Skip to content

ΕΥΡΩΠΗ: ΑΝΑΚΤΗΣΗ κ’ ΑΦΟΜΟΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ κ’ ΙΣΛΑΜΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ/ΟΙ ΚΑΤΑΔΙΚΕΣ 1270 κ 1277/ ΣΧΕΣΕΙΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ κ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΜΕΤΑ ΤΟ 1277

27/06/2013

Η ΑΝΑΚΤΗΣΗ & ΑΦΟΜΟΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ & ΙΣΛΑΜΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ.

  • Η ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ

Άγαλμα του Ρογήρου Βάκωνα στο μουσείο του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης.

Άγαλμα του Ρογήρου Βάκωνα στο μουσείο του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης.

   11ο & 12ο αι. εκπαιδευτική αναβίωση, με κορύφωση λόγω πρόσληψης νέων πηγών. Ο χείμαρρος μεταφράσεων θέτει ως ζητούμενο την αντιμετώπιση του περιεχομένου των νέων κειμένων. Καθώς υπήρχαν κείμενα αμφιβόλου θεολογικής εγκυρότητας, ο τρόπος προσέγγισης του νέου υλικού και η επιδεξιότητα στο χειρισμό του συνέβαλε οριστικά στη διαμόρφωση της Δυτικής σκέψης.

Οι τεχνικές πραγματείες διαφόρων αντικειμένων ( μαθηματικά, αστρονομία, οπτική, στατική, μετεωρολογία & ιατρική) έγιναν δεκτές με ενθουσιασμό, καθώς ήταν ανώτερες από οτιδήποτε διαθέσιμο μέχρι τότε και δεν περιείχαν φιλοσοφικές ή θεολογικές εκπλήξεις.

Προβλήματα εμφανίστηκαν σε ζητήματα κοσμοθεωρητικά ή θεολογικά όπως η κοσμολογία, η φυσική, η μεταφυσική, η γνωσιολογία, η ψυχολογία, καθώς κεντρική θέση κατείχαν οι απόψεις του Αριστοτέλη και των σχολιαστών του. Η εξηγητική ισχύς του αριστοτελικού συστήματος ήταν μεγάλη και η φιλοσοφία του εισέβαλε σε κατειλημμένη περιοχή.

  • Ο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΣΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ

Στο Παρίσι, ο Αριστοτέλης αντιμετώπισε προβλήματα από νωρίς. Το 1210 μια σύνοδος επισκόπων απαγόρεψε με διάταγμα τη φυσική φιλοσοφία του. Από τη δεκαετία του 1240 η φυσική φιλοσοφία του Αριστοτέλη αποτέλεσε αντικείμενο διαλέξεων στη σχολή των τεχνών, ενώ από τους πρώτους διδάξαντες υπήρξε ο Ρογήρος Βάκων.

  • ΣΗΜΕΙΑ ΤΡΙΒΗΣ

ΑΒΙΚΕΝΝΑΣ.

ΑΒΙΚΕΝΝΑΣ.

  Οι κατηγορίες περί πανθεϊστικής διδασκαλίας του 1210, αντανακλούν σε μεγάλο βαθμό την νεοπλατωνική ανάγνωση τού Άραβα σχολιαστή Αβικέννα. Ο Αβερρόης έδωσε μια πιο πιστή εκδοχή της αριστοτέλειας φιλοσοφίας.

1ο Η αντίληψη του Αριστοτέλη πως το σύμπαν είναι αιώνιο, ήταν απαράδεκτο από χριστιανική σκοπιά.

2ο πρόβλημα, υπήρξε η αντίληψη της αιτιοκρατίας, καθώς το σύμπαν του Αριστοτέλη περιέχει αμετάβλητα αντικείμενα που αποτελούν υπόστρωμα αιτιακών ακολουθιών. Συνεπώς τα θαύματα δεν χωρούν στη σκέψη του Αριστοτέλη.

ΑΒΕΡΡΟΗΣ.

ΑΒΕΡΡΟΗΣ.

3ο Οι αστρολογικές θεωρίες που ήταν προσκολλημένες στην αριστοτέλεια φιλοσοφία απειλούσαν την ελευθερία της ανθρώπινης προαίρεσης.

4ο Η φύση της ψυχής, δεν μπορεί να έχει ανεξάρτητη υπόσταση, καθώς είναι μορφή του σώματος.

Η ψυχολογική θεωρία του «μονοψυχισμού» από τον Αβερρόη, αμφισβητεί επίσης την αθανασία της ψυχής σε ατομικό επίπεδο.

Η εισαγωγή της φιλοσοφικής αυστηρότητας στη θεολογική συζήτηση αντιμετωπίστηκε ως μεγάλο βήμα προόδου από του φιλελεύθερους και ως δείγμα απειθαρχίας από τους συντηρητικούς.

Στη λόγια διαμάχη, ενεπλάκησαν και τα επαιτικά τάγματα.

  • ΕΞΟΜΑΛΥΝΣΗ: Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΩΣ ΘΕΡΑΠΑΙΝΙΔΑ

ΒΟΗΘΙΟΣ

ΒΟΗΘΙΟΣ

    Η αριστοτέλεια φιλοσοφία αποδείχτηκε ιδιαίτερα ελκυστική για να απαγορευτεί μόνιμα, καθώς από την εποχή του Βοήθιου (6ο αι.) ήταν συνώνυμη της λογικής. Επίσης οι Δυτικοί λόγιοι είχαν στη διάθεσή τους μια ισχυρή μηχανή για την κατανόηση και ανάλυση του σύμπαντος. Εκτός της κοσμολογίας, υπήρξε συμβολή στην ψυχολογία (αισθητηριακή αντίληψη, μνήμη, φαντασία, νόηση), σε θεωρίες της κίνησης, της ύλης και των μετεωρολογικών φαινόμενων και τέλος σπουδαίο βιολογικό έργο (περιγραφικό & εξηγητικό).

Robert Grosseteste

Robert Grosseteste

Στο ζητούμενο, πώς να καταστεί ακίνδυνη η αριστοτέλεια φιλοσοφία, μια πρώτη προσπάθεια έγινε από τον

Robert Grosseteste στο πανεπιστήμιο της Οξφόρδης. Ωστόσο, οι πλατωνικές καταβολές του συγκεκριμένου δημιούργησαν προβλήματα στις προσπάθειες με τις βιβλικές αντιλήψεις.

Ο Ρογήρος Βάκων (1220-1292), επηρεάστηκε από τον προηγούμενο κι υπήρξε από του πρώτους που δίδαξε έργα του Αριστοτέλη. Συνάμα, προσπάθησε να πείσει την πνευματική ηγεσία για την χρησιμότητα της νέας φιλοσοφίας και να επαναδιατυπώσει την αυγιστίνεια θέση περί υπηρετικού ρόλου της επιστήμης. όσο για τα σημεία τριβής κατά τον Βάκων δεν ήταν πραγματικά προβλήματα, αλλά προκύπτουν από λανθασμένες μεταφράσεις ή από αδαείς ερμηνείες. Εφόσον η φιλοσοφία ήταν θεόσταλτη δεν μπορούσε να υπάρξει πραγματική σύγκρουση με την πίστη.

  Ο Boenaventura, συνέβαλε στη διαμόρφωση της στάσης του τάγματος των Φραγκισκανών. Συμφώνησε με τον Βάκων για τη θέση του Αυγουστίνου. Όμως, απέρριψε κάθε ιδέα αιωνιότητας του κόσμου, υποστήριξε την αθανασία της ψυχής, αντιτάχθηκε σε κάθε μορφή αστρολογικής αιτιοκρατίας.

Αλβέρτος ο Μέγα

Αλβέρτος ο Μέγας

         Αλβέρτος ο Μέγας, ο πρώτος που επεξεργάστηκε μια περιεκτική ερμηνεία της φιλοσοφίας του Αριστοτέλη. Γι’ αυτό θεωρείται ως ο ουσιαστικός ιδρυτής του χριστιανικού αριστοτελισμού. Συνέχισε να υποστηρίζει ορισμένες πλατωνικές θέσεις και ήταν πάντα έτοιμος να διορθώσει ή να απορρίψει αριστοτελικές θέσεις που θεωρούσε λανθασμένες. Σκοπός του ήταν να εκθέσει και να κάνει προσιτή την εξηγητική ισχύ της αριστοτέλειας φιλοσοφίας, καθώς την θεωρούσε αναγκαία προπαρασκευή για τις θεολογικές σπουδές. Επίσης προσπάθησε να συμπληρώσει τον Αριστοτέλη σε θέματα που είχε ασχοληθεί επιφανειακά ή και να τον διορθώσει. Υπήρξε ίσως ο καλύτερος βοτανολόγος του Μεσαίωνα.

Υποστήριξε το δόγμα της Δημιουργίας, θεωρώντας πως η φιλοσοφία δεν είναι ικανή να δώσει απαντήσεις στο συγκεκριμένο θέμα και καταλήγοντας πως η ιδέα του αιώνιου σύμπαντος ήταν φιλοσοφικά παράλογη. Η φιλοσοφία, κατ’ αυτόν όταν εξασκείται σωστά δεν καταλήγει σε αντίθετα συμπεράσματα από τη θεολογία. Όσο για την ψυχή, υιοθέτησε την αρχή της αθανασίας και δίχως να αποκηρύξει πλήρως τον Αριστοτέλη υποστήριξε πως επιτελεί λειτουργίες της μορφής. Προσπάθησε να διακρίνει τη φιλοσοφία από τη θεολογία σε μεθοδολογική βάση.

ΘΩΜΑΣ ΑΚΙΝΑΤΗΣ,

ΘΩΜΑΣ ΑΚΙΝΑΤΗΣ,

   Θωμάς Ακινάτης: πίστευε όπως ο προηγούμενος πως μπορούσε να λύσει το πρόβλημα στη σχέση πίστης & λόγου με τον καθορισμό ορθής σχέσης μεταξύ εθνικής παιδείας & χριστιανικής θεολογίας. Αριστοτέλεια φιλοσοφία & χριστιανική θεολογία αν και μεθοδολογικά διακριτές αποτελούν συμβατούς δρόμους για την αλήθεια. Η 1η χρησιμοποιεί τις ανθρώπινες δυνάμεις της αίσθησης και της λογικής, ενώ η 2η της εξ αποκαλύψεως αλήθεια. Η θεολογία είναι ως προς τη φιλοσοφία ότι το πλήρες προς το ημιτελές, αλλά η δεύτερη μπορεί να προσφέρει πολύτιμες υπηρεσίες στην πρώτη. Κάθε μια έχει τη δική της σφαίρα αρμοδιοτήτων. Ενώ δεν μπορεί να υπάρξει αληθινή σύγκρουση μεταξύ τους. Αιωνιότητα & Δημιουργία δεν είναι έννοιες αντιφατικές μεταξύ τους. Η ψυχή αποτελεί μορφή ειδικού τύπου, ικανή να υπάρχει ανεξάρτητα από το σώμα και συνεπώς άφθαρτη. Ο Θωμάς αφενός εκχριστιάνισε τον Αριστοτέλη, αφετέρου εξαριστοτέλησε τον χριστιανισμό, αυτό μακροπρόθεσμα υιοθετήθηκε από την καθολική εκκλησία.

  • Ο ΑΚΡΑΙΟΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΙΣΜΟΣ & ΟΙ ΚΑΤΑΔΙΚΕΣ 1270 & 1277

Siger της Brabant: ενστερνίζονταν την αιωνιότητα του κόσμου κ'   υποστηρικτής της θεωρίας του μονοψυχισμού του Αβερρόη.

Siger της Brabant: ενστερνίζονταν την αιωνιότητα του κόσμου κ’ υποστηρικτής της θεωρίας του μονοψυχισμού του Αβερρόη.

  Ο πλέον γνωστός από τους ριζοσπάστες είναι ο Siger της Brabant, ο οποίος υπεράσπισε την αιωνιότητα του κόσμου και το μονοψυχισμό του Αβερρόη. Σκοπός του υπήρξε η εξάσκηση της φιλοσοφίας δίχως να λαμβάνει υπόψη τη θεολογική διδασκαλία. Υποστήριξε πως τα συμπεράσματά του δεν είναι εσφαλμένα αλλά δεν είναι κατά ανάγκη κι αληθινά, αποδεχόμενος τα άρθρα της πίστης.

Βοήθιος της Δακίας: Στο Περί της αιωνιότητας του κόσμου, διαχωρίζει αυστηρά φιλοσοφία από θεολογία, ως φιλόσοφος δέχεται τα περί αιωνιότητας και ως χριστιανός τα περί δημιουργίας.

Ο επίσκοπος του Παρισιού εξέδωσε 2 καταδίκες το 1270 & 1277. Η 1η καταδίκασε 13 φιλοσοφικές προτάσεις που δίδασκε ο Siger και η 2η 219 προτάσεις, μεταξύ των οποίων εξέχουσα θέση έχουν οι φυσιοκρατικές τάσεις της αριστοτέλειας παράδοσης. Σκοπός υπήρξε η υπεράσπιση της θεϊκής παντοδυναμίας σε ότι δεν ενέχει λογικές αντιφάσεις.

Οι καταδίκες αντιπροσωπεύουν νίκη της συντηρητικής θεολογίας, αλλά έθεσαν και νέα ερωτήματα. Η απεριόριστη δημιουργική δύναμη του Θεού, επέτρεπε όλων των ειδών τις εικασίες. Έτσι πολλοί λόγιοι κατέληξαν πως πρέπει να υπάρχει κενός χώρος ίσως και άπειρος κενός χώρος.

  • ΟΙ ΣΧΕΣΕΙΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ & ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΜΕΤΑ ΤΟ 1277

Η νίκη των συντηρητικών υπήρξε προσωρινή και τοπική. Το 1325 ο επίσκοπος Παρισιού ανακάλεσε όλα τα άρθρα της καταδίκης που αφορούσαν τον Ακινάτη. Εν τω μεταξύ η αριστιοτελική φιλοσοφία σταθεροποίησε τη θέση της και έγινε απαραίτητο όργανο όσων εξασκούσαν ανώτερους κλάδους όπως η ιατρική, η νομική, η θεολογία. Η νεότερη πειραματική επιστήμη οφείλει κάτι στο δόγμα της θεολογικής παντοδυναμίας, αλλά η απλή αιτιακή σύνδεση είναι εξαιρετικά επισφαλής.

ΠΗΓΕΣ

  1. Ασημακόπουλος Μ.- Τσιαντούλας Α., Οι Επιστήμες της φύσης και του ανθρώπου στην Ευρώπη τ.Α, Εκδ. Ε.Α.Π., Πάτρα 2001.

  2. Crombie A.C., Από τον Αυγουστίνο στον Γαλιλαίο, τ. Α, Εκδ. Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, μτφρ. Θ Τσίρη- Ι. Αρζόγλου, Αθήνα 1994.

  3. Lindberg D., Οι απαρχές της Δυτικής Επιστήμης, Εκδ. Ε.Μ.Π, μτφρ. Η. Μαρκολέφας, Αθήνα2 1997.

Advertisements
Σχολιάστε

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: