Skip to content

«που ‘ναι η μάνα σου μωρή»- Δήμητρα Σωτήρη Πέτρουλα

05/06/2013

                         «που ‘ναι η μάνα σου μωρή»- Δήμητρα Σωτήρη Πέτρουλα (Αρχική εκδ. Κεδρος -επανέκδοση        Σύγχρονη Εποχή
πετρουλαΤο συγκεκριμένο αυτοβιογραφικό έργο πρωτο-εκδόθηκε από τον Κέδρο, ενώ πρόσφατα επανακυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή.

Αυστηρά ακατάλληλο για ανηλίκους, με την κυριολεκτική σημασία, λόγω των γλαφυρών περιγραφών αγριότητας, ωμότητας και θηριωδίας από μεριάς των ταγματασφαλιτών ενάντια στα γυναικόπαιδα της Μάνης.

Πάραυτα, επίκαιρο όσο ποτέ, για την αποκατάσταση της ιστορικής αλήθειας (της άρνησης της λήθης), σε μια εποχή που ιδεολογικοί απόγονοί των παραπάνω, επιδιώκουν μια συνειδητή παραχάραξη της ιστορίας, εξυμνώντας τους ως «πατριώτες».

Από την ιστορία της οικογένειας Πέτρουλα, ίσως γνωστότερο γεγονός αποτελεί η δολοφονία του φοιτητή και ανιψιού της συγγραφέος και συνονόματου του πατέρα της, κατά την περίοδο των Ιουλιανών από τις δυνάμεις καταστολής. Οι αρχές επιδιώκοντας να συγκαλύψουν το περιστατικό, σχεδίαζαν μυστική ταφή. Ωστόσο, η συγκεκριμένη μεθόδευση αποτράπηκε μετά από αγώνες και πιέσεις του κινήματος. Ως φόρος τιμής, η κεντρικότερη πλατεία του Κολωνού (επί της οδού Λένορμαν), όπου ήταν και η κατοικία του, ονομάστηκε πλατεία Σωτήρη Πέτρουλα.

Ωστόσο, η Δήμητρα Σωτήρη Πέτρουλα μέσα από την αυτοβιογραφία της περιγράφει γεγονότα που διαδραματίστηκαν στην ιδιαίτερη πατρίδα της, την Μάνη, στα άγρια χρόνια μεταξύ των δύο γύρων του εμφύλιου πόλεμου. Η επίκληση επιθέτων και από τις δύο πλευρές, καθιστά τη μαρτυρία της όχι απλά πιο πειστική, αλλά και ντοκουμέντο για περαιτέρω ιστορική έρευνα.

Ο ΤΟΠΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

Ο ΤΟΠΟΣ

Η αφήγηση της τετράχρονης τότε Δήμητρας, ξεκινά από το χωριό Κάτω Μοναστήρι της Μάνης και ακολουθεί την περιπλάνησή της σε άλλα χωριά της περιοχής και το Γύθειο. Αποτελεί γεγονός, πως στη Μάνη η εμφύλια σύρραξη διεξάχθηκε με ιδιαίτερη αγριότητα, λόγω και παραμέτρων που δεν ήταν καθαρά πολιτικές, αλλά είχαν να κάνουν και με έριδες μεταξύ φαμιλιών, οι οποίες προϋπήρχαν του πολέμου. Αυτό διαφαίνεται και μέσα από την αφήγηση, αλλά καλύτερα να αφήσουμε τη διερεύνηση στα χέρια των ιστορικών και να εστιάσουμε στις συγκλονιστικές μαρτυρίες της συγγραφέος.

ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

Η αφήγηση ξεκινά το Γενάρη του 1946. Είχαν προηγηθεί τα Δεκεμβριανά του 44 στην Αθήνα με τις συγκρούσεις μεταξύ του (εφεδρικού κυρίως) ΕΛΑΣ απέναντι στην συμμαχία της εγχώριας αντίδρασης και Βρετανών συμμάχων. Παρά την ήττα του ΕΛΑΣ λόγω συντριπτικής υπεροπλίας των αντιπάλων του, εξακολουθεί να ελέγχει το μεγαλύτερο μέρος της υπόλοιπης Ελλάδας. Ωστόσο, το ΕΑΜ, κυρίως λόγω της κοντόφθαλμης πολιτικής της ηγεσίας του Κ.Κ.Ε υπογράφει τη συμφωνία της Βάρκιζας και τον αφοπλισμό του ΕΛΑΣ. Μετά το συγκεκριμένο γεγονός, αντί για ειρήνη ξεκινάει ένας ανελέητος διωγμός εναντίον των αφοπλισμένων πλέον ανταρτών, αλλά και πολλών αγωνιστών της βάσης του ΕΑΜ που αντιστάθηκαν στη γερμανική κατοχή. Αντίθετα, οι συνεργάτες των Γερμανών που συγκροτούσαν τα Τάγματα Ασφαλείας και παραδόθηκαν από τον ΕΛΑΣ στους Βρετανούς με την υπόσχεση της δίκης, όχι απλά αμνηστεύτηκαν αλλά επανεξοπλίστηκαν και αποτέλεσαν την αιχμή του δόρατος, στην τρομοκρατία που εξαπέλυσε κράτος και παρακράτος, ενάντια σε αριστερούς αγωνιστές. Κάτω από αυτές τις συνθήκες προετοιμάστηκε το έδαφος για τον δεύτερο γύρο του Εμφύλιου Πολέμου 1946-49.

Η ΑΦΗΓΗΣΗ

Το Γενάρη του 1946, η τετράχρονη Δήμητρα ανοίγει την πόρτα του σπιτιού της, αντικρίζοντας έναν άντρα που τις απευθύνεται σε άγριο τόνο με τη φράση που χαράχτηκε στη μνήμη της «που ‘ναι η μάνα σου μωρή;». Έτσι, ξεκινάει η περιγραφή μιας σειράς ανατριχιαστικών εμπειριών που έμελε να σημαδέψουν για πάντα τη ζωή της. Οι άντρες του χωριού –στην πλειοψηφία τους αριστεροί- είχαν καταφύγει στα γύρω βουνά για να αποφύγουν τις διώξεις, αφήνοντας πίσω τους μόνο γυναικόπαιδα. Η εκτίμηση πως όσοι άμαχοι έμειναν πίσω δε θα πειραχτούν, αποδείχτηκε πέρα για πέρα λαθεμένη. Εφόσον είχαν αποτύχει οι προηγούμενες προσπάθειες εκτοπισμού του πληθυσμού, οι παρακρατικές συμμορίες προχώρησαν σε πιο δραστικά μέτρα!

Η μικρή βλέπει τη μητέρα της να προπηλακίζεται άγρια και να οδηγείται βίαια μαζί με τους υπόλοιπους συγχωριανούς σε κεντρικό σημείο του χωριού. Ακολουθεί η ομαδική εκτέλεσή τους, με μοναδική επιζώσα τη μικρή Δήμητρα, πιθανά λόγω οίκτου που ξύπνησε το μικρό της ηλικίας της. Η ίδια θυμάται την κάνη του όπλου να την σημαδεύει και τη φράση ενός άντρα «δεν μπορώ γαμώ….»

Το περιστατικό δεν αποτελεί παρά την απαρχή ενός μαρτυρίου που σημάδεψε ανεξίτηλα τη ζωή της. Για μέρες περιφέρεται ανάμεσα σε πτώματα, όπου τις εικόνες φρίκης συμπληρώνουν τα βογκητά των ετοιμοθάνατων. Ώσπου μια θεία από γειτονικό χωριό, αψηφώντας τον κίνδυνο των αντιποίνων, επισκέπτεται το Κάτω Μοναστήρι και βρίσκοντας την ανιψιά της ζωντανή την παίρνει μαζί της. Παρά την κακομεταχείριση στα χέρια της θείας και την διάκριση που εκείνη κάνει ανάμεσα στη Δήμητρα και τα δικά της παιδιά, η συγγραφέας στα χρόνια της ωριμότητας θα αναγνωρίσει τη λεβέντικη στάση της που τη γλύτωσε από βέβαιο θάνατο.

Άλλωστε, η διαρροή της είδησης πως η θεία πρόσφερε βοήθεια «στο σπέρμα του ΕΛΑΣίτη Πέτρουλα», θα έχει βαρύ τίμημα για την ίδια και την οικογένειά της. Την επανάληψη δηλαδή της θηριωδίας και το ξεκλήρισμα με φρικτό τρόπο όλων των μελών, πλην των δύο μικρότερων παιδιών και της Δήμητρας.

Η μικρή Δήμητρα παίρνει για μια ακόμα φορά το δρόμο της περιπλάνησης και καταλήγει στο Γύθειο, όπου γνωρίζει ξανά την κακοποίηση, την οποία απαλύνουν κάποια διαλείμματα τρυφερότητας. Από εκεί καταλήγει στον Πειραιά και μετέπειτα στην Αθήνα όπου και θα υιοθετηθεί. Σ’ αυτό το διάστημα βιώνει την επανασύνδεση και τον εκ’ νέου αποχωρισμό με κάποια από τα αδέλφια της, δολοφονίες αγαπημένων, όπως ο πατέρας της και αρκετών συγγενών της. Όμως το «βαρύ» οικογενειακό παρελθόν συνεχίζει να την κυνηγά ακόμα και στο σχολείο, με αντίκτυπο τη σκληρή αντιμετώπιση αρκετών δασκάλων.

Μέσα από μια προσωπική αναδρομή, φτάνει εύλογα σε κάποια συμπεράσματα «λένε πως στη Μάνη δεν υπάρχουν αριστεροί. Μα πώς να υπάρχουν αφού δεν άφησαν κανένα!». Ο κατάλογος τριών ολόκληρων σελίδων που παραθέτει στο τέλος του βιβλίου της, με τα ονόματα μελών της οικογένειάς της και άλλων συγγενών που εκτελέστηκαν ομαδικά, αποτελεί ισχυρή απόδειξη για το αμείλικτο κυνήγι και τη θηριωδία των παρακρατικών φασιστικών συμμοριών. Μια προσεκτικότερη ματιά στις ημερομηνίες των εκτελέσεων, καταδεικνύει πως αυτές δεν περιορίστηκαν στα χρόνια του εμφύλιου, αλλά συνεχίστηκαν με ένταση και στην υποτιθέμενη ανάπαυλα, μεταξύ των δύο γύρων.

Από αυτήν την άποψη, η συγκεκριμένη αυτοβιογραφία, καθίσταται επίκαιρη, ειδικά στις μέρες μας, όπου οι ιδεολογικοί απόγονοι των Ναζί προσπαθούν να βρουν κοινωνικά ερείσματα, εκμεταλλευόμενοι την μακρόσυρτη και εντεινόμενη κρίση και τις συνέπειες της.

Μολονότι, οι εικόνες από τις περιγραφές της Δήμητρας Σωτήρη Πέτρουλα, προκαλούν έντονη δυσφορία και αποτροπιασμό στα όρια της φρίκης, αξίζει να καταγράψουμε και κάποιον σύντομο διάλογο με έναν από τους αδελφούς της, με φόντο το βομβαρδισμένο Πειραιά. Η Δήμητρα παρατηρεί ένα δέντρο, στο οποίο έχει καρφωθεί ένα σιδερο και λέει «Κι όμως είναι πράσινο. Το δέντρο είναι ζωντανό. Δεν πέθανε»Η απόκριση του αδελφού της υποκρύπτει μια ισχυρή αλληγορία που η μικρή Δήμητρα αδυνατούσε, λόγω ηλικίας, να κατανοήσει «Δεν πέθανε, ούτε θα το αφήσουμε να πεθάνει». Η συγκεκριμένη απόκριση αντανακλά την αέναη πάλη και την ελπίδα για τη διατήρηση του οράματος. Ενός οράματος που οραματίστηκαν οι συγκεκριμένες γενιές και αγωνίστηκαν για την υλοποίηση του, ανεξάρτητα από το αν οι πολιτικές ηγεσίες αποδείχτηκαν αναξιόχρεες, όπου τελικό στόχο έχει την κατάργηση της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο.

Δ.Κ

Advertisements
2 Σχόλια
  1. Ανώνυμος permalink

    Θαυμαζω το πνευμα το μυαλο το λογο ευγε

    Μου αρέσει!

Trackbacks & Pingbacks

  1. ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ: «που ‘ναι η μάνα σου μωρή» από το αυτβιογραφικό βιβλίο της Δήμητρα Σωτήρη Πέτρουλα | ΙΣΤΟΡΙΑ-ΤΕΧΝΕΣ-ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: