Skip to content

ΕΥΡΩΠΗ: ΟΙ ΑΡΧΑΙΟΙ ΚΟΣΜΟΛΟΓΟΙ (ΠΡΟΣΩΚΡΑΤΙΚΟΙ) ΕΛΛΗΝΕΣ/ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ

27/06/2013

ΟΙ ΑΡΧΑΙΟΙ ΈΛΛΗΝΕΣ & Ο ΚΟΣΜΟΣ

ΟΜΗΡΟΣ

ΟΜΗΡΟΣ.

Υπήρξε κόσμος ανθρωπομορφικών θεοτήτων, όπου τίποτα δεν μπορούσε να προβλεφθεί με ασφάλεια. Τα φυσικά φαινόμενα ήταν προσωποποιημένα και θεοποιημένα. Κεραυνοί και αστραπές αποτελούσαν εξαιρετικά κατορθώματα, προϊόντα θείας βούλησης.

Η γλώσσα και οι εικόνες που χρησιμοποιεί μια κοινωνία επηρεάζει την πραγματικότητα που αυτή η κοινωνία αντιλαμβάνεται….το περιεχόμενο των ποιημάτων του Όμηρου και του Ησίοδου αποτέλεσε κεντρικό χαρακτηριστικό του ελληνικού πολιτισμού και επηρέασε τη σκέψη, τη γλώσσα και τη συμπεριφορά των αρχαίων Ελλήνων. (36)

ΟΙ ΠΡΩΤΟΙ ΈΛΛΗΝΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ

Η Ελληνική φιλοσοφία εμφανίστηκε στις αρχές του 6ου αιώνα…. Ο Θαλής, ο Πυθαγόρας και ο Ηράκλειτος, μολονότι ζούσαν σε ένα πολιτισμό διαποτισμένο από τη μυθολογία, εγκαινίασαν ένα νέο είδος πνευματικής αναζήτησης .

Μια ομάδα στοχαστών του 6ου αι. ξεκίνησε μια σοβαρή κριτική έρευνα της φύσης του κόσμου στον οποίο ζούσαν – που συνεχίζεται ως τις μέρες μας. Έθεσαν ερωτήματα σχετικά με τα συστατικά στοιχεία του, τη σύνθεσή του και τη λειτουργία του. Διερωτήθηκαν σχετικά με το σχήμα και τη θέση του και αναρωτήθηκαν για την καταγωγή του. Θέλησαν να κατανοήσουν τις διαδικασίες της μεταβολής, της γένεσης και του μετασχηματισμού των πραγμάτων. Μελέτησαν ασυνήθιστα φυσικά φαινόμενα όπως οι σεισμοί. Και στοχάστηκαν για πρώτη φορά σχετικά με τους κανόνες επιχειρηματολογίας και απόδειξης.

Μαζί με τα νέα είδη ερωτήσεων, επεδίωξαν και νέα είδη απαντήσεων. Η προσωποποίηση της φύσης έχασε βαθμιαία τη σημασία της. Οι εξηγήσεις τους δεν περιείχαν υπόνοιες θεϊκών παρεμβάσεων και ήταν εντελώς φυσιοκρατικές….Ο κόσμος των φιλόσοφων είναι εύτακτος και προβλέψιμος, στον οποίο τα πράγματα συμπεριφέρνονται σύμφωνα με τη φύση τους…ο κόσμος αντικατέστησε το χάος. Η διάκριση μεταξύ  

ΘΑΛΗΣ Ο ΜΙΛΗΣΙΟΣ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΕΠΤΑ ΣΟΦΟΥΣ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑΣ

ΘΑΛΗΣ Ο ΜΙΛΗΣΙΟΣ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΕΠΤΑ ΣΟΦΟΥΣ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑΣ

φυσικού και υπερφυσικού άρχισε να αναδύεται και τα αίτια αναζητούνται πλέον στη φύση των πραγμάτων. Ο Αριστοτέλης τους ονόμασε φυσικούς ή φυσιολόγους, λόγω του ενδιαφέροντος για τη φύση.

ΜΙΛΗΣΙΟΙ & ΤΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΤΗΣ ΕΣΧΑΤΗΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

Ο φιλοσοφικός τρόπος σκέψης αναδύθηκε στην Ιωνία.

Ο Θαλής, κατά τον Αριστοτέλη, θεωρούσε το νερό ως την πλέον θεμελιώδη αρχή.

Ο Αναξίμανδρος, θεωρούσε θεμελιώδη αρχή το άπειρο.

Ο Αναξιμένης, θεωρούσε θεμελιώδη αρχή τον αέρα.

Ο Ηράκλειτος, θεωρούσε θεμελιώδη αρχή τη φωτιά

 

ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ. ΚΑΤΑ ΠΟΛΛΟΥΣ ΠΑΤΕΡΑΣ ΤΗΣ ΔΙΑΛΕΚΤΙΚΗΣ

ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ. ΚΑΤΑ ΠΟΛΛΟΥΣ ΠΑΤΕΡΑΣ ΤΗΣ ΔΙΑΛΕΚΤΙΚΗΣ

Είναι αξιοσημείωτο ότι οι Μιλήσιοι ήταν υλιστές & μονιστές.

Επίσης, έθεσαν ένα νέο ερώτημα: ποια ήταν η αρχή των πραγμάτων;

  1. Αναζήτηση ενότητας πίσω από την ποικιλία & τάξης πίσω από την αλλαγή.
  2. Στις απαντήσεις τους άφησαν απ’ έξω τους θεούς.
  3. Συνείδηση της ανάγκης όχι μόνο να διατυπώσουν τις θεωρίες τους αλλά και να τις υπερασπιστούν έναντι κριτών ή ανταγωνιστών. Παρατηρούμε την ανάδυση μιας παράδοσης κριτικής αποτίμησης.

Ο υλισμός του 6ου αι, υιοθετήθηκε και επεκτάθηκε από τους ατομικούς φιλόσοφους Λεύκιππο το Μιλήσιο και Δημόκριτο τον Αβδηρίτη, οι οποίοι υποστήριξαν ότι ο κόσμος αποτελείται από μια απειρία μικροσκοπικών ατόμων, τα οποία κινούνται τυχαία σε ένα άπειρο κενό.

Η σημασία των ατομικών έγκειται στη σύλληψη της πραγματικότητας ως άψυχου μηχανισμού, όπου οτιδήποτε συμβαίνει είναι το αναγκαίο προϊόν αδρανών, υλικών ατόμων που κινούνται σύμφωνα με τη φύση τους….οι θεοί απουσιάζουν….Η ίδια η ζωή ανάγεται σε κινήσεις αδρανών σωματιδίων. Η σκοπιμότητα και η ελευθερία απουσιάζουν· η τυφλή αναγκαιότητα διέπει αποκλειστικά τα πάντα. Αυτή η μηχανιστική εικόνα καταπολεμήθηκε από τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη, αλλά επέστρεψε με περισσότερη  

ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ. ΣΥΝΕΛΑΒΕ ΤΗΝ ΑΤΟΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΥΛΗΣ

ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ. ΣΥΝΕΛΑΒΕ ΤΗΝ ΑΤΟΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΥΛΗΣ

ορμή (και κάποιες νέες διαστάσεις) το 17ο αι. και έκτοτε αποτελεί υπολογίσιμη δύναμη στις επιστημονικές συζητήσεις.

Όσοι ασχολήθηκαν με το θέμα της υποκειμενικής αρχής δεν ήταν όλοι μονιστές ή υλιστές.

Ο Εμπεδοκλής από τον Ακράγαντα, αναγνώρισε τέσσερα στοιχεία ή «ριζώματα» όλων των υλικών πραγμάτων: φωτιά, αέρας, γη & νερό. Για να εξηγήσει την κίνηση και την αλλαγή εισήγαγε και 2 μη υλικές αρχές: τη φιλότητα και το νείκος, οι οποίες παρακινούν τα 4 ριζώματα να συναθροίζονται και να χωρίζονται.

Επίσης, οι Πυθαγόρειοι του 6ου & 5ου αι. στην κάτω Ιταλία, υποστήριξαν ότι η έσχατη πραγματικότητα είναι αριθμητική και όχι υλική. …οι Πυθαγόρειοι θεωρούσαν τον αριθμό ως τη θεμελιώδη όψη της πραγματικότητας και τα μαθηματικά ως το πλέον σημαντικό εργαλείο για τη διερεύνηση αυτής της πραγματικότητας.

ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΒΟΛΗΣ

6ο αι. πρωτεύον φιλοσοφικό πρόβλημα: το ερώτημα της καταγωγής και των θεμελιωδών συστατικών του κόσμου.

    5ο αι. πρωτεύον φιλοσοφικό πρόβλημα: υπάρχει αμφιβολία ότι τα θεμελιώδη συστατικά θα είναι αμετάβλητα;

  1. Αφού τα στοιχεία θεωρούνται θεμελιώδη, τότε η έσχατη πραγματικότητα πρέπει να είναι αμετάβλητη.
  2. Αν όμως ισχύει κάτι τέτοιο, είναι δυνατό να εξηγήσουμε ή και να αποδεχτούμε την πραγματικότητα της μεταβολής;
  3. Είναι η σταθερότητα στο επίπεδο της έσχατης πραγματικότητας συμβατή με τη δυνατότητα αυθεντικής αλλαγής σε κάποιο άλλο επίπεδο;
  4. Πως είναι δυνατό ο κόσμος να είναι και σταθερός & αμετάβλητος;

Ο Ηράκλειτος αντιμετώπισε το πρόβλημα από τους πρώτους, με τη θέση πως δε μπορούμε να μπούμε στο ίδιο ποτάμι 2 φορές. Τα πάντα βρίσκονται σε κατάσταση διαρκούς ροής. Επίσης, μια κατάσταση γενικής ισορροπίας ή σταθερότητας ενδέχεται να αποκρύπτει τη μεταβολή, με τη μορφή εξισορρόπησης δυνάμεωνή του ανταγωνισμού των αντιθέτων.

ΠΑΡΜΕΝΙΔΗΣ. ΜΕ ΟΡΘΟΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΛΟΓΙΚΗ ΑΡΝΗΘΗΚΕ ΤΗ ΓΕΝΕΣΗ ΥΛΗΣ ΑΠΟ ΑΠΟ ΤΙΠΟΤΑ

ΠΑΡΜΕΝΙΔΗΣ. ΜΕ ΟΡΘΟΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΛΟΓΙΚΗ ΑΡΝΗΘΗΚΕ ΤΗ ΓΕΝΕΣΗ ΥΛΗΣ ΑΠΟ ΑΠΟ ΤΙΠΟΤΑ

Ο Παρμενίδης υιοθέτησε τη ριζοσπαστική θέση ότι κάθε μορφή μεταβολής είναι λογικά αδύνατη. Αρνήθηκε στη βάση λογικών προκειμένων, τη μετάβαση από το μη είναι στο είναι. Το συμπέρασμα που κατέληξε ήταν πως από το τίποτα μόνο τίποτα μπορεί να προέλθει. Αρνήθηκε κάθε μεταβολή, όπως και την ύπαρξη χρόνου και πολλαπλότητας· το ον είναι ένα και παρόν.

Ο μαθητής του Ζήνων, υπερασπίστηκε τη θέση του δασκάλου του με το «παράδοξο του σταδίου». Δηλαδή θεώρησε αδύνατο το να διανύσεις μια άπειρη ακολουθία ημίσεων μερών (απειρία διαστημάτων) σε πεπερασμένο χρόνο. Συνεπώς κάθε κίνηση ήταν αδύνατη.

Για τον Παρμενίδη & τον Ζήνων τα διδάγματα της εμπειρίας δεν ήταν αξιόπιστα. Κατά συνέπεια η έλλογη πρακτική πρέπει να υπερισχύσει. Ακόμα κι αν η εμπειρία διδάσκει την πραγματικότητα της αλλαγής, ο λόγος αποκαλύπτει πως πρόκειται για ψευδαίσθηση.

Η άρνηση του Παρμενίδη άσκησε εξαιρετική επίδραση και γενιές φιλοσόφων αναγκάστηκαν να την αποδεχτούν: Ο Εμπεδοκλής απάντησε με τα 4 ριζώματα και τη φιλότητα και το νείκος,τα στοιχεία δεν υπόκεινται σε γέννηση και φθορά. Οι ατομιστές Λεύκιππος και Δημόκριτος, αποδέχτηκαν πως κάθε άτομο είναι απολύτως αμετάβλητο….η θεμελιώδης σταθερότητα αποτελεί το υπόστρωμα της επιφανειακής μεταβολής· και οι 2 είναι παρούσες και οι 2 είναι πραγματικές.

ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ

Ατομικοί: υποβαθμίζουν την αισθητηριακή εμπειρία. Τα αισθητήρια όργανα αποκαλύπτουν μόνο «δευτερογενείς» ιδιότητες, ενώ ο νους διδάσκει ότι μόνο τα άτομα και το κενό υπάρχουν πραγματικά.

Εμπεδοκλής: υπερασπίστηκε τις αισθήσεις έναντι του Παρμενίδη. Κατ’ αυτόν, ενδέχεται να μην είναι  

ΕΜΠΕΔΟΚΛΗΣ. ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΤΗΚΕ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΙΣΤΙΑ ΤΩΝ ΑΙΣΘΗΣΕΩΝ ΩΣ ΕΡΓΑΑΛΕΙΟ ΚΑΤΑΚΤΗΣΗΗΣ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ

ΕΜΠΕΔΟΚΛΗΣ. ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΤΗΚΕ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΙΣΤΙΑ ΤΩΝ ΑΙΣΘΗΣΕΩΝ ΩΣ ΕΡΓΑΑΛΕΙΟ ΚΑΤΑΚΤΗΣΗΗΣ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ

τέλειες, αλλά αποτελούν χρήσιμους οδηγούς.

Από τα ευεργετικά αποτελέσματα των ελληνικών επιστημολογικών ανησυχιών (ειδικά η έμφαση στη νόηση) ήταν η εστίαση της προσοχής στους κανόνες του συλλογισμού, της επιχειρηματολογίας και της κριτικής εκτίμησης των θεωριών. Η τυπική λογική θα δημιουργηθεί από τον Αριστοτέλη, αλλά οι προκάτοχοί του απόκτησαν αυξανόμενη συνείδηση της ανάγκης να κρίνουν την ορθότητα ενός επιχειρήματος και να αποτιμούν τα θεμέλια μιας θεωρίας.

ΠΗΓΕΣ

  1. 1.      Lindberg D., Οι απαρχές της Δυτικής Επιστήμης, Εκδ. Ε.Μ.Π, μτφρ. Η. Μαρκολέφας, Αθήνα2 1997.
  2.       Ασημακόπουλος Μ.- Τσιαντούλας Α., Οι Επιστήμες της φύσης και του ανθρώπου στην Ευρώπη τ.Α, Εκδ. Ε.Α.Π., Πάτρα 2001.
About these ads
Γράψτε ένα σχόλιο

Υποβολή απάντησης

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

WordPress.com Logo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Log Out / Αλλαγή )

Twitter picture

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Log Out / Αλλαγή )

Facebook photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Log Out / Αλλαγή )

Google+ photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Log Out / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

%d bloggers like this: