Skip to content

ΕΥΡΩΠΗ: Η ΡΩΜΑΪΚΗ κ’ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ (Η ΟΣΜΩΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΖΩΗ)

27/06/2013

Η ΡΩΜΑΪΚΗ & Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΟΙ ΑΡΧΑΙΟΙ ΈΛΛΗΝΕΣ & ΟΙ ΡΩΜΑΙΟΙ

Έντονη διαπλοκή μεταξύ αρχαίας ελληνικής και ρωμαϊκής πνευματικής ζωής, μέσω επιρροής [των ανώτερων στρωμάτων κατά κύριο λόγο] της ρωμαϊκής κοινωνίας σε λογοτεχνία, φιλοσοφία, πολιτική & τέχνη.  Σε πρώτη φάση οι γλωσσικοί φραγμοί ξεπεράστηκαν λόγω της διαδεδομένης διγλωσσίας.

Ύπαρξη διαφορετικών επιπέδων συζήτησης και μόρφωσης. Η ελληνική ιατρική αντιμετωπίστηκε αρχικά με καχυποψία. Η λογική και η ρητορική ήταν απαραίτητες σε πολιτική και δικαστήρια. Η επικούρεια και στωική φιλοσοφία αντιμετώπιζε ηθικά και θρησκευτικά ζητήματα. Τέλος η φυσική φιλοσοφία, ήταν περιορισμένη και εκλαϊκευμένης μορφής. Η διαφορά επιπέδου από την αρχαία Ελλάδα μπορεί να εξηγηθεί από την αντιμετώπιση της γνώσης εκ μέρους της αριστοκρατίας, ως δραστηριότητας που ανήκει στον ελεύθερο χρόνο.

ΕΚΛΑΪΚΕΥΤΕΣ & ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΙΣΤΕΣ

Ποσειδώνιος

Ποσειδώνιος

      Ποσειδώνιος (περ. 135-51 π.Χ): Στωικός και ίσως ο σημαντικότερος από τους πρώτους εκλαϊκευτές. Ενδιαφέρθηκε για: ιστορία, γεωγραφία, ηθική φιλοσοφία, φυσική φιλοσοφία. Δεν διασώθηκαν έργα του, αλλά από τις σημαντικότερες έρευνες του αφορούσαν την μέτρηση της περιφέρειας της Γης, με τελική εκτίμηση στα 180.000 στάδια. Την εκτίμηση αυτή χρησιμοποίησε ο Κολόμβος τον 15ο αι. για τον υπολογισμό της απόστασης μεταξύ Ισπανίας και Ινδιών.

Βάρρων (116-27 π.Χ.): Δέχτηκε επίδραση από τον Ποσειδώνιο  και συνέβαλλε στη διαμόρφωση της μορφής και του περιεχομένου της λατινικής εκπαίδευσης. Σημαντικότερο έργο του αποτελεί η εγκυκλοπαίδεια: Εννέα Βιβλία των Τεχνών, που αποτέλεσε υπόδειγμα και πηγή για μετέπειτα Ρωμαίους εγκυκλοπαιδιστές. Ο κατάλογος των τεχνών του Βάρωννα καθόρισε τις επτά ελευθέριες τέχνες: trivium (γραμματική, ρητορική, λογική) & quadrivium (αριθμητική, γεωμετρία, αστρονομία, μουσική).

Κικέρων: Δέχτηκε επίδραση από την πλατωνική σχολή. Συγκεκριμένα, κατέληξε ότι η πιθανότητα (και όχι η βεβαιότητα) αποτελεί την καλύτερη δυνατή κατάληξη των φιλοσοφικών διερευνήσεων και ότι ο  καλύτερος τρόπος για την ανακάλυψη της αλήθειας είναι η κριτική επισκόπηση και συζήτηση  

Κικέρων, από τους μεγαλύτερους ρήτορες κ' συγγραφείς της Ρωμαϊκής  Αυτοκρατορίας

Κικέρων, από τους μεγαλύτερους ρήτορες κ’ συγγραφείς της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας

παρελθόντων φιλοσοφικών απόψεων. Αποδείχτηκε από τις κυριότερες πηγές της στωικής φιλοσοφίας κατά τον μεσαίωνα και τους πρώιμους Νέους Χρόνους. Ταύτισε το θεό με τη φύση, τη φύση με τη φωτιά κι όλα μαζί με την ενεργητική δύναμη η οποία είναι υπεύθυνη για την ύπαρξη, την ενεργητικότητα και τον έλλογο χαρακτήρα του σύμπαντος. Τέλος, υποστήριξε την ιδέα ενός στενού παραλληλισμού μεταξύ μακρόκοσμου και μικρόκοσμου, υποστηρίζοντας ότι ο θεός έχει την ίδια σχέση με την ύλη του σύμπαντος με αυτή που έχει η ψυχή με το ανθρώπινο σώμα.

Λουκρήτιος (έως 55 π.Χ): υπεράσπιση επικούρειας φυσικής φιλοσοφίας και πίστη πως ο φόβος του θανάτου είναι αδικαιολόγητος. Συζητά για την απειρία των κόσμων, τη δημιουργία και την καταστροφή τους και για στοιχειώδη αστρονομικά δεδομένα. Επίσης, ασχολείται με τη θνητότητα της ψυχής, την αισθητηριακή αντίληψη, τον τρόπο που οι αισθήσεις μπορούν να εξαπατήσουν· τον ύπνο… τις απαρχές και την ιστορία του ανθρώπινου είδους, και για ασυνήθιστα γεωλογικά και μετεωρολογικά φαινόμενα.

Οι τρεις παραπάνω, συμβολίζουν την άνθιση της ρωμαϊκής πνευματικής ζωής στην τελευταία περίοδο της Δημοκρατίας. Συνέβαλαν επίσης, ο Βιτρούβιος, ο οποίος έγραψε για την αρχιτεκτονική. Από την πρώτη αυτοκρατορική περίοδο: ο Κέλσος που συνέγραψε μια σημαντική εγκυκλοπαίδεια και ο στωικός Σενέκας που έγραψε για τη φυσική φιλοσοφία και την μετεωρολογία.

Πλίνιος ο Πρεσβύτερος, σε φανταστική απεικόνιση, καθώς δεν έχει διασωθεί κάποιο αυθεντικό πορτρέτο

Πλίνιος ο Πρεσβύτερος, σε φανταστική απεικόνιση, καθώς δεν έχει διασωθεί κάποιο αυθεντικό πορτρέτο

    Πλίνιος ο Πρεσβύτερος (23/24-79 μ.Χ.): η σημαντικότερη μορφή της εκλαϊκευτικής κίνησης. Έγραψε για την ιστορία της Ρώμης και των πολέμων της, ένα βιβλίο γραμματικής, αλλά οφείλει τη φήμη του στο Φυσική Ιστορία. Σ’ αυτό στόχος του είναι η αποθήκευση ενδιαφερόντων και διασκεδαστικών πληροφοριών, αλλά και η επισκόπηση του σύμπαντος και των φυσικών αντικειμένων που το κατοικούν. Μεταδίδει σημαντικά στοιχεία αστρονομικής & κοσμολογικής γνώσης, αν κι όχι πάντα με αξιοπιστία.

Μαρτιανός Καπέλλα: Έγραψε την αλληγορία Περί γάμων του Ερμή και της Φιλολογίας, όπου οι 7 παράνυφοι περιγράφουν τις ελευθέριες τέχνες.

ΜΕΤΑΦΡΑΣΕΙΣ

Μετά το θάνατο του Μάρκου Αυρήλιου και την κρίση της αυτοκρατορίας, η διγλωσσία υποχώρησε κι αυξήθηκε ο αναλφαβητισμός. Ορισμένοι λόγιοι, μετέφρασαν ορισμένα από τα πλέον θεμελιώδη ελληνικά φιλοσοφικά έργα στα λατινικά.

Χαλκίδιος: Μετέφρασε τον Τιμαίο του Πλάτωνα και είναι η δική του μετάφραση που σώζεται κι όχι του Κικέρωνα.

Χαλκίδιος, ο μεταφραστής του Τιμαίου του Πλάτωνα

Χαλκίδιος, ο μεταφραστής του Τιμαίου του Πλάτωνα

Βοήθιος: Μετέφρασε μέρος των Λογικών του Αριστοτέλη, τα Στοιχεία του Ευκλείδη και την Εισαγωγή του Πορφύριου.

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΥ

Μακροπρόθεσμα ο χριστιανισμός έγινε κύριος υποστηρικτής της ευρωπαϊκής εκπαίδευσης και συστηματικός δανειστής της κλασικής πνευματικής παράδοσης. Η εκκλησία, οικειοποιήθηκε τα λογικά εργαλεία της ελληνικής φιλοσοφίας που έκρινε απαραίτητα για την διατύπωση του δόγματος. Κατά τον Αυγουστίνο, η φιλοσοφία αποτελεί χρήσιμο αλλά όχι απόλυτα αξιόπιστο εργαλείο και προτείνει τη χρήση της ως θεραπαινίδας της θεολογίας.

Αυγουστίνος, αξιολογεί τη θεολογία ως σημαντικότερη της φιλοσοφίας, ενω για τη 2η επιφυλάσσει το ρόλο της θεραπενίδας της 1ης

Αυγουστίνος, αξιολογεί τη θεολογία ως σημαντικότερη της φιλοσοφίας, ενω για τη 2η επιφυλάσσει το ρόλο της θεραπαινίδας της 1ης

Ο Αυγουστίνος συνέβαλε στο καθορισμό των μεσαιωνικών αντιλήψεων, αναγνωρίζοντας ότι τα φθαρτά μπορούν να υπηρετήσουν τα αιώνια. Η υποστήριξη της εκκλησίας προς την   επιστήμη υπήρξε περιορισμένη και επιλεκτική αλλά όχι ανύπαρκτη.

 Η ΡΩΜΑΪΚΗ & Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ

Η στοιχειώδης εκπαίδευση στη Ρώμη, αποτελούσε ιδιωτική υπόθεση αν και υπήρχαν και οργανωμένα σχολεία.  Περαιτέρω εκπαίδευση, αφορούσε τα αγόρια με σπουδή λογοτεχνίας και έπειτα καλλιέργεια ρητορικών ικανοτήτων. Η φυσική φιλοσοφία και μαθηματικές επιστήμες δεν έχαιραν ιδιαίτερης προσοχής…. Τελικά δημιουργήθηκε ένα σύστημα δημοτικής και αυτοκρατορικής υποστήριξης, με δημιουργία αμειβομένων θέσεων δασκάλων. Η παρακμή της Αυτοκρατορίας συνοδεύτηκε κι από εκπαιδευτική παρακμή…

Η εκκλησία υπήρξε αμφιταλαντευόμενη ως προς την κλασική εκπαίδευση, αν και ήταν πρόθυμη να την εκμεταλλευτεί δεν ήταν και για να τη σώσει. Βαθμιαία, τα μοναστήρια απόκτησαν βιβλιοθήκες και εργαστήρια. Η Βίβλος αποτελούσε κεντρικό πυρήνα της εκπαίδευσης. Εξαιρέσεις, όπου δόθηκε προσοχή στην κλασική παιδεία αποτελούν η Ιρλανδία και η μονή Vivarium του Κασσιόδωρου. Γενικά όμως η παιδεία υποστηρίζονταν στο μέτρο που συνέβαλε σε θρησκευτικούς σκοπούς και επιστήμη και φυσική φιλοσοφία αποτελούσαν περιφερειακές δραστηριότητες. Έτσι η ελληνική φιλοσοφία και η μαθηματική επιστήμη υποχώρησαν απότομα.

ΔΥΟ ΠΡΩΙΜΟΙ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟΙ ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ

Ισίδωρος της Σεβίλλης (560-636): Ο πλέον διακεκριμένος λόγιος της εποχής του. Το έργο του εκτείνεται σε

Ισίδωρος της Σεβίλλης

Ισίδωρος της Σεβίλλης

βιβλικές σπουδές, θεολογία, λειτουργική και ιστορία. 2 βιβλία του με ιδιαίτερο ενδιαφέρον αποτελούν τα: Περί φύσεως των πραγμάτων & Ετυμολογίες, όπου παρουσιάζουν μια σύντομη και επιφανειακή εκδοχή της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας. Ο κόσμος του είναι γεωκεντρικός και αποτελείται από 4 στοιχεία.

Αιδέσιμος Βέδα (έως 735): Έγραψε τα: Εκκλησιαστική Ιστορία του Αγγλικού Λαού & Περί φύσεως των πραγμάτων. Αποτελεί το πιο διακεκριμένο λόγιο του 8ου αι. και τα έργα του καλύπτουν το πλήρες φάσμα των μοναστικών ενδιαφερόντων.

Οι δύο παραπάνω, αποτελούν αντιπρόσωπους της παράδοσης εκλαΐκευσης και διάσωσης, οι οποίοι προσπάθησαν να διασώσουν τα υπολείμματα της κλασικής παιδείας και να τα μεταδώσουν σε χρήσιμη μορφή, στο χριστιανικό κόσμο του Μεσαίωνα. Έτσι, συνέβαλλαν στη διατήρηση της συνέχειας.

ΠΗΓΕΣ

  1. 1.      Lindberg D., Οι απαρχές της Δυτικής Επιστήμης, Εκδ. Ε.Μ.Π, μτφρ. Η. Μαρκολέφας, Αθήνα2 1997.
  2.       Ασημακόπουλος Μ.- Τσιαντούλας Α., Οι Επιστήμες της φύσης και του ανθρώπου στην Ευρώπη τ.Α, Εκδ. Ε.Α.Π., Πάτρα 2001.
Advertisements
Σχολιάστε

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: