Skip to content

ΕΝΑΣ ΑΙΩΝΑΣ ΑΠΟ ΤΗ ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ 1917. Σταλινισμός, Ιστορική συνέχεια ή Ιστορική Τομή των οραμάτων της Ρώσικης Επανάστασης;

24/06/2013

ΕΥΡΩΠΗ: ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ 1917 μια αποτίμηση 

Κερένσκυ: Ηγέτης της μεταβατικής κυβέρνησης, μετά την πτώση του τσαρισμού

Κερένσκυ: Ηγέτης της μεταβατικής κυβέρνησης, μετά την πτώση του τσαρισμού

Η προσπάθεια αξιολόγησης ενός τόσο σημαντικού ιστορικού γεγονότος, όπως η Ρώσικη Επανάσταση, με τη βαρύτητα και τις σύνθετες έως και αντιφατικές επιπτώσεις που είχε τόσο για τη Ρωσία όσο και για τον υπόλοιπο κόσμο, καθίσταται ακόμα πιο δύσκολη, λόγω δύο επιπλέον παραγόντων  που έχουν να κάνουν με τη [σχετικά σύντομη] χρονική απόσταση. Ο πρώτος συνδέεται με την αρκετά όψιμη, λόγω ιστορικών συγκυριών, μελέτη των σοβιετικών αρχείων, τη στιγμή που ακόμα απασχολούν τους ιστορικούς τα αρχεία της Γαλλικής Επανάστασης, η οποία προηγήθηκε περίπου ενάμιση αιώνα της Ρωσικής. Ο δεύτερος είναι περισσότερο ψυχολογικός και αφορά την απαιτούμενη ψυχολογική απόσταση που χρειάζεται για να διασφαλιστεί η μεγαλύτερη δυνατή αντικειμενικότητα. (Hobsbawm: 1998: 292-293).

Στην προσπάθεια κατανόησης της Ρώσικης Επανάστασης, και ιδιαίτερα με την τροπή που πήρε μετά την Οκτωβριανή, θα επιχειρήσουμε μια σύντομη και όσο το δυνατόν περιεκτική ιστορική αναδρομή, ευελπιστώντας  να αποφύγουμε- στο μέτρο του εφικτού- στρεβλώσεις και παρανοήσεις, προϊόντα προπαγάνδας, φοβιών, ψυχροπολεμικών καταλοίπων και άλλων παραγόντων.

Από την εμφάνιση του κεφαλαιοκρατικού τρόπου παραγωγής και ιδιαίτερα από την εδραίωση της αστικής τάξης

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1905, Η ΟΠΟΙΑ ΠΝΙΓΗΚΕ ΣΤΟ ΑΙΜΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΣΑΡΙΚΟ ΣΤΡΑΤΟ

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1905, Η ΟΠΟΙΑ ΠΝΙΓΗΚΕ ΣΤΟ ΑΙΜΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΣΑΡΙΚΟ ΣΤΡΑΤΟ

στην κορυφή της κοινωνικής ιεραρχίας, εμφανίστηκαν κριτικές φωνές για την νεοδιαμορφωμένη κοινωνία. Εξάλλου, από τις επαναστάσεις του 1848 διαφάνηκε καθαρότερα, πως εφόσον η αστική τάξη διασφάλιζε τα συμφέροντά της δεν είχε ηθικά διλλήματα, που να την εμποδίζουν να μοιραστεί την εξουσία με την πρώην αντίπαλη τάξη των ευγενών, ώστε να ελεγχθούν οι αντιδράσεις των εργατών και των χαμηλότερων κοινωνικών στρωμάτων. (Ράπτης, 2000:66). Τον 19ο αιώνα, έχουν ήδη ευρεία απήχηση, απόψεις που ασκούν κριτική στην υπάρχουσα πολιτική, κοινωνική και οικονομική εξουσία. Απευθύνονται κυρίως στη νεόκοπη εργατική τάξη, που ιδιαίτερα στις δυτικές εκβιομηχανισμένες χώρες, είχε αναπτυχθεί ραγδαία, ενώ το βιοτικό της επίπεδο ήταν ιδιαίτερα χαμηλό.  (Ράπτης, 2000:102)

Σε επίπεδο ιδεολογικό εμφανίζονται – μεταξύ άλλων – δύο κύρια ρεύματα, τα οποία δεν έχουν πάντοτε τις καλύτερες σχέσεις μεταξύ τους, αν και συνυπάρχουν ενίοτε ανταγωνιστικά κι άλλοτε συνεργατικά. Το πρώτο, είναι ο αναρχισμός που οραματίζεται την άμεση κατάργηση κάθε μορφής εξουσίας, την κατάλυση του κράτους και των κοινωνικών τάξεων. Μεγάλη επιρροή στο συγκεκριμένο κίνημα άσκησαν οι απόψεις του Γάλλου Προυντόν και του Ρώσου Μπακούνιν. Το δεύτερο ρεύμα είναι το σοσιαλιστικό, που αν και ασκεί δριμεία κριτική στο αστικό κράτος, θεωρεί ουτοπική την ιδέα της άμεσης κατάργησης του κρατικού θεσμού. Έτσι ως διάδοχη κατάσταση, οραματίζεται το σοσιαλιστικό κράτος, υπό την ηγεσία του προλεταριάτου. Η εργατική  τάξη ως υποκείμενο της κοινωνικής αλλαγής, απελευθερώνει τον εαυτό της από τα δεσμά  της μισθωτής σκλαβιάς και συνεπακόλουθα ολόκληρη την κοινωνία. (Μαρξ-Ένγκελς,2004:75) Αυτό το δεύτερο ρεύμα, θα δώσει μέσω του θεωρητικού έργου των Μαρξ και Ένγκελς, το μοναδικό ίσως, συνεκτικό μοντέλο ανάλυσης της λειτουργίας των ανθρώπινων κοινωνιών, με έμφαση στον καπιταλισμό, αλλά και του σοσιαλισμού ως κοσμοθεωρία. (Ράπτης,2000:103-105)

ΔΙΑΔΗΛΩΣΗ ΤΩΝ ΜΠΟΛΣΕΒΙΚΩΝ, ΤΟΥ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΟΥ ΚΟΜΜΑΤΟΣ ΠΟΥ ΤΟ 1917 ΚΕΡΔΙΣΕ ΤΗΝ ΠΛΕΙΟΨΗΦΙΑ ΤΩΝ ΕΡΓΑΤΙΚΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΙΩΝ (ΣΟΒΙΕΤ) κ' ΤΗΣ ΕΡΓΑΤΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ

ΔΙΑΔΗΛΩΣΗ ΤΩΝ ΜΠΟΛΣΕΒΙΚΩΝ, ΤΟΥ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΟΥ ΚΟΜΜΑΤΟΣ ΠΟΥ ΤΟ 1917 ΚΕΡΔΙΣΕ ΤΗΝ ΠΛΕΙΟΨΗΦΙΑ ΤΩΝ ΕΡΓΑΤΙΚΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΙΩΝ (ΣΟΒΙΕΤ) κ’ ΤΗΣ ΕΡΓΑΤΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ

Σε επίπεδο στρατηγικής, αλλά και τακτικής, μέσα στο δεύτερο ρεύμα – που στην καμπή του 20ου αιώνα είναι πλειοψηφικό – εμφανίζονται πάλι δύο κύριες διαιρέσεις. Η πρώτη, υποστήριζε πως ο δρόμος για το σοσιαλισμό περνάει μέσα από τις μεταρρυθμίσεις, τη σταδιακή βελτίωση του βιοτικού επιπέδου των εργατών και την κατάκτηση της εξουσίας μέσω του κοινοβουλευτικού δρόμου. Η δεύτερη αντίθετα, διέβλεπε πως ακόμα και μια κοινοβουλευτική πλειοψηφία δε θα είχε τα προσδοκώμενα αποτελέσματα, εφόσον η οικονομική εξουσία θα παρέμενε άθικτη, γι’ αυτό πρότεινε ως λύση την επανάσταση, υπό την ηγεσία της εργατικής τάξης, και την απαλλοτρίωση των μέσων παραγωγής.

Σ’ αυτήν ακριβώς την δεύτερη συνιστώσα του σοσιαλιστικού κινήματος ανάγονται και οι ιδεολογικές ρίζες του μπολσεβικισμού. Ο ίδιος ο Λένιν στο έργο του Κράτος και επανάσταση (γραμμένο τη χρονιά της Ρώσικης Επανάστασης), θέτει ξεκάθαρα πως στόχος είναι η επαναστατική κατάληψη της εξουσίας από την εργατική τάξη [το ριζοσπαστικότερο κομμάτι  της οποίας, στην Ρωσία εξέφραζαν οι μπολσεβίκοι], αλλά και η διατήρηση –σε πρώτη φάση – όχι μονάχα της αστικής ηθικής αλλά και του αστικού κράτους, χωρίς όμως την αστική εξουσία. (Λένιν, 2003:118) Ωστόσο, μένει μια βασική λεπτομέρεια να διασαφηνιστεί, που φαινομενικά μοιάζει θεμελιώδης αντίφαση. Πως ήταν δυνατόν, να επικρατήσει ο σοσιαλισμός σε μια χώρα όπως η Ρωσία, όπου η εργατική τάξη ήταν μειοψηφική και η οικονομία της καθυστερημένη. Ο R. Frank αντιπαραβάλλοντας, τις αντιλήψεις του Πλεχάνωφ (εισηγητή του μαρξισμού στη Ρωσία), με αυτές του Λένιν, δικαιώνει τον πρώτο, θεωρώντας παράλογη την προσπάθεια της εγκαθίδρυσης του σοσιαλισμού σε μια χώρα που δεν ήταν έτοιμη να τον υποδεχτεί. (Αρβελέρ-Aymard,τΒ, 2003:369). Ίσως η σύγκριση να ήταν πιο δόκιμη, αν ο Frank στη θέση του Λένιν τοποθετούσε τον Στάλιν και τη θεωρία τού σοσιαλισμού σε μια μόνο χώρα, που ο τελευταίος εισηγήθηκε τη δεκαετία του 30 και αποτελεί εκτροπή από τον αρχικό στόχο των μπολσεβίκων. Όπως εύστοχα παρατηρεί ο Hobsbawm, η Ρώσικη Επανάσταση θεώρησε τον εαυτό της περισσότερο σαν οικουμενικό παρά σαν εθνικό γεγονός (Hobsbawm, 2004: 81). Το εγχείρημα του Λένιν και των μπολσεβίκων στηρίχθηκε κυρίως, στη θεωρία του αδύνατου κρίκου της ιμπεριαλιστικής αλυσίδας. Δηλαδή,  την αξιοποίηση της Ρώσικης Επανάστασης ως πυροκροτητή για την αλυσιδωτή επέκτασή της σε διεθνές επίπεδο. Ο ίδιος ο Λένιν έθετε ξεκάθαρα, ως ικανή και αναγκαία συνθήκη, για την επιβίωση της Ρώσικης Επανάστασης, την επέκταση της στις πιο αναπτυγμένες βιομηχανικά χώρες  της δύσης – ιδιαίτερα στη Γερμανία – σε δημόσιες ομιλίες του τόσο στο 3ο Συνέδριο των Σοβιέτ το Γενάρη του 1918, όσο και στο 8ο Συνέδριο του κόμματος το Μάρτη του 1919 (Κλιφ, 2000:231-232). Άλλωστε, μια τέτοια προοπτική, θεωρούσε πιθανή τόσο ο Μαρξ, προς το τέλος της ζωής του (Hobsbawm, 2004: 83), όσο και ο Ένγκελς. (Λούκατς, 1990:18)

Λένιν: Ο ηγέτης των μπολσεβίκων κ' εμπνευστής της πολιτικής

Λένιν: Ο ηγέτης των μπολσεβίκων κ’ εμπνευστής της πολιτικής «όλη η εξουσία στα Σοβιέτ» που τους οδήγησε στην επαναστατική κατάληψη της εξουσίας.

Πραγματικά, ο συνδυασμός των συνεπειών του Μεγάλου Πολέμου με τον αντίκτυπο που είχε η Ρώσικη Επανάσταση, έδειξε για κάποια χρόνια, πως μια τέτοια προοπτική δεν ήταν απίθανη. Η επανάσταση των μπολσεβίκων επενεργεί ως ηχηρό κάλεσμα προς το προλεταριάτο της δύσης και ταυτόχρονα το εργατικό κίνημα αναπτύσσεται και συνειδητοποιεί τη δύναμή του. (Η Μεγάλη Ιστορία του 20ου αιώνα,τ2, 2002:174).  Στη Γερμανία υπήρξε μια περίοδος επαναστατικού αναβρασμού με αποκορύφωμα την εξέγερση των Σπαρτακιστών το Γενάρη του 1919, αλλά και την ίδρυση σοβιετικής δημοκρατίας στη Βαυαρία. Το ίδιο συνέβη και στην Ουγγαρία υπό την ηγεσία του Μπέλα Κουν. Η Ιταλία, την περίοδο που έμεινε γνωστή και ως κόκκινη διετία, μεταξύ 1919-1921, βρέθηκε στα πρόθυρα της επανάστασης. Στις ευρωπαϊκές χώρες δημιουργήθηκαν κομμουνιστικά κόμματα, στα πρότυπα του αυστηρά πειθαρχημένου μπολσεβίκικου κόμματος, αλλά η απειρία των νέων κομμάτων, σε αντίθεση με το πρότυπό τους, του οποίου το χτίσιμο προετοιμάζονταν για δεκαπέντε χρόνια πριν την Οκτωβριανή Επανάσταση, θα αποδειχθεί καθοριστικής σημασίας σε αρκετές περιπτώσεις για την τελική έκβαση της αντιπαράθεσης. Ενώ ταυτόχρονα, η ίδρυση της Τρίτης Διεθνούς ανέλαβε το συντονισμό της δράσης τους, προς το συμφέρον της παγκόσμιας Επανάστασης. (Ράπτης,2000:181-182). Ακόμα και στις νικήτριες δημοκρατίες του πολέμου, όπως η  Γαλλία και η Αγγλία, επικράτησε απεργιακός αναβρασμός (Η Μεγάλη Ιστορία του 20ου αιώνα,τ3, 2002:24).

Ωστόσο, στο σημείο αυτό είναι αναγκαίο να επιστρέψουμε στη ρώσικη πραγματικότητα, για να καταδείξουμε ένα άλλο γεγονός. Ο εμφύλιος πόλεμος που ακολούθησε μεταξύ επαναστατών και συνασπισμού Ρώσων αντεπαναστατών με στρατούς των χωρών της δύσης, καθώς και η αποτυχία επέκτασης της Επανάστασης στο εξωτερικό, όπως έλπιζαν οι μπολσεβίκοι, υπήρξαν καθοριστικής σημασίας για την έκβαση της Ρώσικης Επανάστασης. Έτσι στο τέλος του εμφυλίου είχαμε το εξής παράδοξο, ένα εργατικό κόμμα στην κυβέρνηση, που κυβερνά στο όνομα μιας αποδεκατισμένης πλέον εργατικής τάξης. Επιπλέον και στο ίδιο το κόμμα άρχισαν να διαφαίνονται διαβρώσεις, όπως χαρακτηριστικά διαπιστώνει ο Κλιφ: «Ο Λένιν δεν επεδίωξε μια δικτατορία του κόμματος πάνω στο προλεταριάτο ή ακόμα λιγότερο τη δικτατορία ενός γραφειοκρατικοποιημένου κόμματος πάνω σε ένα αποδεκατισμένο προλεταριάτο. Αλλά η μοίρα, η απελπιστική κατάσταση μιας επανάστασης σε μια καθυστερημένη χώρα πολιορκούμενη από τον παγκόσμιο ιμπεριαλισμό, οδήγησε ακριβώς σ’ αυτό» (Κλιφ, 2000:132).

Λ. ΤΡΟΤΣΚΙ: Το οργανωτικό μυαλό της Οκτωβριανής Επανάστασης, ιδρυτής του Κόκκινου στρατού και ηγέτης της Αριστερής αντιπολίτευσης στο μπολσεβίκικο κόμμα, μετά το θάνατο του Λένιν.

Λ. ΤΡΟΤΣΚΙ: Το οργανωτικό μυαλό της Οκτωβριανής Επανάστασης, ιδρυτής του Κόκκινου στρατού και ηγέτης της Αριστερής αντιπολίτευσης στο μπολσεβίκικο κόμμα, μετά το θάνατο του Λένιν.

Επιπλέον, ο θάνατος του Λένιν και η (περιπετειώδης) διαδοχή του από τον Στάλιν, αποτέλεσε τομή παρά συνέχεια της μπολσεβίκικης παράδοσης. Όπως ήδη αναφέραμε, ο στρατηγικός στόχος «νίκη της επανάστασης ως υπέρτατος νόμος» (Τρότσκι,2000:69) αντικαταστάθηκε από το χτίσιμο του σοσιαλισμού σε μία μόνο χώρα. Η συγκεκριμένη πολιτική στροφή και ο τρόπος που επιβλήθηκε, έμελε να επιφέρουν στην ουσία, αποφασιστικό πλήγμα στην υπόθεση της Επανάστασης τόσο στο εσωτερικό της Σοβιετικής Ένωσης, όσο και στο Παγκόσμιο Επαναστατικό Κίνημα. Στο εσωτερικό, η μονοκρατορία του κόμματος, από προσωρινή λύση έκτακτης ανάγκης (την περίοδο επικράτησης του πολεμικού κομμουνισμού, στα χρόνια του εμφυλίου) , παγιώθηκε οριστικά. Ποιανού κόμματος όμως, έχει μια επιπλέον σημασία· μοιάζει ειρωνικό αλλά ότι ο Λούκατς θεωρούσε το 1924, μάλλον σαν μπολσεβίκικη κατάκτηση, αποδείχτηκε προφητικά εύστοχη παρατήρηση για τη διάβρωση του μπολσεβίκικου κόμματος: «…αν ακόμη ο προλεταριακός του χαρακτήρας δεν είναι εξασφαλισμένος οργανωτικά [του κόμματος], τότε αυτά τα στρώματα εισβάλουν στο κόμμα του προλεταριάτου, το βγάζουν από το δρόμο του, και η συμμαχία τους, που με μια ταξικά ξεκάθαρη οργάνωση του προλεταριακού κόμματος θα είχε προωθήσει την επανάσταση, μπορεί να καταστεί ο πιο σοβαρός κίνδυνος γι’ αυτήν.» (Λούκατς, 1990:36). Το κόμμα που διαμόρφωσε ο Στάλιν, στηρίζονταν πρωτίστως σε μια νεόκοπη  γραφειοκρατία, ενώ η παλιά φρουρά των μπολσεβίκων επαναστατών εκκαθαρίστηκε με συνοπτικές διαδικασίες (όπως οι δίκες της Μόσχας) και μέσα σε ένα κλίμα τρομοκρατίας. Ορισμένοι αριθμοί είναι ενδεικτικοί: Από τα 26 τακτικά μέλη της Κεντρικής Επιτροπής του δέκατου Συνεδρίου – τελευταίας με την συμμετοχή του Λένιν – τα 17 εκτελέστηκαν ή δολοφονήθηκαν. Επίσης, από τα 10 τακτικά μέλη του Πολιτικού Γραφείου του 1922 – της καθοδηγητικής ομάδας στον εμφύλιο – τα 6 εκτελέστηκαν. Και βέβαια, αυτοί ήταν μόνο οι επικεφαλής, εκατοντάδες χιλιάδες απλοί αγωνιστές, διαφωνούντες ή μη, δολοφονήθηκαν, εξορίστηκαν σε στρατόπεδα εξορίας και καταναγκαστικής εργασίας (Νταβανέλος, 2007:57). Επιπλέον, τα επιτεύγματα της σταλινικής πολιτικής όπως: η μείωση του αναλφαβητισμού, η ταχύτατη βιομηχανική ανάπτυξη, η πλήρης απασχόληση κ.α. (Ράπτης, 2000:180), επιτεύχθηκαν κάτω από την άγρια εκμετάλλευση της εργατικής τάξης, για την επίτευξη των πενταετών πλάνων, τη βίαιη κολεκτιβοποίηση και την τρομοκρατία πάνω στις αγροτικές μάζες. Ο σταλινισμός κατάφερε να αναχαιτίσει την δεκαετή κυριαρχία των μαζών στην Ρώσικη Επανάσταση. (Hobsbawm, 2000:302). Στον αντίποδα, θεσπίστηκαν οικονομικά κίνητρα και πριμ, αυξήθηκαν οι μισθοί των τεχνοκρατών, των μελών του κόμματος, της κυβέρνησης, του στρατού. Ενώ, την σημαντικότερη αρνητική εξέλιξη αποτέλεσε η διαμόρφωση μιας νέας άρχουσας τάξης. Επίσης, η συντηρητική στροφή, επέβαλε την κατάργηση των γυναικείων προνομίων και την επίκληση του ρώσικου πατριωτισμού αντί για το μαρξισμό, για την αντιμετώπιση της απειλής του Δεύτερου Παγκόσμιου Πόλεμου. (Η

ΟΙ ΜΠΟΛΣΕΒΙΚΟΙ ΚΑΤΑΛΑΜΒΑΝΟΥΝ ΣΧΕΔΟΝ ΑΝΑΙΜΑΚΤΑ ΤΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΑ ΑΝΑΚΤΟΡΑ ΤΗΣ ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΗΣ-Η ΠΡΩΤΗ ΝΙΚΗΦΟΡΑ ΕΡΓΑΤΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΓΕΓΟΝΟΣ

ΟΙ ΜΠΟΛΣΕΒΙΚΟΙ ΚΑΤΑΛΑΜΒΑΝΟΥΝ ΣΧΕΔΟΝ ΑΝΑΙΜΑΚΤΑ ΤΑ ΧΕΙΜΕΡΙΝΑ ΑΝΑΚΤΟΡΑ ΤΗΣ ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΗΣ-Η ΠΡΩΤΗ ΝΙΚΗΦΟΡΑ ΕΡΓΑΤΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΓΕΓΟΝΟΣ

Μεγάλη Ιστορία του 20ου αιώνα,τ3, 2002:33-54).

Όσο για το παγκόσμιο επαναστατικό κίνημα, συνέπεια της παραπάνω στροφής ήταν η μετάλλαξη των Κομμουνιστικών Κομμάτων των διάφορων κρατών και της Τρίτης Διεθνούς, από επαναστατικούς θεσμούς σε όργανα της Σοβιετικής εξωτερικής πολιτικής. (Ράπτης, 2000:182). Με αυτήν την έννοια, στην παρατήρηση του Hobsbawm πως υπάρχουν δύο αλληλοδιαπλεκόμενες ιστορίες, με διαφορετικές επιπτώσεις (για τη Ρωσία και τον υπόλοιπο κόσμο), και πως παραδόξως, ο Στάλιν με το να είναι τύραννος για το λαό του,  κατάφερε να είναι απελευθερωτής για τον υπόλοιπο κόσμο, τόσο τον αποικιακό, όσο και το δυτικό, υποχρεώνοντας τους φιλελεύθερους να είναι περισσότερο ευαισθητοποιημένοι απέναντι στις ανάγκες των φτωχών (Hobsbawm:1998:304), θα πρέπει στον τελικό ισολογισμό, να συμπεριλάβουμε και την προηγούμενη διαπίστωση του Ράπτη, στην οποία άλλωστε καταλήγει και ο Άγγλος ιστορικός. (Hobsbawm,2004:100).

Μετά απ’ αυτήν την αναγκαία διασαφήνιση του χαρακτήρα του σταλινικού μορφώματος, μπορούμε να περάσουμε στις αντιδράσεις των καθεστηκυιών τάξεων, απέναντι σ’ αυτόν τον αναβρασμό, η οποία δεν υπήρξε μία και ενιαία. Ο εσωτερικός συσχετισμός δυνάμεων  σε κάθε χώρα, μεταξύ των αντίπαλων τάξεων, αλλά και τα ανταγωνιστικά συμφέροντα μεταξύ αστικών τάξεων διαφορετικών κρατών, επέβαλαν και τις ιδιαίτερες πολιτικές του κάθε κράτους. Σε γενικές γραμμές, ο κομμουνιστικός κίνδυνος, αντιμετωπίστηκε με άγρια καταστολή. Στη Γερμανία οι εξεγέρσεις συνετρίβησαν και οι ηγέτες των επαναστατών Κ. Λήμπνεκχτ και Ρ. Λούξεμπουργκ, δολοφονήθηκαν από το στρατό. Το ίδιο συνέβη και με το καθεστώς του Μπέλα Κουν στην Ουγγαρία. Ενδεικτική είναι και η αντιμετώπιση των Ιταλών αιχμαλώτων του Μεγάλου Πόλεμου από την ιταλική κυβέρνηση. Όσοι επέστρεψαν ζωντανοί, αναγκάστηκαν να κλειστούν εκ’ νέου στα στρατόπεδα συγκέντρωσης στην Πούλια και στην Εμίλια, μέχρι να αποδείξουν πως δεν είχαν λιποτακτήσει και πως δεν είχαν ασπαστεί τις μπολσεβίκικες ιδέες, κατά την περίοδο της αιχμαλωσίας τους. (Η Μεγάλη Ιστορία του 20ου αιώνα,τ2, 2002:144).

Στην αρκετά σύνθετη εικόνα της Ευρώπης, πρέπει να συνυπολογίσουμε,  πως ο οικονομικός και πολιτικός φιλελευθερισμός αμφισβητείται μετά τον Μεγάλο Πόλεμο και οι αστικές τάξεις, σε διαφορετικό επίπεδο και ανάλογα με τα ιδιαίτερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν, επιζητούν την δημιουργία ισχυρών κρατών που θα τις προστατεύσει από τις κοινωνικές συγκρούσεις. (Η Μεγάλη Ιστορία του 20ου αιώνα,τ2, 2002:177). Και συνάμα, η αδικία που αισθάνονται πως υφίστανται, από τη συνθήκη των Βερσαλλιών χώρες όπως η Γερμανία (γεγονός που ευνοεί το γερμανικό ρεβανσισμό), αλλά ακόμα και η Ιταλία παρότι βρέθηκε με την πλευρά των νικητών, εξηγούν σε κάποιο βαθμό την εμφάνιση ολοκληρωτικών καθεστώτων, όπως ο φασισμός και ο εθνικοσοσιαλισμός. Από τη μια δηλαδή, η σταθερότητα που ευαγγελίζονται αυτά τα δύο ολοκληρωτικά καθεστώτα, με την αντικομουνιστική πολιτική τους, σαν αντίδοτο στον κοινωνικό αναβρασμό, τα βοηθούν να αποκτήσουν λαϊκή απήχηση στα ανασφαλή στρώματα της μικρής και μεσαίας αστικής τάξης, αφετέρου στα μάτια των αρχουσών τάξεων εμφανίζονται ως εγγυητές των συμφερόντων τους, μέσω της αναχαίτισης των εργατικών κατακτήσεων και την περιστολή των δικαιωμάτων όπως ο συνδικαλισμός, γεγονός που οδηγεί στην αποδοχή ή τη συναίνεση τους. (Ράπτης, 2000:189-192).

Δεν είναι τυχαίο το γεγονός, πως παρά την εντύπωση ότι νικήτριες του Μεγάλου Πολέμου ήταν οι δημοκρατικές δυνάμεις, μέχρι το τέλος της δεκαετίας του 30, κυριαρχούν φασιστικές, βασιλικές ή εθνικιστικές δικτατορίες, σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες: Ουγγαρία (1919), Ισπανία (1923), Ιταλία (Μουσολίνι), Πολωνία (Συνταγματάρχες), Πορτογαλία (1926), Αυστρία, Γερμανία (Χίτλερ) (1933), Ελλάδα, Βουλγαρία (1936), Ρουμανία (1938) (Η Μεγάλη Ιστορία του 20ου αιώνα,τ3, 2002:24).

Με τον έναν ή τον άλλο τρόπο η επαναστατική πλημμυρίδα ανακόπηκε και πουθενά –πλην της προσωρινής νίκης στη Σοβιετική Ένωση- η επανάσταση δεν κατόρθωσε να επιβάλει τους στόχους της. Με βάση τη διάκριση που κάναμε για τη Ρώσικη Επανάσταση, πριν και κατά τη διάρκεια της ηγεσίας του Στάλιν εποχής, πρέπει να διαχωριστούν οι «από τα κάτω» επαναστατικές απόπειρες της δεκαετίας του 20, από τα κράτη δορυφόρους της ΕΣΣΔ, στην Ανατολική Ευρώπη που δημιουργήθηκαν «από τα πάνω», μετά το τέλος του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου, με τα ανελεύθερα μονοκομματικά καθεστώτα, στα πρότυπα της Σοβιετικής Ένωσης ή ακόμα απ’ αυτά που εμπνεύστηκαν από το σταλινικό μοντέλο.

Αυτό βέβαια δε αναιρεί τον αγώνα εκατομμυρίων ανθρώπων παγκόσμια, οι οποίοι πίστεψαν πως η τύχη του σοσιαλισμού, ήταν συνδεδεμένη μ’ αυτή της Σοβιετικής Ένωσης, ιδιαίτερα την εποχή που ο πραγματικός χαρακτήρας του Σοβιετικού καθεστώτος με τα πογκρόμ, τις διώξεις, τις μαζικές εκτοπίσεις και τις δολοφονίες των διαφωνούντων δεν είχαν διαδοθεί σε όλη τους την έκταση, ενώ η προπαγάνδα εμφάνιζε τους πολιτικούς αντιπάλους του Στάλιν σαν πράκτορες του ναζισμού ή του δυτικού ιμπεριαλισμού. Ακόμα κι ο μεγάλος επαναστάτης και πολέμιος του σταλινισμού Λ. Τρότσκι, μέχρι τη δολοφονία του, πίστευε πως η Σοβιετική Ένωση, παρά τις αντιφάσεις της, εξακολουθεί να είναι εκφυλισμένο εργατικό κράτος (Τρότσκι, 1985:48). Δεν μπορούμε παρά να πιθανολογήσουμε, για το αν ζούσε τα γεγονότα που ακολούθησαν το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, από την πολιτική των επίγονων του Στάλιν  (λαϊκές εξεγέρσεις σε Ουγγαρία και Τσεχοσλοβακία και η άγρια καταστολή τους, εισβολή στο Αφγανιστάν κ.α.), εάν αναθεωρούσε την άποψη αυτή. Από τη μία, οι εισβολές, ταίριαζαν περισσότερο σε ιμπεριαλιστική παρά σε σοσιαλιστική πολιτική και παράλληλα, ο ψυχρός πόλεμος, με το πέρας του Δευτέρου Παγκοσμίου πόλεμου, έπαιρνε το χαρακτήρα του ανταγωνισμού μεταξύ των δύο μεγαλύτερων ιμπεριαλιστικών δυνάμεων του πλανήτη, Η.Π.Α. και Σοβιετικής Ένωσης, ο οποίος εγκυμονούσε τον κίνδυνο ενός πυρηνικού ολοκαυτώματος. Από την άλλη, όλο και καθαρότερα διακρίνονταν τα χαρακτηριστικά ενός συστήματος που ο Τ. Κλιφ ονόμασε κρατικό καπιταλισμό (όχι με τη σημασία που ο Λένιν έδινε στον όρο), δηλαδή: το κράτος υπήρξε ιδιοκτήτης των μέσων παραγωγής και οικονομικής εξουσίας. Η εργατική τάξη στερούνταν κάθε οικονομικής και πολιτικής εξουσίας, ενώ η γραφειοκρατία εκτελούσε τις λειτουργίες του καπιταλισμού, όπως την απόσπαση υπεραξίας από τους εργάτες και τη συσσώρευση κεφαλαίου. (Κλιφ, 2000:90).

Μένει στην ιστορία να καταδείξει, αν η κατάρρευση του λεγόμενου υπαρκτού σοσιαλισμού, σηματοδοτεί και το τέλος της ιστορίας, με την έννοια του τέλους κάθε σοβαρής ιδεολογικής αντιπαράθεσης και την οριστική επικράτηση τόσο του φιλελευθερισμού όσο και του καπιταλισμού. Ωστόσο, η αξία της Ρώσικης Επανάστασης, εξακολουθεί να ελκύεται από το γεγονός, πως απέδειξε ότι η νίκη μιας προλεταριακής Επανάστασης είναι δυνατή, έστω κι αν παρέμειναν ημιτελής η προσπάθεια και το όραμα της επέκτασης της δημοκρατίας, από τη σφαίρα της πολιτικής στο πεδίο της παραγωγής. Πέρα και πάνω από την προσωπολατρία, το αλάνθαστο του Λένιν και το φετιχισμό του κόμματος, που δημιούργησε η σταλινική προπαγάνδα, αλλά πέρα και πάνω από τις στρεβλώσεις και την λογική της ισοπέδωσης και της εξομοίωσης που δημιούργησε η αντίπαλη πλευρά, οι ιδέες των πρωτεργατών της Επανάστασης, δημιουργούν όχι μόνο ένα ξεχωριστό πρότυπο πολιτικής δράσης αλλά συνάμα και μια διαφορετική αντίληψη για τις σχέσεις των επαναστατών με αυτήν την ίδια την ιστορία: «Ο μπολσεβικισμός δημιούργησε τον τύπο του αληθινού επαναστάτη που υποτάσσει τους όρους της ατομικής του ύπαρξης, τις ιδέες του και τις ηθικές του αντιλήψεις, σε ιστορικούς σκοπούς ασυμβίβαστους με τη σύγχρονη ιστορία» (Τρότσκι,1984:446)

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

  1.  Frank R., «Εμφύλιοι Ευρωπαϊκοί Πόλεμοι», στο Οι Ευρωπαίοι: Νεότερη και Σύγχρονη Εποχή, Αρβελέρ Ελένη και Aymard Maurice (επιμ.), Β’ Έκδοση, τ Β, Σαββάλας, Αθήνα 2003 (Les Europeens, 2000)
  2. Hobsbawm Eric, Για την Ιστορία, Α’ Έκδοση Θεμέλιο, Αθήνα 1998 (On History, 1997)
  3. Hobsbawm Eric, Η Εποχή των Άκρων, Η’ Έκδοση Θεμέλιο, Αθήνα 2004 (Age of Extremes the sort twentieth century)
  4. Κλιφ Τ., Πολιορκημένη Επανάσταση, Λένιν1917-1923, Εκδόσεις Εργατική Δημοκρατία, Αθήνα 2000
  5. Λένιν Β, Κράτος και Επανάσταση, Εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 2003
  6. Λούκατς Γκ., Η σκέψη του Λένιν, Εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 1990
  7. Μαρξ Κ. – Ένγκελς Φ., Το Μανιφέστο του Κομμουνιστικού Κόμματος, Εκδόσεις Θεμέλιο, Αθήνα 2004
  8. Νταβανέλος Α., «70 χρόνια από τις δίκες της Μόσχας», Διεθνιστική Αριστερά, τευχ. 11, Φλεβάρης 2007
  9. Ράπτης Κώστας, Γενική Ιστορία της Ευρώπης κατά τον 19ο και τον 20ο αιώνα, Εκδόσεις ΕΑΠ, Πάτρα 2000
  10. Τρότσκι Λ., Ιστορία της Ρώσικης Επανάστασης,  τομ. 2, Εκδόσεις Αλλαγή, Αθήνα 1984
  11. Τρότσκι Λ, Η θανάσιμη αγωνία του καπιταλισμού και τα καθήκοντα της Τέταρτης Διεθνούς, Εκδόσεις Αλλαγή, Αθήνα 1985
  12. Τρότσκι Λ., Η ηθική τους και η ηθική μας, Εκδόσεις Παρασκήνιο, Αθήνα 2000
  13. Η Μεγάλη Ιστορία του 20ου αιώνα, Ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος, Αποστολοπούλου Μ.-Σφυρόερα Σ. (επιμ.), Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 2002
  14. Η Μεγάλη Ιστορία του 20ου αιώνα, Μεσοπόλεμος-Δημοκρατίες και Ολοκληρωτισμοί, Αποστολοπούλου Μ.-Σφυρόερα Σ. (επιμ.), Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 2002

 

Advertisements
2 Σχόλια
  1. Reblogged στις ΙΣΤΟΡΙΑ-ΤΕΧΝΕΣ-ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ και σχολίασε

    ΣΤΑΛΙΝΙΣΜΟΣ: ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΣΥΝΕΧΕΙΑ Ή ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΤΟΜΗ & ΕΚΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΟΡΑΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΡΩΣΙΚΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ; μια αναλυτική παρουσίαση του μεγαλύτερου κοινωνικού πειράματος του 20ου αιώνα.

    Μου αρέσει!

Trackbacks & Pingbacks

  1. ΕΥΡΩΠΗ: ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ 1917 μια αποτίμηση από Δ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ  – HetPodium

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: