούν από την τηλεόραση καταστροφές που με φιλότιμες προσπάθειες χαρακτηρίζονται φυσικές, βλέπουν την ανέχεια να χτυπάει τη πόρτα τους ή του διπλανού τους. Από την άλλη όπως παρατηρεί ο Ν. Κοτζιάς «Τα νομισματικά μεγέθη [είναι το] νέο φετίχ της εποχής: Μια οικονομία σε νομισματική ισορροπία χαρακτηρίζεται υγιής, έστω και αν οι υγειονομικές της λειτουργίες και παροχές βρίσκονται σε βαθιά κρίση».¹

Ας επιχειρήσουμε μια μικρή ιστορική αναδρομή για να γίνει καλύτερα κατανοητό ποιες πολιτικές οδήγησαν στη σημερινή κατάσταση. Το τέλος του Β’ παγκόσμιου πολέμου ακολούθησε μεγάλη ανάπτυξή, λόγω ανοικοδόμησης της Ευρώπης κυρίως, η οποία χαρακτηρίσθηκε και ως η «χρυσή εποχή» του καπιταλισμού. Η περίοδος αυτή χαρακτηρίζονταν από χαμηλή ανεργία, γοργούς ρυθμούς ανάπτυξης που ευνοούσαν την πρακτική εφαρμογή των ιδεών του διάσημου οικονομολόγου Κέινς για την παρέμβαση του κράτους στην οικονομία, την ανάπτυξη του κράτους πρόνοιας, και τις ικανοποιητικές απολαβές των εργαζομένων. Όμως το 1973 παρουσιάστηκε η μεγάλη οικονομική κρίση και τα χρόνια της ευμάρειας έδειχναν να φτάνουν στο τέλος τους. Οι κεφαλαιοκράτες ανησυχώντας για τα κέρδη τους πήραν μια σειρά από μέτρα προσπαθώντας να μετακυλίσουν το κόστος της ζημιάς από την τσέπη τους στις πλάτες των εργαζομένων. Τα κυριότερα από αυτά ήταν: 1) Εξορθλογισμός της παραγωγής δηλαδή απολύσεις, κλεισίματα «μη παραγωγικών εργοστασίων, συγχωνεύσεις, εκσυγχρονισμός των μηχανημάτων, εισαγωγή νέων τεχνολογιών. 2) Διείσδυση σε νέες αγορές που μέχρι τότε προστατεύονταν από δασμούς. 3) Διείσδυση σε τομείς που μέχρι τότε δεν ήταν ανοιχτοί στο ιδιωτικό κεφάλαιο (αποκρατικοποιήσεις). 4) Συνεχείς μειώσεις φόρων για τις επιχειρήσεις και μειώσεις κοινωνικών δαπανών (υγεία, παιδεία, κλπ). 5) Εντατικοποίηση της εκμετάλλευσης της εργατικής τάξης με απορύθμιση της αγοράς εργασίας (ελαστικές σχέσεις, μειωμένο ωράριο κλπ).²

Όμως για να γίνουν αποδεκτές αυτές οι αλλαγές δεν έφτανε η βούληση των κεφαλαιοκρατών έπρεπε να υποστηριχτούν και από την ανάλογη ιδεολογία ώστε να μειωθούν οι αντιστάσεις του κόσμου. Έτσι άρχισε να προπαγανδίζονται απόψεις όπως ότι το διογκωμένο κράτος είναι δυσλειτουργικό και αναποτελεσματικό σε αντίθεση με την ιδιωτική πρωτοβουλία, πως ο μοναδικός τρόπος για να λυθούν τα προβλήματα είναι να δείξουμε εμπιστοσύνη στο «αόρατο χέρι» της αγοράς και αυτό θα δώσει λύσεις από μόνο του, πως ανάπτυξη και πολιτικές προστατευτισμού δε συνδυάζονται. Η ιστορία όμως έχει δείξει πως η αλήθεια είναι μακριά από τις παραπάνω διατυπώσεις. Η Ευρώπη και οι χώρες που ξέφυγαν από τον έλεγχό της (π.χ Ιαπωνία) πέτυχαν ανάπτυξη με την παραβίαση κατά ριζοσπαστικό τρόπο του δόγματος της ελεύθερης αγοράς

Το ίδιο ισχύει και για τις ΗΠΑ που από την αρχή της ύπαρξής τους αποτελούν την κατ’ εξοχήν χώρα του  προστατευτισμού.³ Όλες οι μεγάλες δυνάμεις της οικονομίας έμοιαζε να παίζουν ένα διπλό παιχνίδι:   προστατευτισμός όσον αφορά το εσωτερικό τους και ανοιχτή οικονομία για τις λιγότερο ισχυρές χώρες σε μια  προσπάθεια να εκμεταλλευτούν τις λιγότερο αναπτυγμένες χώρες. Με αυτό τον τρόπο μια σειρά από κράτη του δεύτερου και τρίτου κόσμου όχι μόνο δεν αναπτύχθηκαν αλλά οι οικονομίες τους οδηγήθηκαν στη χρεοκοπία και οι πολίτες στην εξαθλίωση και την ανέχεια. Μια έρευνα της Unicef, το 1993 έδειξε ότι στη Ρωσία η αύξηση των θανάτων κατά μισό εκατομμύριο είναι αποτέλεσμα των νεοφιλελεύθερων «μεταρρυθμίσεων» που γενικώς υποστηρίζει. Σε αντιδιαστολή σε μια πρόσφατη σημαντική μελέτη [ο ιστορικός Πωλ Μπάιροχ] δείχνει ότι «δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο αναγκαστικός οικονομικός φιλελευθερισμός του τρίτου κόσμου στον 19ο αιώνα είναι ένα βασικό στοιχείο για να εξηγηθεί η καθυστέρηση στην εκβιομηχάνισή του.4 Επί πλέον το «αόρατο χέρι» της αγοράς όχι μόνο δε λύνει τις κρίσεις αλλά λόγω απεριόριστης ελευθερίας του χρηματιστικού κεφαλαίου τις διασπείρει με χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτό της Ταϊλάνδης που η κρίση αλυσιδωτά πέρασε από μια σειρά από χώρες. Αξίζει να επικαλεστούμε και το παράδειγμα που δίνει ο Τσόμσκι «Μια έρευνα της Unicef, το 1993 έδειξε ότι στη Ρωσία η αύξηση των θανάτων κατά μισό εκατομμύριο είναι αποτέλεσμα των νεοφιλελεύθερων «μεταρρυθμίσεων» που γενικώς υποστηρίζει.»5.

Εξ άλλου όταν οι υπέρμαχοι της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης φωνάζουν για λιγότερο κράτος στην ουσία εννοούν λιγότερο κράτος πρόνοιας και μεγαλύτερη ασυδοσία από τη μεριά της εργοδοσίας γιατί το κράτος αποτελεί έναν απαραίτητο σύμμαχο όσον αφορά τις εταιρίες για την μακροημέρευσή τους : Boeing-McDonald/ Airbus κάθε μία από αυτές οφείλει την ύπαρξή της και την επιτυχία της σε μεγάλης κλίμακας επιδότηση του δημοσίου. Το ίδιο ισχύει και στον τομέα των ηλεκτρονικών υπολογιστών, ηλεκτρονικών, βιοτεχνολογία τηλεπικοινωνίες.6 Ανάλογα παραδείγματα έχουμε φυσικά και στην Ελλάδα με τις επικοινωνίες, τις κατασκευές και άλλους τομείς. Η πραγματικότητα έτσι όπως προσπαθούν να την επιβάλουν λοιπόν οι ισχυροί του πλανήτη μοιάζει με αυτήν που ο Άνταμ Σμιθ είχε ονομάσει «αισχρό απόφθεγμα» των αφεντικών δηλαδή «όλα για τον εαυτό μας και τίποτα για τους άλλους».7

Capitalism and Freedom. MILTON FRIEDMAN

Capitalism and Freedom. MILTON FRIEDMAN

Η μονόδρομη σκέψη, «η μετάφραση δηλαδή σε ιδεολογικούς όρους καθολικής εμβέλειας των συμφερόντων μιας ομάδας οικονομικών δυνάμεων, και ιδιαίτερα των δυνάμεων του διεθνούς κεφαλαίου»8 παρουσιάζεται ως η μόνη ρεαλιστική προοπτική, εξωραΐζεται με διαστρεβλωμένη χρήση των όρων δημοκρατία, ελευθερία και άλλων. Τι ακριβώς βέβαια έχουν στο μυαλό τους οι θεωρητικοί του νεοφιλελευθερισμού το διατυπώνει γλαφυρά ο γκουρού των νεοφιλελεύθερων Μίλος Φρίντμαν στο βιβλίο του Capitalism and Freedom (καπιταλισμός και ελευθερία): «επειδή το κέρδος είναι η ουσία της δημοκρατίας κάθε κυβέρνηση που επιδιώκει πολιτικές αντίθετες με αυτές της [ελεύθερης] αγοράς είναι αντιδημοκρατική, όση κι αν είναι η διαμορφωμένη υποστήριξη που ενδέχεται να απολαμβάνει από το λαό».Στην οικονομία το ζητούμενο δεν είναι η κάλυψη των ανθρώπινων αναγκών αλλά η εύρυθμη λειτουργία της αγοράς, η λογική της οποίας συμπυκνώνεται στην ταυτολογία κέρδος ίσον κέρδος.10 Η επιστήμη απονευρώνεται από κάθε κώδικα ηθικής μέχρι του σημείου υποταγής της στην παραπάνω λογική: Το κύτταρο, το γονίδιο, χάρις στις επιδόσεις των γενετικών επεμβάσεων και της βιοτεχνολογίας, γίνεται πρώτη ύλη, όπως το πετρέλαιο ή το βαμβάκι.11  Η πολιτική πράξη επίσης επιχειρείται να περιοριστεί στα στενά όρια που επιβάλλουν οι αξίες της αγοράς ως ρεαλιστική και κάθε διαφωνία είναι αδιανόητη.Επί πλέον έντεχνα επιχειρείται μια προσπάθεια απαξίωσης της πολιτικής για τις μάζες : Το νεοφιλελεύθερο σύστημα έχει ως εκ τούτου ένα σημαντικό και αναγκαίο υποπροϊόν, ένα σώμα πολιτών που έχει απο-πολιτικοποιηθεί  και που χαρακτηρίζεται από απάθεια και κυνισμό12. Το πόση εκτίμηση τρέφουν για τις μάζες αναδεικνύεται από το σχόλιο του Χάρολντ Λάσγουελ (στην εγκυκλοπαίδεια των κοινωνικών Επιστημών) ενός από τους θεμελιωτές της σύγχρονης πολιτικής επιστήμης, εφιστά τη προσοχή των λίγων έξυπνων για την ανάγκη να αναγνωρίσουν «την αμάθεια και την ηλιθιότητα των μαζών και να μην υποκύψουν στους «δημοκρατικούς δογματισμούς που θέλουν τους ανθρώπους καλύτερους κριτές των συμφερόντων τους». Γι αυτό η απολιτική στάση ζωής η οποία μεταφράζεται συχνά σήμερα σαν δυσπιστία και σαν αντίδραση προς την πολιτική είναι στην ουσία βαθιά πολιτική πράξη και όπως όλες οι πολιτικές πράξεις έχει και συνέπειες και ευθύνες. Κάτω από την επιφάνεια αυτής της στάσης, η οποία φαινομενικά εκφράζει μια έλλειψη εμπιστοσύνης και μια απαξίωση των πολιτικών και της πολιτικής πράξης, σημαίνει στην ουσία μια άνευ όρων εμπιστοσύνη σε αυτούς που ήδη ενεργούν στα κέντρα αποφάσεων. Έτσι μπορούμε όχι άδικα να την κατατάξουμε σε μια παθητική πολιτική στάση εφόσον εναποθέτει στα πόδια των εκάστοτε εξουσιαστών το δικαίωμα να αποφασίζουν χωρίς αντίσταση αλλά και χωρίς να λογοδοτούν για τις αποφάσεις και τις πράξεις τους, χωρίς να έχουν καν την ανάγκη της συναίνεσης από τη μερίδα που δεν ενδιαφέρεται για την πολιτική. Ούτε συμφωνώ ούτε διαφωνώ, ούτε αντιστέκομαι ούτε συναινώ, σημαίνει στην πράξη την εν λευκώ και εκ των προτέρων αποδοχή αποφάσεων που κάποιοι άλλοι θα πάρουν για λογαριασμό μας. Πόσο επίκαιρη ακούγεται η προτροπή του Λούκατς και ας διατυπώθηκε πριν απο 80 περίπου χρόνια: «ενάντια σε μια ρεαλιστική πολιτική χωρίς ιδανικά και σε μια ιδεολογία χωρίς πραγματικό περιεχόμενο».13

Βέβαια η προπαγάνδα δεν είναι ικανή από μόνη της πάντα για να πετύχει το επιδιωκόμενο. Τότε ακολουθεί η πολιτική με άλλα μέσα από τους μεγάλες δυνάμεις του πλανήτη. Είτε είναι συγκαλυμένη παρέμβαση στα εσωτερικά μιας χώρας ακόμα και με την επιβολή δικτατοριών, είτε είναι ανοιχτοί πόλεμοι και η νέου τύπου αποικιοποίηση (Βοσνία, Κοσσυφοπέδιο, Ιράκ, Αφγανιστάν). Στις αρχές του 21ου αιώνα ο καπιταλισμός μοιάζει να ξαναγυρίζει στον «άγριο» καπιταλισμό του του 19ου αιώνα».14 Όμως ακόμα και οι δυνατοί του πλανήτη αντιμετωπίζουν τις δικές τους δυσκολίες για να επιβάλλουν τα σχέδια τους στο εσωτερικό τους καθώς υπάρχουν αντιδράσεις. Ως βασικότερο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν για την επιβολή των σχεδίων τους είναι η κοινοβουλευτική δημοκρατία των χωρών τους!15 Γι αυτό μεταξύ άλλων προτείνουν να απομονωθούν κάποιοι από αυτούς που αποφασίζουν… από τις έντονες πιέσεις της δημοκρατίας»!  16

Ωστόσο αν προσεγγίσουμε από μια άλλη οπτική το ζήτημα ίσως διαπιστώσουμε ότι η παγκοσμιοποίηση δεν είναι και τόσο παγκόσμια όσο τουλάχιστον παρουσιάζεται. Ο Άγγελος Καλοδούκας υποστηρίζει πως: «Ιστορικές συγκρίσεις μεταξύ 19ου και 20ου αι. δεν οδηγούν καθόλου στο συμπέρασμα ότι βρισκόμαστε σε μια πορεία προς ένα παγκόσμια ομογενοποιημένο καπιταλισμό. Αντίθετα, αποδεικνύουν ότι η συσσώρευση του κεφαλαίου πραγματοποιείται κατά κύριο λόγο εντός των εθνικών συνόρων….η κίνηση κεφαλαίων και εμπορευμάτων είναι πολύ άνισα κατανεμημένη από χώρα σε χώρα (αλλά και στις γεωγραφικές περιοχές του πλανήτη) για να μπορεί κανείς να μιλάει για πραγματικά «παγκοσμιοποιημένο» καπιταλισμό.»17 Τα όσα αναφέρει για τις πολυεθνικές (συνοδευόμενα με νούμερα) είναι αρκετά αποκαλυπτικά : «Οι πολυεθνικές έχουν την κύρια παραγωγική τους δραστηριότητα σε μια – δυο χώρες, ενώ είναι κατά βάση εθνικές εταιρίες, εταιρίες συνδεδεμένες η καθεμιά με το δικό της κράτος….είναι ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣσυγκεντρωμένες σε αναπτυγμένες χώρες και με ελάχιστες εξαιρέσεις ο κύριος όγκος της παραγωγής τους βρίσκεται συγκεντρωμένος σε μια δυο χώρες το πολύ… Καμιά πολυεθνική δεν είναι πραγματικά πολυεθνική στη σύνθεση του κεφαλαίου της ή του διοικητικού μηχανισμού»18. Στην ουσία οι μεγάλες καπιταλιστικές χώρες δεν μοιάζει να επιδιώκουν μια αγορά χωρίς φραγμούς και όρια αλλά μάλλον να δημιουργήσουν κάποιες περιφερειακές ενώσεις (Ευρ. Ένωση, NAFTA) οι οποίες να τους δίνουν πλεονεκτήματα έναντι των ανταγωνιστών τους.

Εξ άλλου οι δυνατότητες αντίστασης δεν έχουν εκλείψει κι αυτό το βλέπουμε καθημερινά τόσο στην Παλαιστινιακή Ιντιφάντα και την Ιρακινή αντίσταση όσο και με σε ένα άλλο επίπεδο με το αντιπαγκοσμιοποιητικό κίνημα που διαδηλώνει επίσης παγκόσμια. Μέσα από τις διαδηλώσεις που ξεκίνησαν από το Σιάτλ το 1999 και πέρασαν στην Ευρώπη για να κατευθυνθούν και πάλι στην Λατινική Αμερική είδαμε να γεννιέται μια νέα ριζοσπαστικοποίηση, κάτι που έδωσε ανάσες ελπίδας και αισιοδοξίας. Από την άλλη συνεχώς ανοίγονται συζητήσεις με ποιό τρόπο μπορούμε να παλέψουμε ώστε να αποφεχθουν τα λάθη του παρελθόντος αλλά και για να υπάρχεί προοπτική επιτυχίας. Μπορούμε να αλλάξουμε τον κόσμο; Είναι ένα συχνά επαναλλαμβανόμενο ερώτημα. Ο Μαρξ υποστήριζε πως οι άνθρωποι δημιουργούν την ίδια τους την ιστορία αλλά μέσα σε συνθήκες που δεν τις έχουν επιλέξει. Η παράδοση όλων των νεκρών γενεών βαραίνει σα βραχνάς στο μυαλό το ζωντανών19.

Δ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ

Πηγές:

  1. Ν. Κοτζιάς, Κέρδος και πολίτης (Τσόμσκι)
  2. Άγγελος Καλοδούκας : Παγκοσμιοποίση & Νεοφιλελευθερισμός
  3. Ν. Τσόμσκι: Κέρδος και Πολίτης
  4. Ν. Τσόμσκι: Κέρδος και Πολίτης
  5. Ν. Τσόμσκι: Κέρδος και Πολίτης
  6. Ν. Τσόμσκι: Κέρδος και Πολίτης
  7. Ν. Τσόμσκι: Κέρδος και Πολίτης
  8. Ι. Ραμονέ: Η γεωπολιτική του χάους
  9. Ν. Τσόμσκι: Κέρδος και Πολίτης
  10. Α Καλίνικος:Οι επαναστατικές ιδέες του Μαρξ
  11. Ι. Ραμονέ: Η γεωπολιτική του χάους
  12. Ρ. Μακτσέσνυ: , Κέρδος και πολίτης (Τσόμσκι)
  13. Γ. Λούκατς: Τακτική και ηθική
  14. Χ. Πετράκος: Οι θεωρητικοί του νέου ιμπεριαλιμού/Διεθνιστική Αριστερά Τεύχος 4
  15. Χ. Πετράκος: Οι θεωρητικοί του νέου ιμπεριαλιμού/Διεθνιστική Αριστερά Τεύχος 4
  16. Χ. Πετράκος: Οι θεωρητικοί του νέου ιμπεριαλιμού/Διεθνιστική Αριστερά Τεύχος 4
  17. Ά Άγγελος Καλοδούκας : Παγκοσμιοποίση & Νεοφιλελευρισμός
  18. Ά Άγγελος Καλοδούκας : Παγκοσμιοποίση & Νεοφιλελευρισμός
  19. Κ. Μαρξ: η 18η Μπρυμαίρ του Λουδοβίκου Βοναπάρτη
Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: