Skip to content

ΟΙ ΠΟΛΕΙΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΣΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ, Η ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ κ΄Η ΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΕΞΑΠΛΩΣΗ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ 11ος – 13ος Αι

18/06/2013

ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΠΟΛΕΩΝ ΠΟΥ ΑΝΑΠΤΥΧΘΗΚΑΝ ΣΤΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ – ΤΗΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ ΤΟΥΣ & ΤΗ ΣΧΕΣΗ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΟΠΙΚΗ & ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΞΟΥΣΙΑ.

Η ανάπτυξη των πόλεων από τον 11ο – 13ο Αι. ήταν μια ιστορική διαδικασία που επηρέασε καθοριστικά τη μελλοντική εξέλιξη της Ευρώπης και τον ευρωπαϊκό πολιτισμό.

Υπήρξαν πόλεις με ρωμαϊκό παρελθόν και πόλεις που δημιουργήθηκαν αυτήν την περίοδο ή αποτελούσαν διευρυμένες μορφές μικρών οικιστικών πυρήνων του πρώιμου Μεσαίωνα.

ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΕΣ ΠΟΛΕΙΣ    ΜΕΓΕΘΟΣ:

  • Οικισμοί λίγων χιλιάδων κατοίκων με τοπική εμβέλεια που εξυπηρετούσαν τη γύρω περιοχή.
  • Αστικά κέντρα με πιο διαφοροποιημένες δραστηριότητες, συνήθως πρωτεύουσες επαρχιών και έδρες επισκοπών.
  • Μεγάλες εμπορικές και βιοτεχνικές πόλεις με πληθυσμό 100.000 στην Β. Ιταλία (ΜιλάνοΒενετίαΦλωρεντίαΜπολόνια) και από 30.000 – 40.000 σε Φλάνδρα και Β. Γερμανία.

ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ:

  • Πόλεις γύρω από λιμάνιαόχθες και διασταυρώσεις ποταμώνφυσικά υψώματα.
  • Πόλεις γύρω από μοναστήριααρχοντικούς πύργουςεπισκοπικές έδρες (κοιλάδα Δούναβη &  ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΕΣ ΠΟΛΕΙΣ-APEIKONISHΡήνου).
  • Αστικοί οικισμοί, βάσει σχεδίου δυτικά και ανατολικά του Έλβα για να στηρίξουν την γερμανική επέκταση στην Ανατολή.

ΣΧΕΣΕΙΣ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ ΑΠΟ ΤΟΠΙΚΗ & ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΞΟΥΣΙΑ:

  • Πόλεις με διευρυμένη αυτονομία (Β. Ιταλία).
  • Πόλεις με περιορισμένη αυτονομία (Β. & Β.Δ Ευρώπη).
  • Πόλεις που υπάγονταν άμεσα στην κεντρική εξουσία (Καπετιδών στην Κεντρική ΓαλλίαΠλαταγενετών σε Αγγλία & Δυτική Γαλλία).
  • Στην κορυφή της ιεραρχίας άτομα με ευγενική καταγωγήΌφειλε την ύπαρξή της και εξαρτούσε την τύχη της από τη βούληση του κοσμικού και εκκλησιαστικού άρχοντα που υπάγονταν: στον φεουδάρχητοπικό άρχονταβασιλιάαυτοκράτοραεπίσκοποηγούμενο.
  • Εξαίρεση αποτελούσαν οι μεγάλες πόλεις της Β. Ιταλίας που εξελίχθηκαν σε αυτόνομες «δημοκρατίες». Στην κορυφή μια φεουδαρχική ολιγαρχία από: γαιοκτήμονεςμεγαλέμπορουςεφοπλιστέςτραπεζίτες.
  • Ισχυρές φεουδαλικές δομές & αριστοκρατικές παραδόσεις σε πόλεις της Ν. Γαλλίας & Ισπανίας (αστοί με αριστοκρατική προέλευση).
  • Σε Β.Δ. Γαλλία, Κάτω Χώρες, Γερμανία η διεύθυνση των κοινοτήτων ήταν συχνά στα χέρια ενώσεων  ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΕΣ ΠΟΛΕΙΣ-TEIXHεπαγγελματιών, τεχνιτών, εμπόρων, (αστών).
  •  [….] Μέσα σε μερικούς αιώνες, η Ευρώπη καλύπτεται με ένα ιεραρχημένο δίκτυο πόλεων, με μητροπόλεις, μεγαλουπόλεις, μεσαίες πόλεις και πολίχνες. Οι απαρχές τους συχνά ανάγονται στην Αρχαιότητα αλλά υπάρχουν και πόλεις που ιδρύονται εκ του μηδενός [….] Κυρίως από τον 13ο Αι. βλέπουμε να εμφανίζεται μια πραγματικά ευρωπαϊκή αγορά που αποκτά εκπληκτικές διαστάσεις και απλώνεται μέχρι την Ανατολή και ως την Ασία. Τα κύρια κέντρα της βρίσκονται στην Ιταλία, στην Φλάνδρα, στην Β. Γερμανία, αλλά στηρίζεται επίσης σε σημαντικούς εμπορικούς σταθμούς στην Αγγλία, στην Ισπανία, στις Βαλτικές χώρες και Κεντρική Ευρώπη.
  • Είναι γενικά παραδεκτό ότι η Β. Ιταλία, η Φλάνδρα, ο Νότος της Γαλλίας και η Καταλονία είναι οι πρώτες περιοχές που γνωρίζουν, ήδη από τα τέλη του 10ου Αι., την αναγέννηση των πόλεων ως εμπορικών και βιοτεχνικών κέντρων.
  • Στην Ιταλία: Το Μιλάνο, η Βενετία, η Φλωρεντία, η Γένοβα, κατόπιν η Σιένα, η Πίζα, η Λούκα, η Βερόνα αναπτύσσουν ήδη από τον 11ο Αι. εμπορική και βιοτεχνική δραστηριότητα, που βρίσκει αγορές χάρη στη βελτίωση των επικοινωνιών στη στεριά και τη θάλασσα, αλλά επίσης χάρη σε εμπορικές και χρηματιστικές τεχνικές που επιτελούν επανάσταση στις συναλλαγές [….]. Οι απαρχές της ευημερίας των φλαμανδικών πόλεων συνδέεται με την ανάπτυξη της υφαντουργίας του Μπριζ, της Ιπρ και της Γάνδης.
  • Οι εμπορικές ανταλλαγές είναι ιδιαίτερα έντονες ανάμεσα στις γερμανικές πόλεις της Βαλτικής, όπως η Λυβέκη ή το Βίσμαρ, που συνδέονται κατά μήκος των παραλίων αλλά και στην ενδοχώρα σ’ ένα σύνδεσμο που ονομάζεται Χανσεατικός. Τον 13ο Αι., η Χανσεατική ένωση επεκτείνεται μέχρι τις πόλεις της Βόρειας Ρηνανίας [….] Σταδιακά, χάρη στην άφιξη αποίκων χωρικών, εγκαθίσταται ένας γερμανικού τύπος πολιτισμός του άστεως σ’ αυτές τις κοινωνίες και συμβάλλει στον εκδυτικισμό της κοινωνίας, του δικαίου και του πολιτισμού, ο οποίος συνυπάρχει με την τοπική παράδοση.
  • Στο κοινωνικό επίπεδο, το κοινό και χαρακτηριστικό γνώρισμα της αστικοποίησης της Ευρώπης ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΕΣ ΠΟΛΕΙΣ-2 αντιπροσωπεύεται από την αλματώδη ανάπτυξη των ελευθεριών των κοινοτήτων απέναντι στην κοσμική και στην εκκλησιαστική εξουσία [….] ήδη από τα τέλη του 11ου Αι., ενίοτε σε ανοιχτή διαμάχη με τη φεουδαρχική εξουσία, ενίοτε με φιλικό τρόπο, γέννιονται οι πρώτες αστικές κομμούνες. Κατά τον 12ο & 13ο Αι., οι ίδιοι οι ηγεμόνες ευνοούν αυτήν την κίνηση χορηγώντας καταστατικούς χάρτες στις πόλεις, που τους επιτρέπει να επωφελούνται και οι ίδιοι από την οικονομική ανάπτυξη. Τέλος, στους κόλπους της κομμούνας, οι έμποροι είναι αυτοί που παίρνουν την εξουσία, κατ’ αυτό τον τρόπο, στις μεγάλες πόλεις εμφανίζεται μια τάξη πατρικίων του άστεως,  μια «συλλογική αρχοντιά» με συμπεριφορά ευγενών, η οποία συχνά βασίζεται στην έγγειο ιδιοκτησία.
  • Ήδη κατά τον 11ο Αι., στη Γαλλία και τον 12ο στις γερμανικές χώρες εμφανίζονται νέες πολιτείες, οικοδομημένες με βάση κανονικό σχέδιο.

ΤΡΟΠΟΙ & ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΗΣ ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΕΠΕΚΤΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ

ΤΑΓΜΑ ΙΠΠΟΤΩΝ ΤΟΥ ΞΙΦΟΥΣ ΛΙΒΙΟΝΙΑ    Ήδη από τον 9ο Αι., οι σλάβικοι λαοί υφίσταντο έντονες πιέσεις από το γερμανικό στοιχείο, κυρίως στο βόρειο τμήμα της κεντρο-ανατολικής Ευρώπης. Κατά το Β’ μισό του 12ου. Αι. οι Γερμανοί άρχοντες κατέλαβαν μια ευρεία εδαφική ζώνη ανατολικά & δυτικά του Έλβα, η οποία περιελάμβανε το Βραδεμβούργο, το Μακλεμβούργο και τη Δυτική Πομερανία. Τα εδάφη που κυριεύτηκαν από τους Σλάβους εποικίστηκαν από Γερμανούς της Φραγκονίας, της Ολλανδίας, του Χόλσταϊν και της Βεστφαλίας.

Η επέκταση συνεχίστηκε και τον 13ο Αι., πήρε μάλιστα τη μορφή σταυροφορίας. Το γερμανικό τάγμα ΙΠΠΟΤΕΣ ΤΟΥ ΞΙΦΟΥΣτων Τευτόνων Ιπποτών, το οποίο ιδρύθηκε το 1190 στην Παλαιστίνη από Γερμανούς σταυροφόρους, ανταποκρίθηκε στην έκκληση των Πολωνών για τη διεξαγωγή σταυροφορίας εναντίον των Πρώσων (βαλτικού λαού), οι οποίοι παρά τις πιέσεις παρέμεναν προσκολλημένοι στην ειδωλολατρία. Οι Τεύτονες Ιππότες σε συνεργασία με τους Ιππότες του Ξίφους που δρούσαν ανατολικότερα, αλλοίωσαν με τη βία τη δημογραφική σύνθεση της περιοχής δυτικά & ανατολικά των ποταμών Όντερ και Νάισε προς όφελος των Γερμανών. Επέδειξαν φοβερή  αγριότητα σφάζοντας τους ντόπιους πληθυσμούς που αρνούνταν να εκχριστιανιστούν και να εκγερμανιστούν, απελαύνοντας πολλούς Πρώσους, μετατρέποντας τους υπόλοιπους σε δουλοπάροικους των Γερμανών εποίκων.

 

ΧΑΝΣΕΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΧΑΡΤΗΣ

ΧΑΝΣΕΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΧΑΡΤΗΣ

Μέχρι τα τέλη του 14ου Αι., οι Γερμανοί ίδρυσαν εκατοντάδες χωριά και δεκάδες πόλεις, φτάνοντας μέχρι τα εδάφη των Λιθουανών και των Λετονών στην Ανατολική ΒαλτικήΚαταλαμβάνοντας και ιδρύοντας μια σειρά πόλεων λιμανιών στα παράλια της Βαλτικής ( με σημαντικότερη το Ροστόκ, το Στετίνο και το Ντάνσιχ) τις πρώτες δεκαετίες του 13ου Αι. και αφού συνένωσαν σε μια εμπορική Συνομοσπονδία – τη Χάνσα – τα λιμάνια της Βρέμης, του Αμβούργου, της Λυβέκης και της Ρίγας, δημιούργησαν μια εμπορική ηγεμονία σε ολόκληρη τη Β. Ευρώπη.

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟΥ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΤΩΝ ΓΡΑΜΜΑΤΩΝ & ΤΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ

Η περίοδος του κλασικού ή μέσου Μεσαίωνα (11ος – 13ος Αι.) ήταν εποχή σπουδαίας πνευματικής ανάπτυξης. Βασικός φορέας πολιτισμικής ανάπτυξης & ομογενοποίησης παρέμενε η χριστιανική Εκκλησία, με σημαντικότερους εκπροσώπους τα μέλη θρησκευτικών ταγμάτων που καθοδηγούνταν από τη Ρώμη.

ΠΑΙΔΕΙΑ:

  • Στα τέλη του 12ου Αι., η σημαντικότερη εξέλιξη αποτελεί η εμφάνιση των πρώτων Πανεπιστημίων. Προήλθαν από επισκοπικές σχολές που γνώρισαν μεγάλη ανάπτυξη από τον 11ο Αι., σε αντίθεση με τις μοναστικές που παράκμασαν από το Β’ μισό του 12ου Αι.
  • Το πρόγραμμα των πανεπιστημίων περιλάμβανε εφτά μαθήματα, γνωστά ως ελευθέριες τέχνεςγραμματικήρητορικήδιαλεκτικήαριθμητικήγεωμετρίαθεωρία της μουσικήςαστρονομία.
  • Οι πυρήνες των πρώτων πανεπιστημίων ήταν συσσωματώσεις σπουδαστών και καθηγητών των επισκοπικών σχολών, που προσπάθησαν να χειραφετηθούν από την κηδεμονία των επισκόπων και να εξασφαλίσουν ακαδημαϊκά προνόμια και ελευθερίες, με σύμμαχο τη Ρώμη που θέλησε να ενισχύσει τη θέση της έναντι της τοπικής εκκλησιαστικής εξουσίας.
  • Τα πανεπιστήμια είχαν κοσμοπολίτικο χαρακτήρα, αφού συνέρρεαν φοιτητές από διαφορετικές χώρες, οργανωμένα σε «έθνη».
  • 1200 στην Ευρώπη υπήρχαν 4 αναγνωρισμένα πανεπιστήμιαΠαρίσιΜπολόνιαΟξφόρδη & Σαλέρνο. Τον 13ο Αι., ιδρύθηκαν αρκετά πανεπιστήμια, ειδικά στην Γαλλία και την Ιταλία.
  • Η ανάπτυξη των πανεπιστημίων συνέβαλε στην ανανέωση της σκέψης και των γνώσεων, μέσω της συστηματικότερης μελέτης των αρχαίων συγγραφέων, κυρίως του Αριστοτέλη, που επηρέασε τη μεσαιωνική φιλοσοφία και θεολογία προκαλώντας την αναγέννηση της λογικής και της διαλεκτικής. Έτσι αναπτύχθηκε ο σχολαστικισμός, ο οποίος αναδείχτηκε σε βασική συνιστώσα της θεολογικής σκέψης τον 13ο Αι.

ΓΡΑΜΜΑΤΑ:

Η κοσμική λογοτεχνία θριαμβεύει από τον 12ο Αι. στις κοινές γλώσσες με επίκεντρο τη Γαλλία. Οι μυθιστορίες υπήρξαν πιο περίτεχνες από το έπος και εξιστορούσαν θέματα από τη ζωή των Ιπποτών και του αυλικού έρωτα. Ίσως το πιο δημοφιλές έργο ολόκληρης της μεσαιωνικής περιόδου ήταν η Μυθιστορία του Ρόδου.

Από τον 13ο Αιπαρακμάζει η αυλική λογοτεχνία και αναπτύσσεται η αστική, με επίκαιρα θέματα που περιλάμβανε τα χρονικά, τη ρεαλιστική και σατιρική ποίηση.

Το λογοτεχνικό αριστούργημα του Μεσαίωνα ήταν Η Θεία Κωμωδία του Δάντη, γραμμένη στην κοινή ιταλική γλώσσα.

Στο Μέσο Μεσαίωνα, εμφανίστηκαν και τα πρώτα θεατρικά έργα, τα οποία αναπτύχθηκαν σε αστικό & λόγιο περιβάλλον. Την ίδια περίοδο αναπτύχθηκαν επίσης νέοι τύποι μουσικών συνθέσεων.

ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ:

Η εκκλησιαστική αρχιτεκτονική παρουσίασε σημαντικές προόδους αυτήν την περίοδο.

Τον 11ο Αι., Ρομαντική αρχιτεκτονική μεγάλων διαστάσεων, αποτέλεσμα ρωμαϊκών, βυζαντινών και μουσουλμανικών επιρροώνσε συνδυασμό με μακραίωνες τοπικές παραδόσεις.

Τον 12ο Αι., Γοτθική αρχιτεκτονική, η οποία αναπτύχθηκε στην Ιλ- ντε -Φρανς της Γαλλίας, ήταν μια βασιλική τέχνη των πόλεων και των καθεδρικών ναών που έμελλε να εξαπλωθεί σε ολόκληρη τη μοναρχική Ευρώπη. Ο γοτθικός ρυθμός βασίστηκε σε μια σειρά καινοτομίες, όπως το οξυκόρυφο τόξο και τους θόλους με νευρώσεις που επέτρεπαν τη δημιουργία υψηλότερων ορόφων απ’ ό,τι στο ρομαντικό ρυθμό.

Στα τέλη του 13ου Αιέτεινε να καθιερωθεί ως η τέχνη της Δυτικής Χριστιανοσύνης.

ΠΗΓΕΣ

  1. Ράπτης Κώστας, Γενική Ιστορία της Ευρώπης. Από τον 6ο έως τον 18ο αιώνα, ΕΑΠ, Πάτρα 1999
  2. Αρβελέρ Ελένη και Aymard Maurice (επιμ). Οι Ευρωπαίοι: Αρχαιότητα, Μεσαίωνας, Αναγέννηση, Γ’ Έκδοση, τ Α, Σαββάλας, Αθήνα 2003 (Les Europeens, 2000)
  3. Πάπυρος-Larousse-Britannica, Εγκυκλοπαίδεια, Β’ Έκδοση Πάπυρος, επιμ Βίκτωρ Αθανασιάδης κ.α, Αθήνα 1997

 

Advertisements
Σχολιάστε

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: