Skip to content

ΟΙ ΝΕΕΣ ΑΠΟΙΚΙΑΚΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΤΟΥ 18ου αι. κ’ ΟΙ ΜΕΘΟΔΟΙ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑΣ ΤΟΥΣ από Δ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ

21/06/2013

ΟΙ ΝΕΕΣ ΑΠΟΙΚΙΑΚΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΤΟΥ 18ου αι. κ’ ΟΙ ΜΕΘΟΔΟΙ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑΣ ΤΟΥΣ από Δ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ

Στόχος της παρούσας εργασίας αποτελεί αφενός ο εντοπισμός των κρατών, τα οποία κατά τη διάρκεια του 18ου αιώνα αναδείχτηκαν σε αποικιακές δυνάμεις και, αφετέρου η επικέντρωση στις μεθόδους κυριαρχίας που χρησιμοποίησαν στις κτήσεις και τις αποικίες τους. Μια τέτοια προσπάθεια ενέχει έναν διπλό κίνδυνο που σκόπιμο θα ήταν να αποφευχθεί όσο λεπτές κι αν είναι οι ισορροπίες, καθώς μια ενδεχόμενη άκριτη υιοθέτηση οποιουδήποτε από τα δύο σκέλη του, πιθανά να οδηγήσει σε εσφαλμένες εντυπώσεις και κατ’ επέκταση σε μεροληπτικά συμπεράσματα. Ο πρώτος κίνδυνος, έχει να κάνει με την αποδοχή ενός άκρατου ευρωκεντρισμού, χωρίς να ληφθούν υπ’ όψη οι συνέπειες που είχε που είχε η ευρωπαϊκή επέκταση σε άλλους πολιτισμούς, όπως και η υποβάθμιση του ρόλου που κατείχε η βία ως αρωγός αυτής της προσπάθειας, σε μια εποχή μάλιστα, που στο εσωτερικό της ευρωπαϊκής ηπείρου, εξαπλώνονται όλο και περισσότερο οι ιδέες του διαφωτισμού. Ο δεύτερος, σαν απόρροια της προηγούμενης διαπίστωσης, έχει να κάνει με το αντίθετο άκρο, της δαιμονοποίησης της ευρωπαϊκής επέκτασης και της εξαγωγής λανθασμένων συμπερασμάτων, όπως λόγου χάρη ότι αυτή αποτελούσε εξαρχής ένα έγκλημα εκ προμελέτης και της υποβάθμισης  ορισμένων επιπτώσεων που η επέκταση είχε, όχι μονάχα στις αποικίες και τις κτήσεις, αλλά και στο ίδιο το εσωτερικό της Ευρώπης. Επίσης, οι διεργασίες που προηγήθηκαν στην ευρωπαϊκή επικράτεια, από την αυγή των Νέων Χρόνων, είχαν σαν αποτέλεσμα την εμφάνιση αλλαγών ή ακόμα και τομών σε επίπεδο οικονομικό, κοινωνικό, πολιτικό, τεχνολογικό, πολιτισμικό. Ο συνδυασμός όλων αυτών των παραμέτρων θα συμβάλλει σε ποικίλα πεδία. Πρώτιστα, τα νεοδιαμορφωμένα κράτη – που τον 18ο αιώνα είναι εγγύτερα στη μορφή του έθνους κράτους, που κατέληξαν να έχουν στα μέσα του επόμενου αιώνα – θα αντικαταστήσουν τις αυτοκρατορίες με οικουμενικά κριτήρια που ήταν διαδεδομένες την εποχή του Μεσαίωνα. Ορισμένες αξιοσημείωτες παρατηρήσεις κάνει ο ιστορικός Hans Heinrich Nolte, σχετικά με τις εξελίξεις που ουσιαστικά θα διαμορφώσουν μιαν καινοφανή εικόνα της Ευρώπης, συγκριτικά με τον Μεσαίωνα. Ας σταχυολογήσουμε τις βασικότερες απ’ αυτές: τα κράτη διευρύνουν τις αρμοδιότητές τους σε πολλούς τομείς, κάτι που καταμαρτυρά και ο αυξανόμενος όγκος των  νομικών τους κωδίκων· στην οικονομία, οι χρηματιστικές συναλλαγές, η διαφοροποίηση των εργασιών, καθώς και ο αριθμός των υπηρεσιών συνέχισαν να αυξάνονται· σε κοινωνικό επίπεδο, παρουσιάζεται μια νέα ιεραρχία συνδεδεμένη με την οικονομική ευμάρεια που την χαρακτηρίζει, η νεόκοπη αστική τάξη προβάλλει δυναμικά στο εσωτερικό των κρατών και δε θα αργήσει να διεκδικήσει και το πολιτικό κύρος που της αναλογεί· τεχνολογικά, η συσσώρευση γνώσεων θα συμβάλλει με τη σειρά της στη σε ένα δεύτερο γύρο επέκτασης, έπειτα από αυτόν των χωρών της Ιβηρικής χερσονήσου. (Αρβελέρ-Aymard,τΒ, 2003:183,187,188,192,194)  Το βασικότερο αποτέλεσμα όλων αυτών των αλλαγών σε συνδυασμό με μια σειρά ιστορικών συγκυριών αλλά και γεωγραφικών παραγόντων –που το θέμα και το εύρος της εργασίας δεν μας επιτρέπει να αναφερθούμε διεξοδικά – ήταν η σταδιακή μετατόπιση της ευρωπαϊκής ισχύος από τη Νότια και Κεντρική στη Βορειοδυτική Ευρώπη. Ωστόσο, μετά την συνοπτική αναφορά, των εξελίξεων που επικράτησαν σταδιακά στην Ευρώπη των Νέων Χρόνων και μέχρι τον 18ο αιώνα είχαν διαμορφώσει ένα ολότελα διαφορετικό πλαίσιο απ’ αυτό των μεσαιωνικών χρόνων, η οποία έγινε κυρίως για να καταδειχτεί αυτό που συνοψίζουν οι  διαπιστώσεις του ιστορικού Sanjay Subrahmanyam, δηλαδή πως, πρωτίστως, ο γεωγραφικός ντετερμινισμός και η ατλαντική εγγύτητα δεν αρκούν για να εξηγήσουν στο σύνολό τους τις εξελίξεις που θα προσπαθήσουμε να περιγράψουμε και, δευτερευόντως, πως τα φαινόμενα της ευρωπαϊκής γεωγραφικής εξάπλωσης αποτελούν ένα συνδυασμό προσχεδιασμού και τύχης. (Αρβελέρ-Aymard,τΒ, 2003: 47,56). Καιρός είναι να περάσουμε στο κύριο αιτούμενο. Ειδικότερα, τις τρεις μεγαλύτερες αποικιακές δυνάμεις του 18ου αιώνα, αποτελούσαν οι χώρες της Ολλανδίας, της Γαλλίας και της Μεγάλης Βρετανίας, οι οποίες πήραν την σκυτάλη στον τομέα των εξερευνήσεων αλλά και του αποικισμού από τις χώρες της Ιβηρικής που είχαν πρωτοστατήσει τον 15ο και 16ο αιώνα. Η καθεμία από αυτές τις τρεις χώρες, παρά τις επιμέρους ιδιαιτερότητες, όπως ο ισχυρός κρατικός παρεμβατισμός της γαλλικής κυβέρνησης στα αποικιακά ζητήματα, σε αντίθεση με το μεγαλύτερο βάρος που δόθηκε στην ιδιωτική πρωτοβουλία σε Αγγλία και Ολλανδία, μέσω της ίδρυσης εταιρειών, βάσισαν την επεκτατική πολιτική τους σε δύο κύριους άξονες.  Ο πρώτος, ήταν αυτός του αποικισμού για λόγους που θα αναφέρουμε εκτενέστερα στη συνέχεια, ενώ ο δεύτερος ήταν η ίδρυση εμπορικών σταθμών, με στόχο την εκμετάλλευση των εμπορικών δυνατοτήτων που ανοίγονταν κυρίως στην Ασία. Ξεκινώντας από την Ολλανδία, πρέπει να αναφέρουμε πως η συγκεκριμένη χώρα αποτελούσε το σοβαρότερο ανταγωνιστή των Πορτογάλων ήδη από τον 17ο αιώνα, ενώ στη διάρκεια του 18ου αιώνα θα εξασφαλίσει τη  μέγιστη επέκτασή της με την με τις ανακαλύψεις των νησιών του Πάσχα, του Σολομώντα και της Σαμόα (1721-1722). (Ράπτης,1999: 202). Βασικότερο κίνητρό της αποτέλεσε η εμπορική της ηγεμονία, με κύριο μοχλό ανάπτυξης την ολλανδική Εταιρεία των Ανατολικών Ινδιών, η οποία αποτέλεσε ανάμεσα σε όλες τις εταιρίες εθνικού χαρακτήρα που δημιουργήθηκαν κατά τον 17ο αιώνα, εκείνην που καταχώρησε στο ενεργητικό της, τις μεγαλύτερες επιτυχίες (Αρβελέρ-Aymard,τΒ, 2003: 53). Στα επιτεύγματά της καταλογίζονται, η εξασφάλιση του εμπορικού μονοπωλίου των Ινδιών, η επιβολή της ηγεμονίας της στα νησιά της Νοτιοανατολικής Ασίας, ενώ συνάμα, κατάφερε να

Ο ΘΥΡΕΟΣ ΤΗΣ ΟΛΛΑΝΔΙΚΗΣ  Εταιρείας των Ανατολικών Ινδιών

Ο ΘΥΡΕΟΣ ΤΗΣ ΟΛΛΑΝΔΙΚΗΣ Εταιρείας των Ανατολικών Ινδιών

διατηρήσει το μονοπώλιο, ανάμεσα στις ευρωπαϊκές χώρες, με την Ιαπωνία για περίπου δύο αιώνες (1641-1859). Επίσης, κατέλαβε πορτογαλικές εμπορικές βάσεις στην Δυτική Αφρική. (Ράπτης,1999: 203). Μια από τις βασικές παραμέτρους  της επιτυχίας της, αποτελεί ίσως η εξήγηση που δίνει ο Sanjay Subrahmanyam: «Η Εταιρεία αποτελούσε οιωνεί κράτος, φοβερή πολεμική μηχανή που οι κατακτήσεις διαδέχονταν η μία την άλλη ακατάπαυστα, από τις Μολούκες μέχρι τη Βαταβία, την Κεϋλάνη και το Κεράλα – σε τέτοιο σημείο, ώστε συμβόλιζε ότι αποκλήθηκε στις αρχές του 18ου αιώνα με το παράδοξο όνομα ανατολικός δεσποτισμός» (Αρβελέρ-Aymard,τΒ, 2003:53).         Στον άξονα της αποικιακής πολιτικής, διαπιστώνουμε πως οι Ολλανδοί δε σημείωσαν τις ίδιες επιτυχίες, ειδικά σε σύγκριση με τους ανταγωνιστές τους. Στην Βόρεια Αμερική, η αποικία των Κάτω Νέων Χωρών με επίκεντρο το Νέο Άμστερνταμ, πέρασε στα χέρια της Μεγάλης Βρετανίας λίγο μετά τα μέσα του 17ου αιώνα, ενώ και η πρώτη ολλανδική αποικία που συγκροτήθηκε στο Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας στο νότιο άκρο της αφρικανικής ηπείρου γνώρισε την ίδια τύχη, μεταξύ τελών του 18ου και αρχών του 19ου αιώνα (Ράπτης,1999: 203-204). Συμπερασματικά, φαίνεται πως ο 18ος αιώνας αποτελεί την εποχή της μέγιστης ολλανδικής επέκτασης αλλά ακολούθως και  της σταδιακής υποχώρησης της ολλανδικής ηγεμονίας. Η βαθμιαία αποδυνάμωση της εντός της ευρωπαϊκής ηπείρου, σαν αποτέλεσμα του πολέμου της ισπανικής διαδοχής στις αρχές του αιώνα, είχε επιπτώσεις και στις υπερπόντιες δραστηριότητές της. Το μεγαλύτερο ίσως πλήγμα που σηματοδοτεί και το τέλος της ολλανδικής ηγεμονίας, αποτελεί η διάλυση της άλλοτε κραταιάς Εταιρείας των Ανατολικών Ινδιών το 1972, αφού προηγουμένως γνώρισε την οικονομική παρακμή κατά το τελευταίο τέταρτο του ίδιου αιώνα. (Αρβελέρ-Aymard,τΒ, 2003: 56). Τη δεύτερη μεγάλη αποικιακή δύναμη του 18ου αιώνα αποτέλεσε η Γαλλία, η οποία ξεκίνησε την εξωευρωπαϊκή της επέκταση από τις αρχές του προηγούμενου αιώνα. Σε αντίθεση με τις δύο ανταγωνίστριές της, η αποικιακή της πολιτική βασίστηκε στον μερκαντιλισμό,[1] ο οποίος προϋπόθετε μια στενή και αμφίδρομη σχέση των αποικιών με τη μητρόπολη, όσον αφορά τις εμπορικές συναλλαγές. Ωστόσο, σχετικά με τον άξονα του αποικισμού, αυτός υπήρξε εξαρχής προβληματικός, τόσο στον Ανατολικό Καναδά, όπου ιδρύθηκε η Νέα Γαλλία, όσο στη Λουιζιάνα. Το κυριότερο πρόβλημα δημιουργούσε ο μικρός αριθμός Γάλλων αποίκων συγκριτικά με τις απέραντες κτήσεις τους (Ράπτης,1999: 204), κάτι που θα αποδειχτεί καθοριστικής σημασίας στον ανταγωνισμό τους με τους Άγγλους. Στον άξονα που αφορούσε τις εμπορικές σχέσεις με την Ασία, ακολουθώντας τα αγγλο-ολλανδικά πρότυπα, ίδρυσαν την Εταιρεία των Ινδιών και εγκαθίδρυσαν εμπορικούς σταθμούς στις ανατολικές ακτές της Ινδίας. Όμως, αν στις αρχές του 18ου αιώνα η γαλλική επέκταση, έκανε τη χώρα να φαντάζει και να είναι μεγάλη αποικιακή δύναμη, ο

ΕΠΤΑΕΤΗΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΜΕΤΑΞΥ ΑΓΓΛΙΑΣ-ΓΑΛΛΙΑΣ με διακύβευβμα την πρωτοκαθεδρία στον αποικιακό ανταγωνισμό

ΕΠΤΑΕΤΗΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΜΕΤΑΞΥ ΑΓΓΛΙΑΣ-ΓΑΛΛΙΑΣ με διακύβευβμα την πρωτοκαθεδρία στον αποικιακό ανταγωνισμό

ανταγωνισμός με τους Άγγλους απέδειξε πόσο εύθραυστη ήταν η ηγεμονία αυτή. Αποκορύφωμα του αγγλο-γαλλικού ανταγωνισμού, υπήρξε ο Επταετής Πόλεμος (1756-1763) που κατέληξε σε θρίαμβο της Αγγλίας. Τα αποτελέσματα για την Γαλλία ήταν η απώλεια όλων σχεδόν των αμερικάνικων αποικιών της και ο εκτοπισμός της από την Ινδία. (Ράπτης,1999:204-205) Με αυτόν τον τρόπο κατέρρευσε η πρώτη γαλλική αποικιακή αυτοκρατορία. Έκτοτε, ο αγγλο-γαλλικός ανταγωνισμός μπορούμε να πούμε πως μεταφέρθηκε, κατά κάποιον τρόπο, στην εξερεύνηση του Ειρηνικού ωκεανού με κύριους πρωταγωνιστές τον Άγγλο πλοίαρχο Κουκ και τον Γάλλο ομόλογο του Μπούγκενβιλ. Μερικές ενδεικτικές ημερομηνίες καταδεικνύουν το γεγονός αυτό, από τις οποίες θα αναφερθούμε συνοπτικά στις σημαντικότερες: Το 1764 ο Λουί Αντουάν Μπούγκενβιλ, θέλοντας να αντισταθμίσει τις απώλειες του Επταετούς Πολέμου καταλαμβάνει τα Φώκλαντ και ιδρύει μια αποικία από εκδιωγμένους από τον Καναδά Γάλλους. Το 1767 οι Άγγλοι καταλαμβάνουν το νησί   Πίτκαιρν στον Ειρηνικό. Ενώ το ίδιο έτος φτάνουν στην Ταϊτή. Το 1767 Μπούγκενβιλ, έπειτα από πιέσεις τόσο της Αγγλίας όσο και της Ισπανίας παραδίδει τα Φώκλαντ στους συμμάχους της Γαλλίας, Ισπανούς. Το 1769 Ο Κουκ

Λουί Αντουάν Μπούγκενβιλ

Λουί Αντουάν Μπούγκενβιλ

επανακτά για λογαριασμό της Αγγλίας την πρωτοκαθεδρία στην εξερεύνηση του Ειρηνικού, χαρτογραφώντας  3,800 χ.λ.μ ακτής στη Νέα Ζηλανδία, κατόπιν κάνει την πρώτη εξερεύνηση των ακτών της Αυστραλίας και πατάει πρώτος την Νότιο Αυστραλία ονοματίζοντας τον κόλπο Μπότανυ μπέη, το ίδιο έτος εξερευνεί το εσωτερικό της Ταϊτής, χαρτογραφεί ακτές και επισκέπτεται και δίνει ονόματα σε γειτονικά νησιά . Από το 1772 έως το 1775 διασχίζει το Νότιο Ειρηνικό, θέτοντας τέρμα στα όνειρα ύπαρξης της ανεξερεύνητης νότιας ηπείρου, για την οποία έμποροι, επιχειρηματίες αλλά και επιστήμονες ασκούσαν πιέσεις σε Αγγλία και Γαλλία να βρουν και να εκμεταλλευτούν την άγνωστη νότια γη. (Time Life: Παγκόσμια Ιστορία, τ15,1992:71-95) Την Τρίτη και αναμφίβολα μεγάλη κερδισμένη αποικιακή δύναμη του 18ου αιώνα αποτέλεσε η Μεγάλη Βρετανία. Ο Ράπτης έχει υποστηρίξει πως οι πόλεμοι αποτελούσαν συστατικό στοιχείο της Ευρώπης από το Μεσαίωνα έως τα τέλη του 18ου αιώνα (Ράπτης,1999:176), από αυτήν την άποψη δεν είναι άτοπο να υποστηρίξουμε πως τρεις κυρίως πόλεμοι ή ναυμαχίες, αποτέλεσαν γεγονότα καίριας σημασίας για την αγγλική επικράτηση και την εδραίωση της αποικιακής αυτοκρατορίας της. Πρώτη χρονολογικά, ήταν η ναυμαχία στα τέλη του 16ου αιώνα. Συγκεκριμένα το 1588, ο υποδεέστερος αγγλικός στόλος καταστρέφει την θεωρητικά ακαταμάχητη ισπανική αρμάδα, γεγονός που σηματοδοτεί την αντίστροφη μέτρηση της ισπανικής ηγεμονίας, αλλά απομακρύνει και τον κίνδυνο μιας ισπανικής απόβασης στη Μεγάλη Βρετανία με απρόβλεπτες συνέπειες. Ο δεύτερος ήταν ο πόλεμος της Ισπανικής διαδοχής (1702-1713), ο οποίος για να χρησιμοποιήσουμε και μια έκφραση της εποχής, είχε παράπλευρα οφέλη για τη Μεγάλη Βρετανία. Αυτά ήταν η αποδυνάμωση των

Κάπτεν Κουκ

Κάπτεν Κουκ

ευρωπαϊκών ναυτικών αποικιακών δυνάμεων (Ισπανίας, Πορτογαλίας, Σουηδίας, Ολλανδίας) και, κυρίως, η αντικατάσταση της γαλλο-αυστριακής διαμάχης από τον γαλλο-βρετανικό ανταγωνισμό. Ο τρίτος, ο λεγόμενος Επταετής Πόλεμος (1756-1763), αποτέλεσμα του προαναφερθέντος ανταγωνισμού, θα επισφραγίσει την βρετανική ηγεμονία σε επίπεδο παγκόσμιο. (Ράπτης,1999:167,172,173). Στο επίπεδο τώρα των δύο αξόνων, αφενός της αποικιακής πολιτικής αφετέρου της εμπορικής ηγεμονίας ας προσπαθήσουμε αρχικά να περιγράψουμε τον πρώτο. Η Μεγάλη Βρετανία, φαίνεται πως ήταν η χώρα που έδωσε τη μεγαλύτερη έμφαση σ’ αυτόν συγκριτικά με τις δύο ανταγωνίστριές της. Εμφανής απόδειξη αποτελεί το γεγονός πως στα τέλη του 18ου αιώνα, είχαν ιδρυθεί δεκατρείς αποικίες στην Β. Αμερική, οι οποίες αριθμούσαν περίπου 3,000.000 κατοίκους με προέλευση κυρίως από την Αγγλία. (Αρβελέρ-Aymard,τΒ, 2003:196). Η ευρωπαϊκή δημογραφική ανάπτυξη, οι ευκαιρίες που προσέφεραν οι αποικίες για μια καλύτερη ζωή, καθώς και θρησκευτικές διώξεις είναι μερικοί παράγοντες που εξηγούν αυτό το φαινόμενο. Όμως, ο Ράπτης αναφέρει και τη διοχέτευση ανεπιθύμητων από το μητροπολιτικό κέντρο προσώπων η ομάδων, αρχικά στις Ηνωμένες Αποικίες. Η πολιτική αυτή, στη δεύτερη φάση της, όταν πλέον εξέλειψε η λύση της Αμερικής, κατέληξε να μοιάζει περισσότερο με πείραμα «κοινωνικής χειρουργικής». Η Μεγάλη Βρετανία αποφασίζει να αποσυμφορίσει τις αγγλικές φυλακές, στέλνοντας κατάδικους κάθε ηλικίας να αποικίσουν την Αυστραλία (Σίντνεϋ), υπό την εποπτεία του Άρθουρ Φίλιπ. Από το «πείραμα» εξαιρούνται οι καταδικασμένοι για φόνο και βιασμό. Η αρχική απόγνωση των ουσιαστικά άμαθων στην καλλιέργεια της γης ανθρώπων και η δυσκολία να επιβιώσουν σε ένα ολότελα άγνωστο τόπο, έχοντας να αντιμετωπίσουν μεταξύ άλλων την πείνα, αντανακλάται ίσως πιο καθαρά από την πρώτη επίσημη καταγεγραμμένη αυτοκτονίας της ογδοντάχρονης Ντόροθυ Χάνκλαντ, η οποία βρέθηκε απαγχονισμένη σε ένα δέντρο. Ωστόσο, οι άποικοι μετά από υπεράνθρωπες προσπάθειες κατάφεραν να βελτιώσουν την αγροτική παραγωγή και το βιοτικό τους επίπεδο και να δημιουργήσουν μια νέα πατρίδα. Αυτό βέβαια συνέβη εις βάρος των ντόπιων, από τους οποίους όσοι δεν αποσύρθηκαν στο εσωτερικό αποδείχτηκαν αδύναμοι να προσαρμοστούν στον κόσμο των λευκών με αποτέλεσμα την αλλοτρίωση και την περιθωριοποίησή τους μέσα σε λίγα χρόνια. (Time Life:Παγκόσμια Ιστορία, τ15,1992:71-95). Στον άξονα της εμπορικής ηγεμονίας στην Ασία, ήδη από το 1600, είχε ιδρυθεί η αγγλική Εταιρεία των Ανατολικών Ινδιών με κεφάλαια των μεγαλεμπόρων του Λονδίνου. Όμως από τη μια η ολλανδική χρεοκοπία κι από την άλλη επικράτηση των Άγγλων στον Επταετή Πόλεμο που τους άνοιξε το δρόμο για την θαλασσοκρατία και την εμπορική ηγεμονία τους, δικαιώνει μάλλον την άποψη του Hans Heinrich Nolte, πως για την επιτυχία: «Χρειάζονταν να στηριχθεί κανείς συγχρόνως σε κεφάλαια και σε ένα ισχυρό κράτος» (Αρβελέρ-Aymard,τΒ, 2003:196). Όμως ας περάσουμε, πολύ συνοπτικά στις επιπτώσεις που είχε η πολιτική των τριών μεγάλων δυνάμεων τόσο εκτός όσο και εντός Ευρώπης, μη παραλείποντας να αναφέρουμε πως τους άποικους και τους εμπόρους ακολούθησαν τόσο οι κυνηγοί όσο και οι ιεραπόστολοι, οι τελευταίοι με την επιθυμία να σώσουν ψυχές, όπως αναφέρει με μάλλον κριτική διάθεση ο Glyn Williams στην Παγκόσμια Ιστορία, για τις επιπτώσεις αυτής της δράσης σε πολιτισμούς όπως αυτός της Ταϊτής, ο οποίος ουσιαστικά εξαφανίστηκε. (Time Life:Παγκόσμια Ιστορία, τ15,1992:71-95). Στο εσωτερικό της Ευρώπης ο Ράπτης υποστηρίζει πως η ευρωπαϊκή εξάπλωση βοήθησε στη δημιουργία του μύθου της ευρωπαϊκής ανωτερότητας έναντι των άλλων λαών, κάτι που με τη σειρά του συνέβαλλε στη σφυρηλάτηση μιας συλλογικής ταυτότητας αλλά και στην εκλέπτυνση της αντίστοιχης εθνικής. (Ράπτης,1999:56). Θα μπορούσαμε να αναρωτηθούμε επίσης, κατά πόσο συνέβαλλε στη γέννηση «επιστημονικών» θεωριών φυλετικού ρατσισμού, γιατί πως αλλιώς θα μπορούσε να ξεπεραστεί η αντίφαση μεταξύ των ιδεών του διαφωτισμού με το δουλεμπόριο προς τον Νέο Κόσμο, αλλά και στον αντίποδα πόσο επηρέασε τις έμπρακτες αντιδράσεις σ’ αυτό το απάνθρωπο εμπόριο που τελικά οδήγησαν στην κατάργησή του; Εκτός ευρωπαϊκής ηπείρου δημιούργησε τεράστιες εκτάσεις υπό την ευρωπαϊκή πολιτική επικυριαρχία, πολλές από τις οποίες γνώρισαν τη δημογραφική καταστροφή, έστω και χωρίς σκοπιμότητα, λόγω της εξάπλωσης ασθενειών στις οποίες οι ντόπιοι δεν ήταν ανθεκτικοί. Απόρροια της έλλειψης εργατικών χεριών λόγω της κατάστασης αυτής ήταν η εισαγωγή εκατομμυρίων Αφρικανών δούλων. (Αρβελέρ-Aymard,τΒ, 2003:194). «Η βία και η βαρβαρότητα

ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ ΔΟΥΛΕΜΠΟΡΙΟΥ-ΑΦΡΙΚΗ ΝΕΟΣ ΚΟΣΜΟΣ

ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ ΔΟΥΛΕΜΠΟΡΙΟΥ-ΑΦΡΙΚΗ ΝΕΟΣ ΚΟΣΜΟΣ

δεν έλειψαν ιδιαίτερα στην Αμερική» τονίζει ο Ράπτης. (Ράπτης,1999:206). Όμως, σημαντικότερη ίσως επίπτωση, υπήρξε αυτή της ενσωμάτωσης του Νέου Κόσμου και της Ασίας σε ένα σύστημα ανταλλαγών, το οποίο αποτέλεσε βάση ενός δικτύου κυκλοφορίας ανθρώπων και ιδεών. (Αρβελέρ-Aymard,τΒ, 2003:51). Σταδιακά, ο ευρωπαϊκός τρόπος ζωής επικράτησε σε μια μεγάλη ποικιλία πολιτισμών, επιβάλλοντας την ομοιομορφία, τις δικές του αξίες και ηθικές αρχές, και με μία έννοια επιβεβαιώνοντας, την εντυπωσιακά εύστοχη πρόβλεψη του φιλόσοφου Ντιντερό, η οποία εκφράστηκε το 1772 στο βιβλίο του Συμπλήρωμα στο ταξίδι του Μπούγκενβιλ: «Μια μέρα υπό την εξουσία τους θα είστε το ίδιο δυστυχείς όπως αυτοί». Παγκόσμια Ιστορία, τ15,1992:90) Τέλος, για μια πιο ολοκληρωμένη παρουσίαση, αξίζει να αναφέρουμε την ρώσικη επέκταση, ακόμα κι αν την χαρακτηρίζουν σημαντικές διαφορές από τις υπόλοιπες, με πιο εμφανή το ότι ήταν χερσαία. Τον 18ο αιώνα, οι Ρώσοι συνεχίζουν την κατάκτηση και τον εποικισμό της Σιβηρίας, όποιος είχε ήδη ξεκινήσει από τον προηγούμενο αιώνα, συμβάλλοντας με τη σειρά τους στην ανακάλυψη μιας χερσαίας μάζας στα όρια της Ευρασίας  και αποκτώντας πρόσβαση στον Ειρηνικό Ωκεανό. Επίσης, τον αιώνα που εξετάζουμε, μεγάλη επιτυχία θα γνωρίσει το εξωτερικό εμπόριο της χώρας με την Κίνα. Παράγοντες που θα συμβάλουν ώστε η Ρωσία να αναδειχτεί σε ανερχόμενη ευρωπαϊκή δύναμη. (Ράπτης,1999:205-206) ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ  

  1. Nolte Hans Heinrich, «Το παγκόσμιας εμβέλειας σύστημα της Ευρώπης» στο Οι Ευρωπαίοι: Αρχαιότητα, Μεσαίωνας, Αναγέννηση, Αρβελέρ Ελένη και Aymard Maurice (επιμ.), Β’ Έκδοση, τ Β, Σαββάλας, Αθήνα 2003 (Les Europeens, 2000)
  2. Πάπυρος-Larousse-Britannica, Εγκυκλοπαίδεια, Β’ Έκδοση Πάπυρος, επιμ. Βίκτωρ Αθανασιάδης κ.α, Αθήνα 1997, τ23, λήμμα: Εμποροκρατία.
  3. Ράπτης Κώστας, Γενική Ιστορία της Ευρώπης. Από τον 6ο έως τον 18ο αιώνα, ΕΑΠ, Πάτρα 1999
  4. Subrahmanyam Sanjay, «Τα στάδια της κατάκτησης των θαλασσών» στο Οι Ευρωπαίοι: Αρχαιότητα, Μεσαίωνας, Αναγέννηση, Αρβελέρ Ελένη και Aymard Maurice (επιμ.), Β’ Έκδοση, τ Β, Σαββάλας, Αθήνα 2003 (Les Europeens, 2000)
  5. Williams Glyn, «Η περιπέτεια του Ειρηνικού» στο Παγκόσμια Ιστορία, τ 15, εκδ. Κ. Καπόπουλος, επιμ. Χ. Μπουλωτής, μτφρ. Δ. Θεοδωρακάτος,  Αθήνα 1992 (Time Life History of the World, 1991).

Δ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ  


[1] Σύμφωνα με την Πάπυρος-Larousse-Britannica: Μερκαντιλισμός ή εμποροκρατία: στηρίχθηκε στις εξής αρχές: α) τη χρυσηδονική αρχή, σύμφωνα με την οποία το σε πολύτιμα μέταλλα νόμισμα πρέπει να παραμένει στη χώρα και να αυξάνεται, δεδομένου ότι η συσσώρευση πολύτιμων μετάλλων αυξάνει τον πλούτο των υπηκόων και της χώρας. β) Το κράτος πρέπει να λαμβάνει όλα εκείνα τα μέτρα που διευκολύνουν την απόκτηση πολύτιμων μετάλλων, όπως π.χ. της απαγόρευση τής εξαγωγής τους, την ενίσχυση κάθε προσπάθειας για την εισαγωγή τους, την ανάπτυξη των μεταλλείων χρυσού κ.ο.κ. γ) Το κράτος πρέπει να μεριμνά για την εξασφάλιση ενός πλεονασματικού εμπορικού ισοζυγίου με μέτρα όπως είναι η ενίσχυση κάθε εξαγωγικής προσπάθειας, η αναδιοργάνωση του εμπορίου και της βιομηχανίας, η διείσδυση σε νέες αγορές του εξωτερικού κ.λ.π. (τ23, σ. 127)
Advertisements
Σχολιάστε

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: