Skip to content

Η ΣΥΝΕΙΣΦΟΡΑ ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΥ-ΚΕΠΛΕΡ-ΓΑΛΙΛΑΙΟΥ ΣΤΗΝ ΑΛΛΑΓΗ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΝΤΕΛΟΥ-Η ΡΗΞΗ ΜΕ ΤΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ από Δ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ

01/07/2013

Η ΣΥΝΕΙΣΦΟΡΑ ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΥ-ΚΕΠΛΕΡ-ΓΑΛΙΛΑΙΟΥ ΣΤΗΝ ΑΛΛΑΓΗ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΝΤΕΛΟΥ-Η ΡΗΞΗ ΜΕ ΤΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ από Δ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ

ΓΑΛΙΛΑΙΟΣ

ΓΑΛΙΛΑΙΟΣ

   Όταν καλούμαστε να μιλήσουμε για το έργο επιστημόνων του μεγέθους του Κοπέρνικου, του Κέπλερ και του Γαλιλαίου, θα χρειάζονταν η έκταση ενός βιβλίου για να καλύψουμε την επιρροή που άσκησαν σε όλο το φάσμα της. Από τον τίτλο και μόνο της παρούσας εργασίας, γίνεται αντιληπτό πως η επίδραση των τριών επιστημόνων, ξεπερνά κατά πολύ το πεδίο της επιστήμης τους. Εξετάζοντας τα επιτεύγματά τους, θα διαπιστώσουμε πως δεν περιορίζονται απλά στις καινοτόμες αντιλήψεις τους όσον αφορά την αστρονομία και την συνεισφορά τους στην αλλαγή του κοσμολογικού μοντέλου, αλλά και στην καταλυτική επίδραση τους σχετικά με τη διαφοροποίηση της σχέσης επιστήμης και εκκλησίας. Αυτό που φαντάζει παράδοξο στο συγκεκριμένο ζήτημα, είναι πως κανείς τους δεν υπήρξε άθεος, αντικληρικαλιστής ή εμφορούμενος ανατρεπτικές ιδέες για το ρόλο της εκκλησίας. Κι όμως, χάρη στα επιστημονικά τους επιτεύγματα, βοήθησαν στην κατάρρευση ενός κοσμοειδώλου που επικρατούσε για εκατοντάδες χρόνια και έδωσαν ώθηση στην επιστήμη στην προσπάθεια χειραφέτησής της από την αυθεντία της θεολογίας. Ποιανού η συνεισφορά ήταν μεγαλύτερη προς αυτή την κατεύθυνση, είναι δύσκολο να απαντηθεί. Αν υιοθετήσουμε τη θέση πως η αρχή είναι το ήμισυ του παντός, τότε η πρωτοκαθεδρία ανήκει δικαιωματικά στον Κοπέρνικο. Αν όμως η σύγκρουση με την ιερά εξέταση και η αποδήμηση της επιχειρηματολογίας που καθιστούσε τη Βίβλο ως τη μόνη αυθεντία πάνω στα φυσικά ζητήματα (όπως εκφράζεται στο γράμμα προς τη μεγάλη Δούκισσα της Τοσκάνης), συμβολίζει την ευθεία και αμετάκλητη αμφισβήτηση του ρόλου της θεολογίας, τότε ο Γαλιλαίος ήταν αυτός που επέφερε ένα αποφασιστικό χτύπημα σε μια δύναμη που ήδη παράπαιε.

   Περνώντας σε μια συνοπτική εξέταση της εποχής που έζησαν και δημιούργησαν οι τρεις κορυφαίοι αστρονόμοι, οφείλουμε να έχουμε κατά νου το κλίμα που είχε αρχίσει να δημιουργείται λίγους αιώνες νωρίτερα, ορίζοντας ως αφετηρία την συμβολική ημερομηνία 1277.  Χάρη στην καταδίκη των αριστοτελικών προτάσεων εκείνου του έτους, άνοιξε ο δρόμος σε νέες αναζητήσεις και ανακινήθηκαν κοσμολογικά ζητημάτα, έξω από τα πλαίσια του μέχρι τότε κυρίαρχου αριστοτελισμού[1]. Παράλληλα, αρχίζει να αναπτύσσεται μια φυσική φιλοσοφία βασισμένη στη λογική[2]. Ενώ βαθμιαία διαχωρίζεται ο ρόλος της φυσικής φιλοσοφίας από τη θεολογία. Στους αιώνες που ακολούθησαν, παράγοντες όπως η παρακμή του μεσαιωνικού συστήματος εξουσίας, η ανακάλυψη του Νέου Κόσμου με αποτέλεσμα τον εμπλουτισμό της ανθρώπινης εμπειρίας, αλλά και οι εφευρέσεις οργάνων όπως το τηλεσκόπιο σε συνάρτηση με την αξιοποίηση νέων τεχνικών για την παρατήρηση της φύσης, αποτέλεσαν παραμέτρους που ώθησαν τους επιστήμονες στην αμφισβήτηση του θεοκεντρικού μεσαιωνικού κοσμοειδώλου, όπως και στην αποδυνάμωση της υποχρεωτικής –έως τότε –  ευθυγράμμισης κάθε διανοητικής, επιστημονικής και φιλοσοφικής δραστηριότητας εντός των ορίων της εξ αποκαλύψεως βιβλικής αλήθειας.[3] Με αυτήν την έννοια, ο χώρος που άφησε ο έλεγχος της εκκλησίας στην αφύπνιση της θέλησης για γνώση και στη διατύπωση νέων προβληματισμών, κι όσο τα συμπεράσματα των συγκεκριμένων προβληματισμών και τα αποτελέσματα των ερευνών παρέκλιναν από την αναμφισβήτητη και εδραιωμένη υπεροχή των δογματικών αληθειών της θεολογικής αυθεντίας, τόσο επιταχύνονταν η διαδικασία αμφισβήτησης της τελευταίας. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, προετοιμάστηκε το έδαφος για την εποχή που ονομάστηκε Αναγέννηση και επέφερε συνταρακτικές αλλαγές σε όλα σχεδόν τα επίπεδα ζωής και σκέψης.

Την συγκεκριμένη εποχή προβάλουν νέα φιλοσοφικά ρεύματα, όπως ο αναγεννησιακός νεοπλατωνισμός που προτάσσει μια αντίληψη για τη φύση σαν ένα λογικά οργανωμένο σύστημα, και συνάμα οι πυθαγόρειες επιρροές, οδηγούν πολλούς επιστήμονες στην παρατήρηση της φύσης υπό μια μαθηματική οπτική[4].  Επίσης, ο νομιμαλισμός με πρωτεργάτη τον Όκκαμ, δίνει την απαραίτητη ώθηση, ώστε η επιστήμη να εστιάσει στην «εμπειρική πραγματικότητα ως θεμέλιο της επιστημονικής αλήθειας»[5]. Ενώ τέλος, ο νεοαριστοτελισμός με αιχμή τη σχολή της Πάδοβας, δείχνει πως παρά τα χτυπήματα που δέχτηκαν οι απόψεις του Αριστοτέλη, εμφανίζουν αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα, γεγονός που διακρίνεται και στη σκέψη των τριών επιστημόνων που εξετάζουμε.

Αρχίζοντας την εξέτασή μας με το έργο του Κοπέρνικου, μπορούμε να ανιχνεύσουμε τα κίνητρα για τη

ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΣ

ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΣ

δημιουργική του δραστηριότητα, όπως εκείνος τα εκφράζει στον πρόλογο τού έργου του Περί Περιστροφών των Ουράνιων Σφαιρών, που είναι αφιερωμένο στον Πάπα Παύλο Γ’. Η ασυμφωνία των αστρονόμων και οι διαφορετικές μεθοδολογικές προσεγγίσεις τους, φανερώνουν κατά τη γνώμη του, την αδυναμία διατύπωσης μιας καθολικά αποδεκτής πρότασης για τις κινήσεις των πλανητών. Βασικότερο κίνητρο του δηλαδή, μοιάζει να είναι η εκπόνηση μιας θεωρίας που θα  σώζει τα φαινόμενα ή απλούστερα θα εξηγεί με ενιαίο κι επιστημονικό τρόπο τις κινήσεις των πλανητών[6]. Για τον Κοπέρνικο δεν αρκούν οι αποσπασματικές εξηγήσεις για κάθε πλανήτη ξεχωριστά, καθώς επιχειρεί να εξηγήσει ενιαία τα ουράνια φαινόμενα στη βάση μιας τέλειας μαθηματικής αρμονίας[7] και όχι να δημιουργήσει μια θεωρία ως συρραφή αποσπασματικών εξηγήσεων που «από τη συνένωσή τους θα προκύψει ένα τέρας»[8]. Για αυτόν,  οι λειτουργίες του σύμπαντος μοιάζουν με «τις κινήσεις της μηχανής[9] του κόσμου, που δημιούργησε για χάρη μας ο καλύτερος και συστηματικότερος τεχνίτης»[10], οπότε απαραίτητη προϋπόθεση για τη θεωρία του είναι η ύπαρξη συνοχής «ώστε τίποτα δεν μπορεί να μετακινηθεί σε κάποιο τμήμα του δίχως να αποδιοργανωθούν τα υπόλοιπα στοιχεία και το σύνολο του σύμπαντος»[11]. Κατά συνέπεια, ανεξάρτητα με τις όποιες επιπτώσεις είχε το έργο του, σκοπός του Κοπέρνικου – όπως φαίνεται κι από την αφιέρωση στον Πάπα – δεν είναι να θίξει τη θεϊκή παντοδυναμία, αλλά να την αποδώσει με νέους όρους, θεμελιώνοντας τη στάση του στην αλληγορία των γραφών[12]. Εξάλλου, η πεποίθηση πως το έργο του όχι μόνο δεν είναι αντίθετο αλλά προσφέρει υπηρεσίες στην εκκλησία, καταδεικνύεται κι από την πρόθεσή του να συμβάλει στην αναμόρφωση του εκκλησιαστικού ημερολόγιου[13].

Ποια στοιχεία του έργου του συνέβαλαν όμως στην κατάρρευση του μεσαιωνικού κοσμοειδώλου, έστω κι αν αυτό δεν ήταν μέσα στις προθέσεις του Κοπέρνικου; Αναμφίβολα, μπορούμε να μιλάμε για καινοτόμο σύλληψη, αναλογιζόμενοι τα μέχρι τότε δεδομένα, τη διατύπωση της πεποίθησης πως η Γη κινείται δίχως να αποτελεί κέντρο του σύμπαντος, και παράλληλα πως ο ήλιος είναι ακίνητος[14]. Η επινόηση ενός συστήματος, όπου η Γη περιφέρεται μαζί με άλλους πλανήτες γύρω από τον ήλιο, έρχεται σε κάθετη ρήξη με τις εδραιωμένες παραδοχές του αριστοτελικού και πτολεμαϊκού συστήματος περί γεωκεντρικότητας,[15] ακόμη κι αν η διατήρηση της κυκλικότητας των τροχιών γύρω από τον ήλιο μαρτυρά πως ο Κοπέρνικος δεν έχει αποτινάξει πλήρως τις αριστοτέλειες καταβολές του[16].

Η καινοτομία της κοπερνίκειας θεωρίας, όπως ήταν φυσικό, είχε συνέπειες σε διάφορα επίπεδα. Σχετικά με το μεσαιωνικό κοσμοείδωλο, δε θα ήταν υπερβολή να ισχυριστούμε ότι η μεταφορά του κέντρου του σύμπαντος και η αλλαγή στη σχέση κίνησης μεταξύ Γης και ήλιου, αποτέλεσε ρηξικέλευθη ανατροπή, τουλάχιστον ως θεωρητική σύλληψη, γιατί η οριστική επιβεβαίωση καθυστέρησε λόγω έντονων αμφισβητήσεων. Επιπλέον, η Γη υποβιβάζεται σε απλό υλικό σώμα μέσα στο σύμπαν και ο άνθρωπος χάνει την αναμφισβήτητη θέση του στο κέντρο της δημιουργίας[17].  Όσον αφορά τη σχέση επιστήμης και θεολογίας, η ανατροπή της γεωκεντρικής φυσικής παύει να υποτάσσει τον άνθρωπο στην εξουσία ανώτερων δυνάμεων και τον ανάγει σε αυτόνομο ον, που μπορεί και οφείλει να εξελιχθεί αποκλειστικά με τις δικές του δυνατότητες, αντίληψη που βρίσκεται σε πλήρη συμφωνία με τις αρχές της Αναγέννησης[18].

Βέβαια, μια τέτοια θεωρία ήταν αδύνατον να γίνει αποδεκτή δίχως σκληρές αντιστάσεις. Έτσι, για την αντιμετώπισή της κίνησης της Γης, χρησιμοποιήθηκαν αντεπιχειρήματα όπως η ρίψη μιας πέτρας από την κορφή ενός πύργου και η πτώση της στη βάση του, ενώ αν η Γη δεν ήταν ακίνητη, η πέτρα έπρεπε να πέσει σε ορισμένη απόσταση από τον πύργο ή κατά την περιστροφή της Γης, αντικείμενα όπως τα χαλίκια θα έπρεπε να εκτινάσσονται. Επίσης, η έλλειψη παράλλαξης των θέσεων των αστέρων ή η σχετική σταθερότητα του μεγέθους του Άρη και της Αφροδίτης, κατά την παρατήρηση με γυμνό μάτι, αποτελούσαν γεγονότα που συνηγορούσαν στην ακινησία[19]. Μπορεί η θέση του Όρεμ, να ήταν διατυπωμένη και ικανή να προβληματίσει περισσότερο τους επικριτές του Κοπέρνικου ήδη από τον 14ο αιώνα, πως δηλαδή όποιο από τα δύο σώματα, γη και ήλιος κινούνταν το ένα γύρω από το άλλο, τα φαινόμενα που θα παρατηρούσαμε πάνω από την επιφάνεια του πλανήτη μας θα ήταν ακριβώς τα ίδια,[20] αλλά μάλλον δεν ήταν αρκετή από μόνη της ώστε να προωθήσει τον ηλιοκεντρισμό.

Επίσης, η συγκυρία της εποχής, κατά την οποία ο Κοπέρνικος δημοσίευσε την αστρονομία του, ευνοούσε την ανάπτυξη επιχειρημάτων εναντίον των θέσεων του,  κι από την άλλη, ο ίδιος δεν μπόρεσε να υπερασπιστεί πειστικά το έργο του απέναντι σε όσους το αμφισβητούσαν[21]. Εξάλλου, ο ενστερνισμός από τον ίδιον της αριστοτέλειας μεταφυσικής, ίσως έπαιξε καταλυτικό ρόλο στη συγκεκριμένη αδυναμία του.[22]

Όπως και να είχε, στα πλεονεκτήματα της θεωρίας του Κοπέρνικου, σχετικά με την κίνηση των πλανητών καταλογίζεται η απλότητα των εξηγήσεων, δίχως να χρειάζεται να επινοήσει τεχνητές κινήσεις, όπως έκανε ο Πτολεμαίος με την προσθήκη των επικυκλίων. Όσον αφορά τη θέση των πλανητών, η χρήση μαθηματικών από τη μεριά του Κοπέρνικου αποτελούσε από τα πλεονεκτήματα της θεωρίας του. Παράλληλα όμως, στο επίπεδο της απλότητας και των παρατηρούμενων πλανητικών θέσεων δεν υπερτερούσε αισθητά του συστήματος του Πτολεμαίου, καθώς στις ηλιοκενρικές τροχιές αναγκάστηκε κι εκείνος να προσθέσει επικύκλιους για να μη βρεθεί σε ασυμφωνία με τις παρατηρήσεις του. Επιπλέον, στην εποχή του η μαθηματική απλότητα δεν ήταν ικανή να αναδείξει την υπεροχή του συστήματός του[23].

Συνεχίζοντας με την εξέταση του έργου του Κέπλερ, μπορούμε να διαπιστώσουμε πως όπως ο Κοπέρνικος, σε καμία περίπτωση δεν είχε πρόθεση με την εξάσκηση της επιστήμης του να αντιπαρατεθεί με την εκκλησία. Αντίθετα, αποτελούσε μάλλον κοινή τους επιδίωξη η εξυπηρέτηση και θρησκευτικών σκοπών, μέσα από το έργο τους. Στην προκειμένη περίπτωση, ο υπολογισμός της ακριβούς χρονολογίας της γέννησης του Χριστού αποτελεί ένα από τα γνωστά επιτεύγματά του[24]. Ωστόσο, αν και ασπάζονταν τη κοπερνίκεια θεωρία, μέλημά του δεν αποτελούσε να σώσει τα φαινόμενα, αλλά μάλλον η αναμφισβήτητη επαλήθευσή τους με τη χρήση των μαθηματικών. Άλλωστε, η χρησιμοποίηση των πινάκων και των εμπειρικών στοιχείων που είχε συγκεντρώσει ο δάσκαλός του Βράχιος, αξιοποιήθηκαν από τον ίδιο για την τελειοποίηση της θεωρίας του Κοπέρνικου και την αδιαπραγμάτευτη απόδειξη της φυσικής υπόστασης του ηλιοκεντρισμού[25].  Οι νεοπυθαγόρειες και νεοπλατωνικές επιρροές  είναι εμφανείς στο έργο του, με την παρουσίαση ενός «μαθηματικοποιημένου» ηλιοκεντρικού σύμπαντος και τη χρήση των πέντε κανονικών στερεών για τον υπολογισμό της απόστασης των πλανητών από τον ήλιο και τον καθορισμό της τροχιάς τους, αλλά και στις εικασίες για την αναδυόμενη μουσική αρμονία λόγω της κίνησης των πλανητών[26].

Εξάλλου, αν ο Κοπέρνικος επέφερε πλήγμα στο μεσαιωνικό κοσμοείδωλο και συνέβαλε στην αλλαγή των σχέσεων της επιστήμης με την εκκλησία ανατρέποντας τον γεωκεντρισμό, ο Κέπλερ έκανε ένα ακόμα βήμα προς την ίδια κατεύθυνση με τη διατύπωση της άποψης ότι οι τροχιές των πλανητών αντί για κυκλικές είναι ελλειπτικές. Η συγκεκριμένη θέση, καταρρίπτει την αριστοτέλεια – με θεολογικές προεκτάσεις – αντίληψη, που ήταν αποδεκτή σε όλη τη διάρκεια του Μεσαίωνα, ότι η αέναη, ομαλή κυκλική αποτελεί την τελειότερη μορφή κίνησης, η ο οποία λαμβάνει χώρα στην υπερσελήνεια περιοχή. Σε πρακτικό επίπεδο, η ελλειπτική κίνηση των πλανητών γύρω από τον ήλιο, η οποία αποτελεί και τον πρώτο νόμο του Κέπλερ, επέφερε σημαντική απλοποίηση, χάρη στην κατάργηση των σύνθετων συστημάτων των επικύκλιων τόσο του Πτολεμαίου όσο και του Κοπέρνικου[27].  Παράλληλα, διατύπωσε δύο ακόμα νόμους: α) η γραμμή που ενώνει κάθε πλανήτη με τον ήλιο σαρώνει ίσες περιοχές σε ίσους χρόνους, β) Η αναγωγή στο τετράγωνο της περιόδου ενός πλανήτη είναι ανάλογη της μέσης απόστασης από τον ήλιο αναγομένης στον κύβο.

Συμπερασματικά, μπορούμε να υποστηρίξουμε πως ο Κέπλερ συνέβαλε στην κατάρριψη της πεποίθησης περί τελειότητας της κυκλικής κίνησης. Πάράλληλα, βοήθησε αποφασιστικά στην απλοποίηση της ερμηνείας του κόσμου και συνάμα προώθησε την υπολογιστική μαθηματική ακρίβεια.

Ο τρίτος μεγάλος επιστήμονας που καλούμαστε να εξετάσουμε είναι ο Γαλιλαίος, ο οποίος πέρα των όποιων επιτευγμάτων του, χρήζει μνείας και για την συμβολή του προς την κατεύθυνση διαχωρισμού της επιστήμης από τη θεολογία, πεποίθηση που αποτέλεσε μια από τις κυριότερες επιδιώξεις του. Υποστηρικτής κι αυτός της θεωρίας του Κοπέρνικου, θα συνεισφέρει στην εδραίωσή της. Ενώ, θα διωχτεί για τις αντιλήψεις του από την ιερά εξέταση, γεγονός που συμβολίζει τον αγώνα της επιστήμης για απελευθέρωση από την αυθεντία της θεολογίας.

Εξάλλου, στο εκπληκτικής δύναμης από άποψη επιχειρηματολογίας, γράμμα του προς τη Δούκισσα της Τοσκάνης, όχι μόνο αντικρούει τις απόψεις που θέλουν τη Βίβλο ως την ανώτερη αυθεντία περί φυσικών πραγμάτων, αλλά αντιστρέφει τους ρόλους «Αντιθέτως, αφού φτάσουμε σε κάποιες βεβαιότητες σε σχέση με τη φυσική, οφείλουμε να τις χρησιμοποιήσουμε ως το πλέον κατάλληλο μέσο για την ορθή παρουσίαση της Βίβλου»,[28] γιατί όπως δηλώνει η Βίβλος ενδέχεται ακόμα και να συσκοτίζει ζητήματα προς χάρη απλοποίησης νοημάτων για τους απλούς ανθρώπους[29]. Δίχως την παραμικρή παραχώρηση προς την θεολογία, επιχειρεί τον αυστηρό και κάθετο διαχωρισμό της από την επιστήμη. Κι αυτό, όχι γιατί διακατέχεται από αρνητικά αισθήματα προς τη θρησκεία, το αντίθετο δηλώνει πως η προσωπική του ηθική είναι εναρμονισμένη «με τα ευσεβή ήθη και την Καθολική Εκκλησία»,[30] αλλά γιατί οι Γραφές δεν πληρούν την επιστημονική αυστηρότητα και δεν κατέχουν τη μεθοδολογία ώστε να μπορούν να εξάγουν συμπεράσματα πάνω σε φυσικά ζητήματα[31]. Ευθαρσώς εκφράζει τη δυσφορία του στην απαίτηση κάποιων θεολόγων να διεκδικούν την αυθεντία πάνω στην επιστήμη στο όνομα των Γραφών[32] και αμφισβητεί το χαρακτηρισμό «βασίλισσα» για τη θεολογία, στο μέτρο που αυτή δεν περιορίζεται στο αντικείμενό της αλλά επιδιώκει να εισχωρήσει στο πεδίο των επιστημών[33].

Επιστημονικά, ο Γαλιλαίος είναι πεπεισμένος πως «το βιβλίο της φύσης είναι γραμμένο στη γλώσσα των μαθηματικών»[34] , και για την ανάγνωσή του θεωρεί ότι οφείλει να ξεκινά «από την εμπειρική αίσθηση και τις αναγκαίες αποδείξεις».[35] Ενώ, για την παρατήρηση και την επαλήθευση, χρησιμοποιεί τόσο το πείραμα, όσο και εργαλεία όπως το τηλεσκόπιο, το οποίο τελειοποίησε[36].  Με τη βοήθεια του τελευταίου, ανακαλύπτει πολλά αστέρια, αόρατα δια γυμνού οφθαλμού. Εντοπίζει δορυφόρους του Δία, συνεπώς καταρρίπτεται το αριστοτελικό επιχείρημα πως η σελήνη παραμένει κοντά στη Γη που υποτίθεται ότι κινείται, εφόσον το ίδιο ακριβώς ζήτημα έχουν να αντιμετωπίσουν οι αριστοτελικοί όσον αφορά το Δία και τους δορυφόρους του. Ανακαλύπτει πως η Αφροδίτη έχει φάσεις, όπως υποστήριζε ο Κοπέρνικος ενώ αρνούνταν ο Πτολεμαίος. Διαπιστώνει πως στην επιφάνεια της Σελήνης, υπάρχουν πλήθος κρατήρων και βουνών, κάτι που ανατρέπει την αριστοτέλεια πεποίθηση περί αναλλοίωτης αρμονίας υπερσελήνειας περιοχής.  Επιβεβαιώνει, πως φαινομενικά μεγέθη του Άρη και της Αφροδίτης μεταβάλλονταν όπως υποστήριζε η θεωρία του Κοπέρνικου[37]

Ωστόσο, μέγιστη συνεισφορά του Γαλιλαίου στην επιστήμη, υπήρξε στο πεδίο της μηχανικής που δημιούργησε τις βάσεις για την νευτώνεια, η οποία αντικατέστησε την αριστοτέλεια. Διέκρινε εναργώς ταχύτητα από επιτάχυνση. Διατύπωσε την άποψη πως στην ελεύθερη πτώση τα αντικείμενα αναπτύσσουν σταθερή επιτάχυνση, ανεξάρτητη του βάρους τους και η απόσταση που διανύουν είναι ευθέως ανάλογη του χρόνου πτώσης στο τετράγωνο. Απέρριψε το αριστοτελικό αξίωμα πως κάθε κίνηση απαιτεί αιτία και στη θέση του πρόβαλε τον κυκλικό νόμο της αδράνειας, κατά την οποία, στο κινούμενο αντικείμενο που δεν ασκείται δύναμη θα κινείται με σταθερή ταχύτητα γύρω από τη Γη αέναα. Επίσης, στο πρόβλημα των βολών, ανέλυσε την κίνηση σε μια οριζόντια συνιστώσα σταθερής ταχύτητας που υπακούει στο δικό της νόμο αδράνειας και σε μια κάθετη συνιστώσα που κατέχει σταθερή επιτάχυνση προς τα κάτω, ενώ η συνισταμένη τροχιά είναι η Παραβολή. Τέλος, ανέπτυξε την έννοια της σχετικής κίνησης, υποστηρίζοντας πως η ενιαία ταχύτητα ενός συστήματος μπορεί να διερευνηθεί, μόνο με κάποιο εξωτερικό απ’ το σύστημα, σημείο αναφοράς[38].

Φυσικά, από το έργο του δεν έλειψαν παραλείψεις ή σφάλματα, όπως για παράδειγμα στην προσπάθεια ερμηνείας

ΚΕΠΛΕΡ

ΚΕΠΛΕΡ

του φαινόμενου της παλίρροιας[39] ή την αδυναμία εξήγησης του ερωτήματος γιατί τα αντικείμενα δεν εκτινάσσονται κατά την περιστροφή της Γης.[40] Ενώ, επίσης δεν υπερέβη ποτέ την αριστοτέλεια κληρονομιά της τελειότητας των κυκλικών τροχιών[41]. Όμως, όπως υποστηρίζει ο Βαλλιανός «απέκοψε τελεσίδικα τη φυσική από τις μεταφυσικές δοξασίες της κλασικής εποχής του Μεσαίωνα και έθεσε τα θεμέλια για τη μηχανική ερμηνεία του φυσικού συστήματος, η οποία σφράγισε τον πολιτισμό της νεωτερικότητας»[42].

Όσον αφορά, στο μεσοδιάστημα από το μεγάλο βήμα με τη δημοσίευση του έργου του Κοπέρνικου έως την εποχή του Γαλιλαίου, ο ρόλος της εκκλησίας και η διεκδίκηση της αυθεντίας πάνω σε κάθε επιστημονικό ζήτημα, δείχνει να υποχωρεί διαρκώς. Μπορεί ο Γαλιλαίος να αναγκάστηκε να υποχωρήσει στη σύγκρουση του με την ιερά εξέταση, καθώς τείθονταν ζήτημα φυσικής του επιβίωσης. Όμως, η προσαγωγή του σε δίκη δεν αποτελούσε παρά τους τελευταίους σπασμούς ενός θεσμού που έβλεπε το κύρος του να μειώνεται, μπροστά σε ένα κύμα αλλαγών που φούσκωνε διαρκώς. Αν κάνουμε μια απλή σύγκριση του ύφους του πρόλογου του  Ossiander στο Περί των Περιστροφών των Ουράνιων Σφαιρών, ο οποίος επικαλείται το δόγμα της διπλής αλήθειας στην προσπάθεια να απαλύνει τις εντυπώσεις από τις αιχμές του έργου, με το αντίστοιχο ύφος του Γαλιλαίου στο γράμμα που αναφέραμε, θα διαπιστώσουμε εύκολα την τεράστια διαφορά στη διάθεση συμβιβασμού του πρώτου και στην ανυποχώρητη στάση του δεύτερου. Ποιος θα τολμούσε άραγε να συντάξει ένα τέτοιο γράμμα και να υποστηρίξει θέσεις σαν αυτές του Γαλιλαίου, την εποχή της παντοδυναμίας της εκκλησίας; Επιπλέον, σε επιστημονικό επίπεδο τα πράγματα δείχνουν ώριμα για ακόμα μεγαλύτερα άλματα. Το έργο των επιστημόνων που αναφερθήκαμε, ακόμα κι αν είχε ατέλειες ή αν δεν ολοκλήρωσε σε απόλυτο βαθμό τη ρήξη με το παρελθόν, έστρωσε το δρόμο για μια προσωπικότητα του βεληνεκούς του Νεύτωνα, ώστε να τελειοποιήσει έννοιες όπως η αδράνεια, και κυρίως να ενοποιήσει στο δικό του σύστημα ουράνια και γήινα σώματα σε μια γενική θεωρία του σύμπαντος[43].

Εν κατακλείδι, αναφορικά με την επιστήμη της αρχαιότητας και την μεσαιωνική, και στις δύο περιπτώσεις, ο άνθρωπος και οι δυνατότητές του, είτε αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα της φύσης, είτε υποβιβάζεται σε δημιούργημα, του οποίου οι δυνάμεις είναι ανεπαρκείς να κατακτήσουν την αλήθεια δίχως την αρωγή της αποκάλυψης. Ίσως η πιο ριζοσπαστική ανατροπή στην επιστήμη της νεωτερικότητας  έγκειται στην αναβάθμιση του ανθρώπου από αδιαχώριστο κομμάτι, υποταγμένο κι ανίκανο να λύσει τα μυστήρια του κόσμου, σε όν ικανό να επεμβαίνει και να κυριαρχεί σταδιακά όλο και περισσότερο πάνω στη φύση, με δυνάμεις που εκπορεύονται από τον ίδιο.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

  1.  Ασημακόπουλος Μ.– Α Τσιάντουλας Α./ Οι Επιστήμες της Φύσης και του Ανθρώπου στην Ευρώπη/ σελ 101/ Εκδ ΕΑΠ/ Πάτρα 2001
  2. ΒΑΛΛΙΑΝΟΣ Π/ Οι Επιστήμες της Φύσης και του Ανθρώπου στην Ευρώπη/ Εκδ ΕΑΠ/ Πάτρα 2001
  3. Chalmers Α.F/ Τι Είναι Αυτό Που Το Λέμε  Επιστήμη/ μτφρ. Γ. Φουρτούνης/ Εκδ. Παν Εκδ, Κρήτης/ Κρήτη7 2007
  4. Γαλιλαίος/ Γράμμα στην κυρία Χριστίνα της Λοραίνης, Μεγάλη Δούκισα της Τοσκάνης
  5. Ν. Κοπέρνικος Ν, Βιβλία Έξι περί των περιστροφών των Ουράνιων Σφαιρών, μτφρ. Β. Σπουροπούλου- Μ. Πατηνιώτης, Εκδ. Johannes Petreius, Νυρμβέργη 1543
                                                                                                                                                                       Δ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ


[1] Μ Ασημακόπουλος – Α. Τσιάντουλας/ Οι Επιστήμες της Φύσης και του Ανθρώπου στην Ευρώπη/ σελ 101/ Εκδ ΕΑΠ/ Πάτρα 2001

[2] Ο.π/ σελ. 139

[3] Π. ΒΑΛΛΙΑΝΟΣ/ Οι Επιστήμες της Φύσης και του Ανθρώπου στην Ευρώπη/ Σελ. 23/ Εκδ ΕΑΠ/ Πάτρα 2001. Εφεξής θα χρησιμοποιούμε συντομογραφία.

[4] Ο.π., σελ. 39

[5] Ο.π., σελ. 44

[6] Ν. Κοπέρνικος, Βιβλία Έξι περί των περιστροφών των Ουράνιων Σφαιρών, σελ. 7, μτφρ. Β. Σπουροπούλου- Μ. Πατηνιώτης, Εκδ. Johannes Petreius, Νυρμβέργη 1543. Εφεξής θα χρησιμοποιούμε συντομογραφία.

[7] Π. ΒΑΛΛΙΑΝΟΣ/ σελ. 39

[8] . Κοπέρνικος., σελ.., σελ. 7

[9] Η αντίληψη του σύμπαντος ως μηχανή, μαρτυρά ως ένα βαθμό την είσοδο στη νεωτερική περίοδο

[10] . Κοπέρνικος., σελ.., σελ. 7

[11] Ο.Π., σελ. 9

[12] Π. ΒΑΛΛΙΑΝΟΣ/ σελ. 29

[13] Ν. Κοπέρνικος., σελ. 9

[14] Π. ΒΑΛΛΙΑΝΟΣ/ σελ. 27

[15] A.F Chalmers/ Τι Είναι Αυτό Που Το Λέμε  Επιστήμη/ σελ. 106/ μτφρ. Γ. Φουρτούνης/ Εκδ. Παν Εκδ, Κρήτης/ Κρήτη7 2007. Εφεξής θα χρησιμοποιούμε συντομογραφία.

[16] Π. ΒΑΛΛΙΑΝΟΣ/ σελ. 28

 

[17] Ο.π./ σελ. 27

[18] Ο.π./ σελ. 27,28

[19] A.F Chalmers/σελ. 108,109

[20] Π. ΒΑΛΛΙΑΝΟΣ/ σελ. 25

[21] A.F Chalmers/σελ. 106

[22] Ο.π./ σελ. 109

[23] Ο.π./ σελ. 111

[24] Π. ΒΑΛΛΙΑΝΟΣ/ σελ. 40

[25] Ο.π./ σελ. 30

[26] Ο.π./ σελ 30,40

[27] A.F Chalmers/σελ. 115

[28] Γαλιλαίος/ Γράμμα στην κυρία Χριστίνα της Λοραίνης, Μεγάλη Δούκισα της Τοσκάνης/ σελ. 7. Εφεξής θα χρησιμοποιούμε συντομογραφία.

[29] Ο.π./ σελ. 6

[30] Ο.π./ σελ. 5

[31] Ο.π./ σελ. 6

[32] Ο.π./ σελ. 12

[33] Ο.π./ σελ. 13

 

[34] Π. ΒΑΛΛΙΑΝΟΣ/ σελ. 40

[35] Γαλιλαίος/ σελ. 6

[36] A.F Chalmers/σελ. 111

[37] Ο.Π./ 111,112

[38] Ο.Π./ 114

[39] Π. ΒΑΛΛΙΑΝΟΣ/ σελ. 49

[40] A.F Chalmers/σελ. 141

[41] Ο.π./ σελ 141

[42] Π. ΒΑΛΛΙΑΝΟΣ/ σελ. 49

[43] Ο.Π./ σελ. 53

Σχολιάστε

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: