Skip to content

ΕΥΡΩΠΗ: ΕΠΙΣΤΗΜΗ-Η ΑΝΑΒΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΤΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΔΥΣΗ/ΚΑΡΟΛΙΓΓΕΙΑ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ/ΦΥΣΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ

28/06/2013

Η ΑΝΑΒΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΤΗ ΔΥΣΗ

  • Ο ΜΕΣΑΙΩΝΑΣ

Ο Μεσαίωνας εμφανίστηκε και εξαφανίστηκε σε διαφορετικά χρονικά διαστήματα σε διαφορετικές περιοχές, έτσι μια χρονική ταξινόμηση για λόγους συνεννόησης έχει ως εξής:

Μεσαίωνας: 500-1450 μ.Χ.

Πρώιμος Μεσαίωνας: 500-1.000 μ.Χ.

Μεταβατική περίοδος: 1.000-1.200 μ.Χ.

Ύστερος ή Ανώτερος Μεσαίωνας: 1.200-1.450 μ.Χ.

  • ΟΙ ΚΑΡΟΛΙΓΓΕΙΕΣ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ

Η ΦΡΑΓΚΙΚΗ ΕΠΕΚΤΑΣΗ & Η ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΚΑΡΛΟΜΑΓΝΟΥ

Η ΦΡΑΓΚΙΚΗ ΕΠΕΚΤΑΣΗ & Η ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΚΑΡΛΟ Στον Μεσαίωνα η λόγια δραστηριότητα περιορίστηκε ποιοτικά και ποσοτικά, αν και επιβίωσαν κάποιες κοινοτικές, δημοτικές, επισκοπικές, βασιλικές σχολές. 

Η λόγια δραστηριότητα συνεχίστηκε με νέες μορφές και εστιασμένη σε διαφορετικά σημεία. Οι καλύτεροι λόγιοι εστίαζαν σε θρησκευτικά ή εκκλησιαστικά θέματα. Στα έργα του Βοήθιου, Ισίδωρου της Σεβίλλης, Γρηγόριου της Tours, Γρηγόριου του Μέγα, του Βέδα, δεν υπάρχουν σχεδόν καθόλου ίχνη επιστήμης ή φυσικής φιλοσοφίας, αλλά η αρχαία ελληνική λογική και μεταφυσική εμφανίζεται σε ορισμένα σημεία. (261)

Τέλη 8ου αι. η λόγια δραστηριότητα γνωρίζει έξαρση στην αυλή του Καρλομάγνου, όπου γίνεται και πρώτη σοβαρή προσπάθεια κεντρική διακυβέρνησης μετά την παρακμή της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Ως μέρος της ενίσχυσης της εκκλησίας και του κράτους, λαμβάνει χώρα εκπαιδευτική μεταρρύθμιση, με την πρόσκληση λογίων από το εξωτερικό και την ίδρυση αυτοκρατορικής, μοναστικών και επισκοπικών σχολών.

Ο Αλκουίνος δημιούργησε την αυτοκρατορική σχολή που ανέλαβε την εκπαίδευση της αυτοκρατορικής οικογένειας και την επάνδρωση της αυτικρατορίας. Σ’ αυτήν διαδάσκονταν οι εφτά ελευθέριες τέχνες και η αστρονομία, ενώ δημιουργήθηκε κύκλος λόγιων και ανέβηκε το μέσο μορφωτικό επίπεδο του κλήρου. Οι σχολές έθεσαν τα θεμέλια της μελλοντικής λόγιας δραστηριότητας.

Από τις προσπάθειες αναδείχτηκαν λόγιοι όπως:

Ιωάννης Σκώτος Εριγένης

Ιωάννης Σκώτος Εριγένης

   Ιωάννης Σκώτος Εριγένης: Αποτέλεσε τον ικανότερο λόγιο του 9ου αι. Μετέφρασε ελληνικές θεολογικές πραγματείες και έγραψε πρωτότυπες δικές του που ανάπτυξε τον νεοπλατωνισμό του ψευτό-Διονύσιου. Άσκησε μακροχρόνια επίδραση στη Δυτική σκέψη.

Gerbert: Εγκαινίασε γόνιμη διανοητική επαφή μεταξύ Ισλάμ και Δύσης. Συνέβαλε στην ανάκτηση και την διάδοση των κλασικών ελευθέριων σπουδών και της αριστοτελικής λογικής. Η φήμη του στηρίζεται στη συμβολή του στο μαθηματικό

Gerbert

Gerbert

quardivium. Προώθησε τη μαθηματική επιστήμη στη Δύση.

 ΟΙ ΣΧΟΛΕΣ ΤΟΥ 11ου & 12ου Αι.

Αίτια ανανέωσης: Αποκατάσταση ασφάλειας συνόρων, πολιτική σταθερότητα, ανάπτυξη εμπορίου, εκχρηματισμός οικονομίας, τεχνολογική ανάπτυξη, πληθυσμιακή ανάπτυξη.

Σύνδεση εκπαίδευσης με αστική ανάπτυξη. Ανάπτυξη αστικών σχολείων ποικίλων τύπων που έγιναν σημαντικές εκπαιδευτικές δυνάμεις. Οι στόχοι τους ήταν ευρύτεροι των μοναστικών σχολών και διαμόρφωσαν το πρόγραμμά τους με ευρύτερη αντίληψη του φάσματος σπουδών. Οι σχολές μπορούσαν να είναι περιπλανώμενες και το πρόγραμμα διευρύνθηκε: λογική, θεολογία, quardivium, δίκαιο, ιατρική.

Οι σημαντικότερες σχολές δημιουργήθηκαν στη Γαλλία, τη Μπολόνια, την Οξφόρδη. Χαρακτηριστικά των σχολών ήταν: 1. Ανάκτηση και μελέτη Λατίνων (και Ελλήνων) κλασικών. 2. Στροφή προς τον ορθολογισμό, με προσπάθεια εφαρμογής του νου και του λόγου σε τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας (εμπόριο, διοίκηση, λογιστικά).

ΑΝΣΕΛΜΟΣ

ΑΝΣΕΛΜΟΣ

   11ο & 12ο αι. οι λόγιοι εφάρμοσαν τη φιλοσοφική μέθοδο περισσότερο απ’ το παρελθόν. Εξαιρετικό παράδειγμα αποτελεί ο Άνσελμος που επιχείρησε να εξερευνήσει πόσο μακριά στο θεολογικό επίπεδο μπορεί να φτάσει ο Λόγος χωρίς εξωτερική βοήθεια και χωρίς να αμφισβητήσει τα θεολογικά δόγματα. Σκοπός του υπήρξε η ενίσχυση των θεολογικών δογμάτων και να τα καταστήσει προφανή προς τους άπιστους.

Ο Αβελάρδος επέκτεινε το ορθολογιστικό πρόγραμμα του προηγούμενου. Υπερασπίστηκε θεολογικές απόψεις, τις οποίες οι σύγχρονοί του θεωρούσαν επικίνδυνες. Η μέθοδός του βασίζονταν στη χρήση αντίθετων προτάσεων που έθεταν προβλήματα κι αποτελούσαν αντικείμενα φιλοσοφικής διερεύνησης. Κατ’ αυτόν ο δρόμος για την πίστη περνάει μέσα από την αμφιβολία.

Στο έργο των 2 προηγούμενων και άλλων συγχρόνων τους μπορούμε να διακρίνουμε την προετοιμασία της σύγκρουσης μεταξύ Πίστης & Λόγου. Τα ερωτήματά τους όπως: Πως «γνωρίζει» κανείς στο πεδίο της θεολογίας, αν οι έλλογες μέθοδοι άλλων κλάδων είναι εφαρμόσιμες στη θεολογία, πως μπορούν να επιλυθούν οι διαφορές ανάμεσα στο λόγο και την αποκάλυψη, έθεσαν σε κίνδυνο την πνευματική αναβίωση και καθόρισαν το πρόγραμμα των φιλοσόφων και των θεολόγων του 13ου & 14ου αι.

  • Η ΦΥΣΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΣΤΙΣ ΣΧΟΛΕΣ ΤΟΥ 12ου Αι.

Η φυσική φιλοσοφία δεν κατείχε κεντρικό ρόλο στις σχολές του 12ου αι. αλλά επωφελήθηκε από την γενική πνευματική ζύμωση…. Επίσης τα περισσότερα κείμενα έκλειναν προς τον Πλατωνισμό. Ο Τιμαίος

ΤΙΜΑΙΟΣ ΤΟΥ ΠΛΑΤΩΝΑ από εκδ.ΠΟΛΙΣ

ΤΙΜΑΙΟΣ ΤΟΥ ΠΛΑΤΩΝΑ από εκδ.ΠΟΛΙΣ

αποτέλεσε την πηγή της πιο συνεκτικής συζήτησης κοσμολογικών και φιλοσοφικών προβλημάτων και διαμόρφωσε το πρόγραμμα και το περιεχόμενο της φυσικής φιλοσοφίας του 12ου αι. ….προς το τέλος του αιώνα εμφανίστηκαν τα φυσικά και μεταφυσικά έργα του Αριστοτέλη και τον 13ο αι. ο αριστοτελισμός θα υπερφαλαγγίσει τον πλατωνισμό.

Μια σειρά λόγιων ανέλαβε την εναρμόνιση της πλατωνικής κοσμολογίας με την έκθεση της Δημιουργίας:

Ο Thierry της Chertres, κατάφερε να συναγάγει εμηνευτικά από το βιβλικό κείμενο το περιεχόμενο της πλατωνικής κοσμολογίας. Έτσι υποστήριξε πως τα τέσσερα στοιχεία δημιουργήθηκαν από το Θεό την πρώτη στιγμή της Δημιουργίας κι όσα ακολούθησαν ήταν φυσιολογική εκδίπλωση της τάξης η οποία ήταν εγγενής στην αρχική δημιουργική πράξη. Η επέμβαση του Θεού περιορίζεται στην αρχική πράξη Δημιουργίας και όσα συμβαίνουν κατόπιν είναι αποτέλεσμα φυσικής αιτιότητας.

Ο Γουλιέλμος του Conches, ο Αδελάρδος της Bath, ο Honorious της Autun, ο Βερνάρδος Silvestris, ο Clarembald της Arras, συμμερίζονταν την ιδέα της φύσης ως αυτόνομης και έλλογης οντότητας, η οποία μεταβάλλεται χωρίς παρεμβάσεις και σύμφωνα με τις δικές της αρχές.

Ο Γουλιέλμος του Conches, υποστήριξε πως ο Θεός ενεργεί συνήθως μέσω φυσικών δυνάμεων και καθήκον του φιλόσοφου είναι να εξηγήσει όσο το δυνατόν περισσότερα πράγματα με τη βοήθεια αυτών των δυνάμεων. Η θέση αν και εύλογη θεωρήθηκε επικίνδυνη λόγω της ενδεχόμενης ολοκληρωτικής άρνησης των θαυμάτων. Ο Γουλιέλμος του Conches, αντιμετώπισε το ζήτημα, επισημαίνοντας τη διαφορά μεταξύ της παραδοχής ότι ο Θεός διαθέτει τη δύναμη να εκτελέσει μια πράξη και του ισχυρισμού ότι όντως την εκτέλεσε.

Άλλοι φιλοσοφικοί ελιγμοί: 1. Τα θαύματα συνιστούν αυθεντικές αναστολές της ισχύος των φυσικών νόμων, άρα είναι απολύτως φυσικά με την ευρύτερη έννοια. 2. Ο Θεός λόγω της παντοδυναμίας είχε την ελευθερία να δημιουργήσει όποιον κόσμο ήθελε, αλλά επέλεξε το συγκεκριμένο και δεν σκόπευε να παρέμβει στο δημιούργημά του

Ο Τιμαίος και οι υπόλοιπες πηγές προωθούν την ιδέα μιας σταθερής φυσικής τάξης και επίσης, καθιστούν τους ανθρώπους μέρος της τάξης αυτής. Οι λόγιοι του 12ου αι. ενδιαφέρονταν όλο και περισσότερο για τον «φυσικό άνθρωποι» και τις ικανότητές του, ανεξάρτητα από τη θεία χάρη.

Αυγουστίνος.

Αυγουστίνος.

  Μετά την καταδίκη του Αυγουστίνου, η υπόληψη της αστρολογίας αποκαταστάθηκε μερικώς από την επιρροή του πλατωνισμού και τα αραβικά έργα. Δεν είχε καμία σχέση με το υπερφυσικό, αλλά αναπτύχθηκε μεταξύ των φυσιοκρατών του 12ου αι., για την εξερεύνηση των φυσικών δυνάμεων που συνδέουν ουρανό & γη. Τέλος, οι μαθηματικές τάσεις της πλατωνικής φιλοσοφίας χρησίμευσαν για απάντηση ερωτημάτων που σήμερα θεωρούνται μεταφυσικά ή θεολογικά όπως: η σχέση θείας ενότητας και πολλαπλότητας των δημιουργημάτων και ως υπόδειγμα αξιωματικού τύπου απόδειξης.

 Η ΜΕΤΑΦΡΑΣΤΙΚΗ ΚΙΝΗΣΗ

 Η αναβίωση της παιδείας επηρεάστηκε από την μετάφραση νέων έργων. Το πρόβλημα ήταν η αφομοίωση του ισχυρού ρεύματος νέων ιδεών. Από το 1ο μισό του 12ου αι., η μετάφραση μεταβλήθηκε σε σημαντική λόγια δραστηριότητα, εστιασμένη στο χώρο της Ισπανίας. Γνωστοί μεταφραστές υπήρξαν ο Ιωάννης της Σεβίλλης, ο Ούγος του Santalla, ο Μάρκος του Τολέδου, ο Gerardo της Cremona (o μεγαλύτερος μεταφραστής από αραβικά σε λατινικά),και τον 13ο αι ο Γουλιέλμος του Moerbeke.

Ο σκοπός των μεταφράσεων ήταν υπό ευρεία έννοια ωφελιμιστικός. Ιατρική & αστρονομία άνοιξαν το δρόμο τον 10ο & 11ο αι. που στηρίζονταν σε φιλοσοφικά θεμέλια κι έτσι ακολούθησε τον 12ο & 13ο η μετάφραση φυσικών & μεταφυσικών του Αριστοτέλη αλλά και έργα των σχολιαστών του. Μέχρι το τέλος του 12ουαι. η Δύση είχε ανακτήσει σημαντικές μερίδες της ελληνικής και αραβικής φιλοσοφικής και επιστημονικής κληρονομιάς. Τα κενά συμπληρώθηκαν τον 13ο αι. και τα βιβλία αυτά διαδόθηκαν στα εκπαιδευτικά κέντρα και συνέβαλλαν στην εκπαιδευτική επανάσταση.

  • Η ΑΝΟΔΟΣ ΤΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ

Έκρηξη του σπουδαστικού πληθυσμού υποκινούμενη από την ευημερία. Έτσι προέκυψε η ανάγκη οργάνωσης και η εξασφάλιση προνομίων, δικαιωμάτων και νομικής προστασίας. Μαθητές & καθηγητές οργανώθηκαν σύμφωνα με το ήδη υπάρχον σύστημα των συντεχνιών. Η έλλειψη ακίνητης περιουσίας και η μετακίνηση βοήθησε στις διεκδικήσεις. Τα πρώτα Πανεπιστήμια δεν ιδρύθηκαν αλλά αναδύθηκαν βαθμιαία από προϋπάρχουσες σχολές, ενώ οι καταστατικές πράξεις ίδρυσης τους συντάχθηκαν αργότερα (Μπολόνια: 1150, Παρίσι: 1200, Οξφόρδη: 1220).

Σκοπός ήταν η αυτοδιοίκηση και το μονοπώλιο, αλλά και ο έλεγχος της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Βαθμιαία τα πανεπιστήμια εξασφάλισαν: ελευθερία από εξωτερικές παρμβάσεις, δικαίωμα να καθορίζουν τους κανόνες και τις διαδικασίες, να ορίζουν το πρόγραμμα σπουδών, να καθορίζουν δίδακτρα, να απονέμουν πτυχία, να ορίζουν ποιοι θα διδάσκουν και θα διδάσκονται…

Ο Γερμανικός πολιτισμός επηρεάστηκε βαθύτατα από τους περίπου 200.000 σπουδαστές που πέρασαν από τα γερμανικά πανεπιστήμια μεταξύ 1377-1520.

Στο πρόγραμμα σπουδών:

  1. Οι επτά ελευθέριες τέχνες δεν προσέφεραν πλέον το κατάλληλο πλαίσιο. Η σημασία της γραμματικής αντικαταστάθηκε από την λογική. Η παρουσία του quardivium παρέμενε διακριτική. Το πρόγραμμα συμπλήρωναν οι τρεις φιλοσοφίες: Ηθική – Φυσική – Μεταφυσική. Επίσης ανώτερες μεταπτυχιακές σπουδές απαιτούσαν: Ιατρική – Δίκαιο – Θεολογία.

  2. Μαθήματα: Quardivium: διδάσκονταν δίχως να τονίζεται, κυρίως η αστρονομία και λιγότερο αριθμητική & γεωμετρία. Κεντρική θέση απόκτησε η αριστοτελική φυσική φιλοσοφία. Η ιατρική κατείχε δική της σχολή.

  3. Στο πρόγραμμα σπουδών εμφανίζεται υψηλός βαθμός ομοιομορφίας μεταξύ πανεπιστημίων. Το κοινό πρόγραμμα σπουδών περιλάμβανε ίδια αντικείμενα, διδασκόμενα από τα ίδια κείμενα. Για πρώτη φορά διαμορφώθηκε εκπαιδευτική προσπάθεια διεθνούς εμβέλειας από λόγιους που είχαν συνείδηση της πνευματικής και επαγγελματικής τους ενότητας.

  4. Η τυποποιημένη εκπαίδευση μετέδωσε μεθοδολογία και κοσμοθεώρηση βασισμένες σε πνευματικές παραδόσεις. Στόχος από μεθοδολογική άποψη υπήρξε η κριτική εξέταση των ισχυρισμών γνώσης με τη βοήθεια της αριστοτελικής λογικής. Το σύστημα πεποιθήσεων που αναδύθηκε από αυτήν την προσπάθεια εναρμόνισε την ελληνική & αραβική παιδεία με τη χριστιανική θεολογία.

Ο μεσαιωνικός λόγιος δεν θεωρούσε τον εαυτό του καταπιεσμένο ή περιορισμένο από την αυθεντία των αρχαίων ή της εκκλησίας. 

ΠΗΓΕΣ

  1. Ασημακόπουλος Μ.- Τσιαντούλας Α., Οι Επιστήμες της φύσης και του ανθρώπου στην Ευρώπη τ.Α, Εκδ. Ε.Α.Π., Πάτρα 2001.

  2. Crombie A.C., Από τον Αυγουστίνο στον Γαλιλαίο, τ. Α, Εκδ. Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, μτφρ. Θ Τσίρη- Ι. Αρζόγλου, Αθήνα 1994.

  3. Lindberg D., Οι απαρχές της Δυτικής Επιστήμης, Εκδ. Ε.Μ.Π, μτφρ. Η. Μαρκολέφας, Αθήνα2 1997.

 

 

 

 

 

 

LINDBERG

 

Advertisements
Σχολιάστε

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: