Skip to content

Η ΕΔΡΑΙΩΣΗ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ από ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ Δ.

18/06/2013

Η ΕΔΡΑΙΩΣΗ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ.

Οι ρίζες και η εξελικτική πορεία της διακυβέρνησης σε διάφορες περιοχές της

Στην προσπάθεια  αναζήτησης της εδραίωσης του πολιτικού πλαισίου της Ευρώπης, αρχικά εντοπίζοντας τις ρίζες του και στη συνέχεια προσπαθώντας να παρακολουθήσουμε την εξελικτική πορεία της διακυβέρνησης, θα πρέπει να έχουμε κατά νου πως αυτό δεν ήταν προϊόν μιας μηχανιστικής εξέλιξης  με προκαθορισμένη πορεία, αλλά κυρίως αποτέλεσμα συγκεκριμένων ιστορικών συγκυριών – που η κατάληξή τους πιθανά στις μέρες μας να φαντάζει φυσική – για τις οποίες, την εποχή που λάμβαναν χώρα, τίποτα δεν προδίκαζε πως τα πράγματα θα εξελίσσονταν έτσι κι όχι αλλιώς.

Ακόμα και οι πιο διορατικοί ηγέτες της ευρωπαϊκής ιστορίας, όταν έπαιρναν πολιτικές αποφάσεις, που εκ των υστέρων, θα αποδεικνύονταν καθοριστικές για το μέλλον της ηπείρου δε θα μπορούσαν να είναι βέβαιοι για την εξέλιξη των πραγμάτων, γιατί η περίπτωση του αστάθμητου παράγοντα είναι απανταχού παρούσα στην ανθρώπινη ιστορία και σε αντιδιαστολή με τις φυσικές επιστήμες, δεν μπορούν να διασφαλιστούν συνθήκες εργαστηρίου. Αρκετά γλαφυρά, αποδίδει αυτόν τον ισχυρισμό, η παρατήρηση του Κ. Μαρξ σχετικά με την ανθρώπινη ιστορία: «Οι άνθρωποι δημιουργούν την ίδια τους την ιστορία, τη δημιουργούν όμως όχι όπως τους αρέσει, όχι μέσα σε συνθήκες που οι ίδιοι διαλέγουν, μα μέσα σε συνθήκες που υπάρχουν άμεσα, που είναι δοσμένες και κληρονομήθηκαν από το παρελθόν. Η παράδοση όλων των νεκρών γενεών βαραίνει σα βραχνάς στο μυαλό των ζωντανών». (Κ.Μαρξ,1987:11). Τέλος, πριν προχωρήσουμε στην προσέγγιση του θέματος, θα ήταν χρήσιμο να λάβουμε υπ’ όψιν την διαπίστωση του Jean – François Bergier, για την απουσία ενότητας στις ερμηνείες που έχουν δώσει οι ιστορικοί σχετικά με την εμφάνιση των συγκεντρωτικών κρατών στα χρόνια του Μεσαίωνα (Αρβελέρ-Aymard,2003:318).

Η ΦΡΑΓΚΙΚΗ ΕΠΕΚΤΑΣΗ & Η ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΚΑΡΛΟΜΑΓΝΟΥ

Η ΦΡΑΓΚΙΚΗ ΕΠΕΚΤΑΣΗ & Η ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΚΑΡΛΟΜΑΓΝΟΥ

Όμως, ας επιστρέψουμε στο ζητούμενο, κάνοντας μια προσπάθεια να εντοπίσουμε τις ρίζες του πολιτικού πλαισίου της Ευρώπης. Είναι γεγονός πως μετά την κατάρρευση Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, για μια περίοδο τεσσάρων τουλάχιστον αιώνων τα γερμανικά βασίλεια που δημιουργήθηκαν στην επικράτειά της, τα χαρακτήριζε η αστάθεια και οι συνεχείς διαιρέσεις. Ωστόσο, στην  φράγκικη επικράτεια, κάτι δείχνει να αλλάζει με την διαδοχή της μεροβίγγειας δυναστείας απ’ αυτήν των καρολιδών. Εκείνος, που με την δράση του, χάραξε με μεγαλύτερη σαφήνεια ένα νέο πολιτικό πλαίσιο, στο οποίο θα διακρίνονταν με ενάργεια οι διαχωριστικές γραμμές από κάθε προηγούμενο γερμανικό βασίλειο, ήταν ο Κάρολος ο Μέγας. Πιθανά το όραμα του Καρλομάγνου, ήταν η αποκατάσταση της ρωμαϊκής εξουσίας, συμπέρασμα στο οποίο συγκλίνουν οι απόψεις ιστορικών, όπως ο Ράπτης, ο Jean–François Bergier κ.α.. Ειδικά ο δεύτερος, χαρακτηρίζει τον Καρλομάγνο ως τον επινοητή της Ευρώπης, αφού η μεσογειακή εικόνα των Ρωμαίων για τον κόσμο μετατράπηκε σε ευρωπαϊκή. (Αρβελέρ-Aymard,2003:322). Μολονότι, ο στόχος του Καρλομάγνου, παραπέμπει, με μια έννοια στο παρελθόν, άλλο τόσο οι πολιτικοί θεσμοί που χρησιμοποίησε ως μέσα για να τον πετύχει παραπέμπουν στο μέλλον, υπό την οπτική της διαχρονικότητας τους. Οι σημαντικότεροι απ’ αυτούς ήταν: Η μόνιμη εγκατάσταση βασιλικής αυλής και η προσπάθεια δημιουργίας κεντρικής διοίκησης. Σ’ αυτήν αυξάνονται οι βασιλικοί αξιωματούχοι και εδραιώνεται ο ρόλος του κλήρου της αυλής με συγκεκριμένες αρμοδιότητες. Παράλληλα, οργανώνεται η επιμελής τήρηση αρχείων και η γραμματειακή υποστήριξη της βασιλικής εξουσίας. Ενώ, η συνειδητοποίηση της σημασίας της τοπικής αυτοδιοίκησης για τον έλεγχο της επικράτειας επιφέρει το χωρισμό της σε κομητείες με επικεφαλής τον κόμη, ο οποίος διορίζονταν από το βασιλιά. (Ράπτης,1999:63). Στις μεταρρυθμίσεις λοιπόν του Καρλομάγνου, όσο βραχύβια κι αν ήταν η Αυτοκρατορία του (ειδικά για το Δυτικό και το Μέσο βασίλειο), μπορούμε να ανιχνεύσουμε τις ρίζες των μετέπειτα μοναρχιών, καθώς όπως ήδη προαναφέραμε οι θεσμοί του επιβίωσαν.

Στην αυγή του 11ου αιώνα, η τάξη των ευγενών εξακολουθεί να κυριαρχεί στην οικονομική, την πολιτική και στρατιωτική ζωή. (Ράπτης,1999:80). Σύμφωνα με την άποψη που διαμορφώνει ο Alexander Gieysztor σχετικά με την πολιτική λειτουργία της Ευρώπης για την συγκεκριμένη εποχή, οργανώνεται σε δύο επίπεδα: αφενός παρατηρούμε τον σχηματισμό περιφερειακών μορφωμάτων αφετέρου  εκφράζονται οικουμενικές βλέψεις. Κύριοι εκφραστές των τελευταίων είναι τόσο η ρωμαϊκή εκκλησία, η οποία διεκδικεί την επέκταση των εξουσιών της και στο κοσμικό πεδίο, όσο και η Άγια Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, η οποία ήταν το μοναδικό τμήμα της Αυτοκρατορίας του Καρλοκάγνου που κατάφερε να διατηρήσει τη συνοχή του. (Αρβελέρ-Aymard,2003:312).

Σημαντικό ρόλο στην αύξηση της επιρροής της εκκλησίας, διαδραματίζει κατά τα φαινόμενα, η εμφάνιση του Ισλάμ ως ανταγωνιστικής θρησκείας. Κάτι, που σε μεγάλο βαθμό, συμβάλει στην ανάδειξη του συνεκτικού ρόλου της θρησκείας και συνεπακόλουθα στην συνειδητοποίηση μιας κοινής κληρονομιάς της Δυτικής Ευρώπης. Μια αναγωγή σε γεωγραφικό επίπεδο κάνει ο ιστορικός Eric Hobsbawm υποστηρίζοντας ότι: «Ακόμα και η ίδια η ιδέα μιας χαρτογραφικά προσδιορισμένης ιστορίας της Ευρώπης έγινε δυνατή μονάχα μετά την άνοδο του Ισλάμ, η οποία διαχώρισε οριστικά τα νότια και ανατολικά παράλια της Μεσογείου από τα βόρεια παράλιά της». (E.Hobsbawm,1998:269,270).

Στην αυγή της νέας χιλιετίας, την μεγαλύτερη ευρωπαϊκή δύναμη αποτελούσε η Άγια Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, τα εδάφη της οποίας εκτείνονταν από τη σημερινή Γερμανία έως και τη Βόρεια Ιταλία. Η προσπάθεια των Γερμανών βασιλιάδων να περιορίσουν τη δύναμη της εκκλησίας στην επικράτειά τους, ελέγχοντας τους επισκόπους,  είχε σαν αποτέλεσμα την μακροχρόνια βίαιη αντιπαράθεση με τον πάπα, μέχρι την επικράτηση του τελευταίου και την ουσιαστική διάλυση της Αυτοκρατορίας. Επιπλέον, οι αυτοκρατορικές πόλεις και οι μεγάλοι ευγενείς κέρδισαν προνόμια και αναδείχτηκαν ως αυτόνομες οντότητες. (Ράπτης,1999:81,82). Αντίθετα, οι εξουσίες του πάπα κατά τον 13ο αιώνα, σε πνευματικό και κοσμικό επίπεδο, βρίσκονταν στον κολοφώνα της δύναμής τους. (Ράπτης,1999:97).

Κατά την διάρκεια του 12ου και 13ου αιώνα, έχουμε την εμφάνιση δύο νέων μοναρχικών κρατών στη Δύση. Πρόκειται για τις μοναρχίες της Γαλλίας των Καπετιδών και της Αγγλίας των Πλαταγενετών, οι οποίες δε θα αργήσουν να ανατρέψουν το συσχετισμό δυνάμεων στην Ευρώπη.

Οι Καπετίδες επιτυγχάνουν να διασφαλίσουν την οικογενειακή κληρονομική διαδοχή στο θρόνο από τον 11ο αιώνα, και μέχρι το 1180 θα καταφέρουν τον περιορισμό της δύναμης των χωροδεσποτών και την εξασφάλιση της ειρήνης στο εσωτερικό του βασιλείου τους. Επί βασιλείας του Φίλιππου Αύγουστου Β’ (1180-1223), πέραν της αναχαίτισης της αρχικής επέκτασης των Πλαταγενετών στα γαλλικά εδάφη και του τριπλασιασμού της επικράτειάς του, ιδιαίτερη σημασία για το μέλλον της μοναρχίας έχει η εσωτερική πολιτική που άσκησε. Στα επιτεύγματα του συγκαταλέγονται τα εξής: η αποδέσμευση των πόλεων από τις φεουδαρχικές υποχρεώσεις με αντάλλαγμα χρήματα και άντρες για το στρατό του, η ενίσχυση της βασιλικής δικαιοσύνης έναντι της χωροδεσποτικής, η διεύρυνση της φορολογικής βάσης και η συγκρότηση μικρού μόνιμου μισθοφορικού στρατού. Η σημασία των μεταρρυθμίσεων αυτών γίνεται καλύτερα κατανοητή μέσα από τα λόγια του μεγάλου ιστορικού του Μεσαίωνα Marc Bloch τα οποία παραθέτει ο Ράπτης στο βιβλίο του Γενική Ιστορία της Ευρώπης, απόσπασμα των οποίων μεταφέρουμε αυτούσιο: «…Το κράτος λοιπόν είχε αρχίσει να αποκτά το ουσιώδες αυτό στοιχείο της υπεροχής του: περιουσία ασύγκριτα σημαντικότερη από οποιουδήποτε ατόμου  και οποιασδήποτε κοινότητας». Με τον τρόπο αυτό παρατηρούμε την γαλλική μοναρχία να γίνεται η πρώτη δύναμη στην ηπειρωτική Ευρώπη μέχρι τα τέλη του 13ου αιώνα. (Ράπτης,1999:83).

Όσον αφορά τους Πλαταγενέτες, το έτος 1066 ο δούκας της Νορμανδίας Γουλιέλμος στέφεται βασιλιάς της ΙΠΠΟΤΕΣΑγγλίας. Έχοντας την αρωγή των Νορμανδών ιπποτών με αντάλλαγμα την παροχή φέουδων, θα στήσει ένα συγκεντρωτικό σύστημα εξουσίας με βάση τη δημιουργία ενός αποτελεσματικού φοροεισπρακτικού μηχανισμού. Επόμενος άξιος διάδοχος αποδείχτηκε ο Ερρίκος Β’ ο Πλαταγενέτης που επαναφέρει στο βασίλειο τη χαμένη σταθερότητά του μετά το θάνατο του Γουλιέλμου. Επίσης, μέσω των φεουδαλικών κληρονομικών σχέσεων ο βασιλιάς, ηγεμόνευσε και σε μια σειρά κομητείες και δουκάτα στο έδαφος της Γαλλίας, όπως η Νορμανδία, η Ακουιτανία, η Βρετάνη, η Ανδεγαβία κ.α. (Ράπτης,1999:82,83).

Στους αιώνες που εξετάζουμε, γίνονται και οι πρώτες προσπάθειες συγκρότησης κρατών στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, που δεν έχουν όμως την αντίστοιχη σταθερότητα με τα αντίστοιχα της Δύσης. Ενδεικτικά, αναφέρουμε τις περιπτώσεις της Ουγγαρίας, της Βουλγαρίας και της Ρωσίας, όπου θα γνωρίσουν τη μογγολική επικυριαρχία τον 13ου αιώνα. (Ράπτης,1999:85,86). Όπως και της Βοημίας, της Πολωνίας και της Σερβίας. Η τελευταία στα τέλη του 13ου αιώνα θα αναδειχτεί σε βαλκανική δύναμη υπό τη δυναστεία των Νεμανιδών. (Ράπτης,1999:84,85).

Κατά τον 14ο αιώνα, μια σειρά συγκυριών όπως: ο λιμός, η πανώλη και Εκατονταετής πόλεμος, οδηγεί στην ερήμωση ολόκληρων περιοχών και στη μείωση της αγροτικής παραγωγής, κάτι που αποτελεί οδυνηρό πλήγμα για τη φεουδαρχία. (Ράπτης,1999:112). Ακόμα, η κοσμική δύναμη του παπισμού μειώνεται με πρωτοβουλία των ισχυρών μοναρχικών κρατών. Ειδικά στη Γαλλία, υπό τη βασιλεία του Φίλιππου του Ωραίου (1285-1314), σβήνει οριστικά το παπικό όραμα οικουμενικής ηγεμόνευσης και επιπλέον  η παπική έδρα μεταφέρεται για 70 χρόνια (1309-1376) στην Αβινιόν. (Αρβελέρ-Aymard,2003:313).

Ωστόσο, η κρίση της φεουδαρχίας σε συνδυασμό μια σειρά μέτρων όπως η διεύρυνση της φορολογικής βάσης, η συντήρηση στρατών μόνιμου χαρακτήρα, η ύπαρξη γραφειοκρατικού μηχανισμού και η γέννηση μιας μορφωμένης τάξης υπαλλήλων που εργάζονταν για το δημόσιο θα αλλάξει το συσχετισμό δυνάμεων μεταξύ αριστοκρατίας και μοναρχίας, υπέρ της δεύτερης.  Απόρροια αυτών των παραγόντων ήταν η εδραίωση της μοναρχίας στην Αγγλία, την Ισπανία και τη Γαλλία από τα τέλη του 15ου αιώνα. (Ράπτης,1999:182,196). Στις συγκεκριμένες χώρες την εξέλιξη αυτή μοιάζει να διευκόλυνε και η απουσία μεγάλων και ισχυρών πόλεων στην επικράτειά τους. (Αρβελέρ-Aymard,2003:137). Ενώ αντίστροφα, στις περιοχές που υπήρχε ισχυρό δίκτυο αυτόνομων πόλεων, καθυστέρησε το ξεπέρασμα των τοπικισμών και η εμφάνιση των εθνικών κρατών. (Αρβελέρ-Aymard,2003:139).

Στις χώρες την Ανατολής που εξέθρεψαν απολυταρχικά καθεστώτα κατά το δεύτερο μισό του 17ου αιώνα, η πορεία που ακολούθησαν φαίνεται να παρουσιάζει μια αξιοσημείωτη διαφορά. Η μοναρχία στην προσπάθεια εδραίωσής της συμμάχησε με την αριστοκρατία προκειμένου να κάμψει τις αντιστάσεις των πόλεων και των αγροτών. Τέτοια είναι η περίπτωση του βασιλείου της Πρωσίας και κατόπιν Γερμανικής Αυτοκρατορίας των Χοενζόλερν, στην οποία οι γιούγκερ (μεγαλοκτηματίες) αποτέλεσαν τη ραχοκοκαλιά της διοίκησης, της διπλωματίας και του στρατού. Ανατολικότερα, στην Ρωσία του Μεγάλου Πέτρου, η τάξη των ευγενών αναδομήθηκε σύμφωνα με το πρώσικο πρότυπο, η δούμα καταργήθηκε, δημιουργήθηκε σύγχρονος στρατός και η εξουσία της εκκλησίας υποτάχθηκε στην κρατική. (Αρβελέρ-Aymard,2003:143,144).

Στην διάρκεια των Πρώιμων Νέων Χρόνων, οι σχέσεις ανάμεσα στα κράτη βασίζονταν ακόμα στους τρόπους συμπεριφοράς μεταξύ των δυναστικών οίκων που είχε καθιερώσει ο Μεσαίωνας. Η πολιτική των επωφελών γάμων, τα κληρονομικά συστήματα διαδοχής και οι πόλεμοι, ήταν τα κύρια μέσα διατήρησης και επέκτασης των επικρατειών. Ειδικά οι πόλεμοι, σύμφωνα με τον Ράπτη αποτελούν συστατικό στοιχείο της Ευρώπης από τον Μεσαίωνα έως τα τέλη του 18ου αιώνα. (Ράπτης,1999:176), επιβεβαιώνοντας κατά κάποιο τρόπο το διάσημο ορισμό του Πρώσου στρατηγού Κ. Κλαούζεβιτς πως: «Ο πόλεμος δεν είναι άλλο παρά η συνέχεια τής πολιτικής συναλλαγής με διαφορετικά μέσα» (Πάπυρος-Larousse-Britannica,1997:63). Από πολιτική άποψη, ο Τριαντακονταετής Πόλεμος (1618-1648) με κύριους αντίπαλους, μεταξύ άλλων, τη Γαλλία και τους Αψβούργους, επιφέρει νέα δεδομένα. Η καινοτομία έγκειται στην απώλεια της πολιτικής σημασίας που είχε η θρησκεία κατά τον Μεσαίωνα, καθώς οι καθολικοί Γάλλοι, εγκαινιάζοντας μια ρεαλιστική πολιτική, υποστήριξαν προτεσταντικές χώρες. (Ράπτης,1999:168). Επίσης, ο Πόλεμος της Ισπανικής διαδοχής (1702-1713), ανάμεσα στους Γάλλους και τη συμμαχία Αυστριακών, Ολλανδών, Άγγλων και Βρανδεμβούργου (μετέπειτα Πρωσίας), τερματίστηκε με τις συνθήκες της Ουτρέχτης (1713&1714), οι οποίες σταθεροποίησαν τη Δυτική Ευρώπη μέχρι τη Γαλλική Επανάσταση του 1789 και διαμόρφωσαν οριστικά τα όρια των χωρών που τη συγκροτούν μέχρι σήμερα (Ισπανία, Πορτογαλία, Γαλλία, Βέλγιο, Ολλανδία).

Στην Γαλλία του 18ου αιώνα, που αποτελούσε την μεγαλύτερη ευρωπαϊκή δύναμη, η απολυταρχία φτάνει στο απόγειό της, υπό τον Λουδοβίκο ΙΔ’. Επί βασιλείας του οι δικαιοδοσίες του διευρύνθηκαν σε όλες τις πτυχές του δημόσιου βίου (διοίκηση, δίκαιο, οικονομία) και παράλληλα εγγυητές της εξουσίας του στην επαρχία αποτελούσαν οι βασιλικοί επιμελητές και οι στρατιωτικοί διοικητές. Πέρα των προαναφερθέντων αποδυνάμωσε πολιτικά τους ευγενείς, συγκεντρώνοντας τούς ισχυρότερους απ’ αυτούς στην αυλή του, ώστε να τους ελέγχει ευκολότερα και να προσδώσει μεγαλύτερο κύρος στη βασιλεία του. (Ράπτης,1999:185)

Ο. Κρόμγουέλ

Ο. Κρόμγουέλ

Αντίθετα, στην Αγγλία η απολυταρχία κατάρρευσε αρκετά νωρίς. Ο εμφύλιος πόλεμος, λόγω της αυταρχικής πολιτικής του Καρόλου Α’ (1642-1649), που οδήγησε στην εγκαθίδρυση μιας σύντομης διάρκειας ολιγαρχικής δημοκρατίας – την οποία διαδέχτηκε η προσωποπαγής δικτατορία του Ο. Κρόμγουέλ – και η λεγόμενη Ένδοξη Επανάσταση (1685-1688) με την οποία εξισορροπήθηκαν οι εξουσίες του θρόνου και του κοινοβουλίου, επέσπευσαν τη διαδικασία εδραίωσης της κοινοβουλευτικής μοναρχίας. Αξιοσημείωτη είναι και η εμφάνιση ριζοσπαστικών κινημάτων, όπως των Ισοπεδωτών και των Σκαπανέων με εντυπωσιακά προωθημένα κοινωνικά αιτήματα για την εποχή. Οι εξελίξεις στην Αγγλία ενέπνευσαν την Αμερικάνικη και τη Γαλλική Επανάσταση, και συνάμα πολλές διατάξεις του αγγλικού Χάρτη των Δικαιωμάτων του 1789, υιοθετήθηκαν στη γαλλική Διακύρηξη των Δικαιωμάτων του ανθρώπου, έναν αιώνα αργότερα. (Ράπτης,1999:191-193).

Μολονότι, η εδραίωση της απολυταρχίας σηματοδότησε και τη συγκρότηση των σύγχρονων κρατών, ενώ βρήκε και τους θεωρητικούς στοχαστές της,  στα πρόσωπα του Γάλλου Μποντέν και του Άγγλου Τόμας Χομπς, που υποστήριζαν την απεριόριστη βασιλική εξουσία, ενώ δεν αναγνώριζαν το δικαίωμα εξέγερσης στο λαό. (Ράπτης,1999:196) Με μια προσεκτικότερη ματιά μπορούμε να εντοπίσουμε τη διαφορά μεταξύ θεωρίας και πράξης, καθώς το απολυταρχικό κράτος των Πρώιμων Νέων Χρόνων δεν είχε την ισχύ που οραματίζονταν οι θεωρητικοί εκφραστές του.

Αυτό γίνεται ευκολότερα διακριτό στην περίπτωση της φωτισμένης απολυταρχίας. Η τελευταία, δίχως να αποτελεί διαφορετικό πολιτικό σύστημα, προήλθε χάρη στην επιρροή των ανθρωπιστικών  ιδεών του Διαφωτισμού σε ορισμένους ηγεμόνες μοναρχικών κρατών. Χαρακτηριστικότερα παραδείγματα αποτελούν η Αυστρία του Ιωσήφ Β’, η Πρωσία του Μέγα Φρειδερίκου και η Ρωσία της Μεγάλης Αικατερίνης. Στα κράτη αυτά παρά τις προθέσεις και ως ένα βαθμό την υλοποίηση μεταρρυθμίσεων προς όφελος των χαμηλών στρωμάτων και τον εκσυγχρονισμό του κράτους, όπως η κρατικοποίηση των σχολείων και η προαγωγή της εκπαίδευσης στην Αυστρία, τα μέτρα κοινωνικού χαρακτήρα στην Πρωσία, η ίδρυση νοσοκομείων και ορφανοτροφείων στη Ρωσία, πραγματοποιήθηκαν στο βαθμό που δε θίγονταν τα συμφέροντα των ευγενών. Ενώ, σε καμία από τις παραπάνω χώρες ο ριζοσπαστισμός των αλλαγών δεν έφτασε μέχρι την απελευθέρωση των δουλοπάροικων, ακριβώς λόγω του φόβου της αντίδρασης της καθεστηκυίας τάξης. (Ράπτης,1999:189,190).

Βέβαια, οφείλουμε να μην παραβλέψουμε πως σε όλη την περίοδο εδραίωσης των μοναρχικών κρατών, υπήρξαν περιοχές που γνώρισαν διαφορετικά πολιτικά συστήματα διακυβέρνησης. Ήδη από τον 14ο αιώνα εμφανίζεται το φαινόμενο συγκρότησης των χαλαρών συνομοσπονδιών, τόσο στην περίπτωση των σκανδιναβικών κρατών όσο και σ’ αυτή των ελβετικών καντονιών. Επίσης, οι οικονομικά ανθηρές πόλεις κράτη  στην Ιταλία και τη Γερμανία όπως η Βενετία, η Γένοβα, το Αμβούργο, η Βρέμη κ.α., όπου το πολίτευμα ήταν ολιγαρχικό και την εξουσία ασκούσαν λίγες οικογένειες αριστοκρατών, εμπόρων εφοπλιστών και χρηματιστών. Ακόμα, στις αρχές του 17ου αιώνα, οι Ηνωμένες Επαρχίες των Κάτω Χωρών συγκρότησαν μια ομοσπονδιακή δημοκρατική ολιγαρχία, στην οποία κάθε επαρχία διατηρούσε την αυτονομία της. Το πολιτικό σύστημα που επικράτησε στην Πολωνία, ήταν μια σύνθεση αριστοκρατικής δημοκρατίας και μοναρχίας. Στην πραγματικότητα όμως την κατέστησε ακυβέρνητη και εύκολη λεία των γειτονικών κρατών με αποτέλεσμα τον διαμελισμό και την πολιτική εξαφάνιση της στα τέλη του 18ου αιώνα. (Ράπτης,1999:118,119,194,195)  Τέλος, οι Οθωμανοί,  εισήγαγαν ένα πρότυπο πολιτικό καθεστώς, που δεν συγκρίνεται με κανένα απ’ αυτά της Ευρώπης. (Αρβελέρ-Aymard,2003:38).

Εν κατακλείδι, παρά τις εναλλακτικές προσπάθειες διακυβέρνησης που μόλις αναφέραμε. Εκείνο το σύστημα που τελικά καθόρισε την πορεία της Ευρώπης, ήταν αυτό των απολυταρχικών κρατών, καθώς  οδήγησε στη συγκρότηση των σύγχρονων συγκεντρωτικών κρατών με τη σημερινή τους μορφή. Ωστόσο, η απολυταρχία ως πολιτικό καθεστώς δεν επέδειξε τη δύναμη και την ανθεκτικότητα που έμοιαζε να κατέχει επί Λουδοβίκου ΙΔ’ κι αυτό δε άργησε να φανεί στους αιώνες που ακολούθησαν. Αλλού με θυελλώδεις επαναστάσεις κι αλλού ηπιότερα θα παραχωρήσει τη θέση της σε διαφόρων τύπων κοινοβουλευτικά καθεστώτα, ενώ η ίδια θα καταστεί αντικείμενο μελέτης της ιστορίας, ως μιας εποχής που έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

  1. Αρβελέρ Ελένη και Aymard Maurice (επιμ). Οι Ευρωπαίοι: Αρχαιότητα, Μεσαίωνας, Αναγέννηση, Γ’ Έκδοση, τ Α, Σαββάλας, Αθήνα 2003 (Les Europeens, 2000)
  2. Αρβελέρ Ελένη και Aymard Maurice (επιμ). Οι Ευρωπαίοι: Νεότερη και Σύγχρονη Εποχή, Β’ Έκδοση, τ Β, Σαββάλας, Αθήνα 2003 (Les Europeens, 2000)
  3. Hobsbawm Eric, Για την Ιστορία, Α’ Έκδοση Θεμέλιο, Αθήνα 1998 (On History, 1997)
  4. Μαρξ Καρλ, Η 18η Μπρυμαίρ του Λουδοβίκου Βοναπάρτη, Έκδοση Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 1987
  5. Πάπυρος-Larousse-Britannica, Εγκυκλοπαίδεια, Β’ Έκδοση Πάπυρος, επιμ Βίκτωρ Αθανασιάδης κ.α, Αθήνα 1997,  τ34, λήμμα: Κλαούζεβιτς Καρλ
  6. Ράπτης Κώστας, Γενική Ιστορία της Ευρώπης. Από τον 6ο έως τον 18ο αιώνα, ΕΑΠ, Πάτρα 1999

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΔΗΜΤΡΗΣ

Advertisements
Σχολιάστε

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: