Skip to content

Μ. ΘΕΡΒΑΝΤΕΣ/ΔΟΝ ΚΙΧΩΤΗΣ

05/06/2013

 Μ. ΘΕΡΒΑΝΤΕΣ/ΔΟΝ ΚΙΧΩΤΗΣ (εκδ. Εξάντας)

ΔΟΝ ΚΙΧΩΤΗΣΔΟΝ ΚΙΧΩΤΗΣ-ΘΕΡΒΑΝΤΕΣ Μ.

Ο ΘΕΡΒΑΝΤΙΚΟΣ ΗΡΩΑΣ

Ο Δον Κιχώτης αποτελεί σημείο αναφοράς, είτε θετικής είτε αρνητικής, που μας βοηθάει να ονομάσουμε και να αξιολογήσουμε στάσεις και συμπεριφορές που μας χαρακτηρίζουν, κατά καιρούς, όλους, λίγο έως πολύ. Αντίστοιχο βάρος, εκτός από τις βιβλικές μορφές, έχουν μονάχα ορισμένοι ήρωες της κλασικής μυθολογίας ή ιστορίας.

Το έργο του Μιγκέλ ντε Θερβάντες (Miguel de Cervantes, 1547-1613), θεωρείται από πολλούς σαν το πρώτο νεότερο ευρωπαϊκό μυθιστόρημα – εκτοπίζοντας απ’ αυτήν τη θέση τον, ίσως υπερβολικά ιδιόρρυθμο, Πανταγκρυέλ.

ΤΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ

Το στοιχείο της παρωδίας των ιπποτικών αφηγημάτων είναι εξαιρετικά εμφανές στο Δον Κιχώτη, με έντονο το κωμικό στοιχείο.

Ο νεότερος Ευρωπαίος, με τη μορφή του Θερβάντες είναι σα να αναγνωρίζει ότι η ταυτότητά του θα διατηρεί ένα χαρακτήρα όχι μόνο φανταστικό αλλά και ειρωνικό

Πολλοί αναγνώστες, κριτικοί και θεωρητικοί της λογοτεχνίας, μα και λογοτέχνες ή φιλόσοφοι απέδωσαν στον ήρωα του Δον Κιχώτη εμβέλεια επικού ή τραγικού ήρωα: εκφράζει και διεκδικεί, σχεδόν απεγνωσμένα, την ισχύ μα και την αναπόφευκτη αδυναμία ενός ολόκληρου πολιτισμού, εκείνου ακριβώς που αποδίδει στη λογοτεχνία μια κρίσιμη θέση και λειτουργία• στο πρόσωπό του η ίδια η λογοτεχνία γίνεται λογοτεχνικός ήρωας.

Ο Άουερμπαχ επιμένει ιδιαίτερα όχι μόνο στον κωμικό και σατιρικό χαρακτήρα του έργου, αλλά και σε ένα ειδικότερο στοιχείο της γραφής του: καλλιέργεια και ανάπτυξη του γνωστού μας, από τον Βοκκάκιο, μέσου ύφους.

ΕΓ: ΘΕΡΒΑΝΤΕΣ (CERVANTÈS, 1547-1613) 

Ο Θερβάντες, καταπιάστηκε πειραματικά κι από δική του προτίμηση, με το βουκολικό μυθιστόρημα, έγραψε ευκαιριακά ποίηση, επιδόθηκε στο θέατρο, εξερευνώντας όλο το φάσμα των ειδών αυτών, μάλλον, με μέτρια αποτελέσματα.

Η λογοτεχνική παραγωγή του Θερβάντες περιλαμβάνει στίχους και πρόζα, κατά τις ισχύουσες στην εποχή του προδιαγραφές της κλασικιστικής Αναγέννησης.

Ωστόσο, στα έργα της δεύτερης περιόδου του επιδεικνύει δεξιοτεχνία σε διάφορα θεατρικά είδη.

Εκτός από τις τραγωδίες και τις κωμωδίες, ο Θερβάντες διέπρεψε στα ελάσσονα θεατρικά είδη, με τα Entremeses (Ιντερλούδια, 1615), που διακρίνονται για την κωμική, χαριτωμένη, ζωηρή, βαθιά και τρυφερή συγχρόνως γραφή τους.

Την ικανότητά του για ανανέωση των παραδοσιακών ειδών, ο Θερβάντες την ασκεί και στο χώρο του μυθιστορήματος, είτε προσεγγίζει, στα νιάτα του, το ποιμενικό(Γαλάτεια) ή, στο τέλος της ζωής του το «βυζαντινό» περιπετειώδες μυθιστόρημα ( οι άθλιοι του Περσίλη και της Σιγισμούνδης).

Εάν στην Ισπανία το έργο του Θερβάντες εκτιμάται στο σύνολό του, στον υπόλοιπο κόσμο ο συγγραφέας είναι γνωστό για ένα και μοναδικό βιβλίο: το Δον Κιχώτης.

Ομολογημένος στόχος του συγγραφέα ήταν η παρωδία των ιπποτικών μυθιστορημάτων.

Η κωμική διασκευή του Θερβάντες εντυπωσίασε έντονα τους ίδιους τους αναγνώστες του ιπποτικού μυθιστορήματος, οι οποίοι αγάπησαν στο εξής την παρωδία τόσο πολύ, όσο και τα έργα αυτά καθαυτά.

Το έργο αντιπαραθέτει δύο κόσμους: τον φανταστικό, της περιπετειώδους φιλολογίας, και τον υπαρκτό κόσμο της καθημερινής ζωής, που οι αναγνώστες του γνωρίζουν πολύ καλά. Ο μηχανισμός που αποσυνδέει αλλά και συμπαραθέτει τούτους τους δύο κόσμους, είναι η παραφροσύνη του ήρωα, ένα θέμα που ο συγγραφέας δανείζεται από τον Μαινόμενο Ορλάνδο του Αριόστο.

Στην πορεία, αρχίζει σταδιακά και αποκτά όλο και περισσότερη σημασία, ο διάλογος ανάμεσα στον «τρελό» και τον «φρόνιμο» – και τούτο αποτελεί ένα από τα πιο πρωτότυπα χαρακτηριστικά του έργου.

Πιο ξεκάθαρο είναι το μήνυμα: να έχεις την επίγνωση ότι η ζωή δεν είναι παρά ίσκιος και όνειρο, αλλά να τη ζεις σα να μην είναι έτσι.

Ο «πρίγκηψ των μεγάλων πνευμάτων» Θερβάντες είναι ίσως και ένα από τα πιο ευρωπαϊκά πνεύματα ανάμεσα στους μεγάλους συγγραφείς.

Επίσης, ανοίγει το δρόμο για μια νέα παράδοση: το αριστούργημά του, γεννημένο από τους κόλπους της λογοτεχνίας, γεννά με τη σειρά του λογοτεχνία.

Να λοιπόν που ένα βιβλίο που μιλά για το πως η λογοτεχνία επηρεάζει τα πνεύματα, και που τονίζει τους κινδύνους μιας τέτοιας κατάστασης (ο ιππότης της La Mancha καταλήγει να τρελαθεί) ασκεί αυτό το ίδιο μια ευρύτατη και αποφασιστική επίδραση στο λογοτεχνικό πεδίο.

Από τον 170 αιώνα, ο Δον Κιχώτης σχολιάζεται ενδελεχώς από τους Γάλλους και Άγγλους κριτικούς, και επηρεάζει το αγγλικό μυθιστόρημα του 18ου αιώνα. Αλλά η πανευρωπαϊκή καταξίωση του μυθιστορήματος του Θερβάντες, η αναγωγή του Δον Κιχώτη σε μυθικό ήρωα, είναι έργο του ρομαντισμού.

ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ ΚΑΙ ΠΟΛΥΓΛΩΣΣΙΑ

Ο μυθιστοριογράφος της εποχής φέρνει στην επιφάνεια πλήθος αναπαραστάσεων, μέσω των οποίων αποδεικνύεται η περίπλοκη πραγματικότητα του σύγχρονου Ευρωπαίου, συμπεριλαμβανομένων και των λογοτεχνικών ειδών που παρωδεί.

Επιπλέον, μέσα σε κάθε κράτος, ακόμα και στο επίπεδο των ατομικών συναναστροφών, διαφαίνεται η ύπαρξη ενός «διαλόγου» μεταξύ γλωσσών και γλωσσικών τρόπων, τον οποίο αξιοποιεί το μυθιστόρημα, προσδίδοντας νέα διάσταση στην αναπαράσταση.

Το αν θα δούμε τον Δον Κιχώτη σαν κωμικό ή τραγικό ήρωα, φαίνεται ότι είναι ζήτημα που υποχρεωτικά παραμένει ανοιχτό ακριβώς επειδή, ως μυθιστορηματικός ήρωας, περιέχει και της τραγωδίας και της κωμωδίας τη γλώσσα.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

  1.  Βάρσος Γιώργος, Ιστορία της Ευρωπαϊκής λογοτεχνίας. Από τον 6ο έως τις αρχές του 18ου αιώνα, εκδ. Ε.Α.Π., Πάτρα 1999.
  2. Benoit Annick & Fontaine Gay (επιμ.), Ευρωπαϊκά Γράμματα: Ιστορία της Ευρωπαϊκής Λογοτεχνίας Εκδ. Σοκόλη, μτφρ. Α. Ζηράς κ.ά., τ. Β, Αθήνα 1999 (Lettres Européenes: Histoire de la Literature Européene, 1992).

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗΣ

Advertisements
Σχολιάστε

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: